Рим католик шіркеуі және Грек католик шіркеуі
Кіріспе
Қазақстан Республикасы — өзіндік саяси-әлеуметтік, экономикалық және рухани жүйелері бар күрделі қоғамдық құрылым. Соңғы жылдардағы зерттеулер елдегі діни ахуалдың бірқатар қырлары күрделі сипатқа ие екенін көрсетеді.
Тәуелсіздіктің алғашқы кезеңінде қоғамдық санада әлеуметтік-экономикалық мәселелер алдыңғы орынға шығып, рухани құндылықтарға назар бәсеңдеді. Осы қалыптасқан рухани «бос кеңістікті» сырттан келген түрлі діни идеялар толықтыруға талпынды. Сондықтан бүгінгі күннің маңызды міндеттерінің бірі — азаматтарға діннің тарихын ғана емес, оның негізгі ілімдері мен қағидаларын, салт-жоралары мен мейрамдарын, сондай-ақ діндердің қоғамға енуі мен таралу ерекшеліктерін жүйелі түрде түсіндіру.
Сонымен бірге ұлттық және діни болмыстың арақатынасы, дін мен мәдениеттің байланысы, зайырлы мемлекеттің дінге қатысты ұстанатын саясатының мәні мен мақсаты, Қазақстандағы діни бірлестіктердің мақсат-мүдделері мен іс-әрекеттері де терең талдауды қажет етеді.
Конституциялық қағида: Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес діни бірлестіктер мемлекеттен бөлінген. Бұл ұстаным қоғамдағы сенім бостандығын сақтай отырып, дінаралық татулық пен азаматтық келісімді нығайтуға бағытталған.
Қазақстан — көпұлтты ғана емес, көпдінді мемлекет. Еліміздегі діни құрылымдар қоғамда жүріп жатқан өзгерістерге түсіністікпен қарап, рухани бірлесу мен келісім идеяларын нығайтуға, діндер арасындағы алауыздыққа жол бермеуге ұмтылады. Әртүрлі дін өкілдері өзара ақылға жүгініп, түсіністік танытса, қоғамдық тыныштық пен тұрақтылықтың берік негізі қаланады.
Мемлекет конфессия өкілдерімен заңнама шеңберінде ынтымақтаса отырып, әрбір конфессия үшін діни білім беру жүйесін қалыптастыру мүмкіндігіне ие. Осы тұрғыда мектептерге дінтану пәнін енгізу өзекті мәселе болып отыр: ол азаматтарға діни идеялар көптігінде бағдар табуға көмектесетін маңызды білімдік «компас» қызметін атқара алады. Дін қоғам өмірімен үйлесім тапқанда, ұрпақ тәрбиесіне де оң ықпал етеді.
Қазақстанның стратегиялық мақсаты — әлеуметтік-экономикалық, саяси-рухани және құқықтық әділеттілікті қамтамасыз ететін, аумақтық тұтастықты сақтайтын, бірлікке ұмтылған демократиялық қоғам құру. Дұрыс тәрбиенің нәтижесінде әрбір адамның дүниетанымы мен өмірге көзқарасы саналы түрде қалыптасады.
Тәуелсіздік жылдарындағы саяси-экономикалық жаңғырулар аясында халықтың рухани өмірі мен діни көзқарастары да өзгерді: бір жағынан толығып, екінші жағынан әртүрлі бағыттар бойынша дамыды. Нәтижесінде көптеген этникалық топтар мен әрқилы діни сенімдерден құралған зайырлы қазақстандық қоғам қалыптасты.
Қоғамның тұтастығы, діннің тұтастығы және мемлекеттің тұтастығы арасында өзара ықпалдастық бар. Өтпелі кезеңдерде діннің ішкі тұрақтылық пен қауіпсіздікке әсері, халықты ұйымдастыру әлеуеті және халықаралық қатынастардағы салмағы айқын сезіледі.
Қазақстандағы қазіргі діни ахуалға қысқаша шолу
Мемлекеттік-дін қатынастарының күрделілігі мен маңызын түсіну үшін, алдымен еліміздегі діни ахуалдың жалпы көрінісін қарастырған жөн. Кең тараған жіктеу бойынша Қазақстанда негізгі екі діни дәстүр кеңінен орныққан: ислам және христиандық.
Ислам: тарихи орны және қазіргі көрсеткіштер
Ислам дінін ұстанушылар халық санының шамамен 67–70% құрайтын 24 этникалық топ өкілдері. Республика халқының шамамен 58% — қазақтар. Сонымен қатар ұйғыр, татар, өзбек, түрік, күрд, дүнген, шешен, әзірбайжан, башқұрт, ингуш, балқар секілді бірқатар бауырлас халықтар исламның сунниттік бағытын ұстанады. Әзірбайжан және күрд халықтарының бір бөлігі, сондай-ақ шағын ирандық топ шииттік бағытқа жатады.
Дерек (2004 жылдың басы)
- 1648 мұсылман діни бірлестігі
- 1534 мешіт
Исламның Қазақстандағы негізгі діндердің бірі екені және халық тарихында үйлестіруші, ұйымдастырушы әрі біріктіруші күш ретінде маңызды орын алатыны жиі атап өтіледі.
Христиандық: конфессиялық көптүрлілік
Қазақстандағы христиандық ахуал исламмен салыстырғанда күрделірек: ол әртүрлі конфессиялар мен қауымдардан тұрады және бір орталыққа толық бағынатын біртұтас құрылым түрінде көріне бермейді. Христиандардың басым бөлігі православие бағытын ұстанады.
Православие
1956 жылы республикада 55 православие жамағаты болса, бүгінде 240 діни бірлестік және 8 монастыр жұмыс істейді.
Католицизм
Католик қауымы негізінен Рим-католик және Грек-католик шіркеулеріне бөлінеді. Белсенділігі Астана, Алматы және Қарағанды қалаларында байқалады.
Католик құрылымдары туралы мәлімет
- Католик жамағаттары: 38
- Діни бірлестіктер: шамамен 80
- Шетелдік католик ұйымдары (соның ішінде Ватикан және АҚШ-тағы ұйымдар) миссионерлік қызметті белсенді жүргізеді; ресми дерек бойынша 150-ден астам шетелдік католик миссионер тіркелген.
- Діни оқу орындары: Қарағанды, Астана, Павлодар қалаларында бар.
Жалпы алғанда, діни кеңістіктегі көптүрлілік жағдайында зайырлы мемлекеттің негізгі міндеті — азаматтардың ар-ождан бостандығын қамтамасыз ете отырып, қоғамдағы тұрақтылықты, дінаралық татулықты және құқықтық тәртіпті сақтау.