Табиғат - байлыктын көзі
Дайындаған: Тастайбекова Гүлназ
Ғылыми жоба
Табиғат — адамға баға жетпес байлық. Денсаулықты сақтау, өмір сапасын жақсарту және қоршаған ортаны қорғау мәселелері бүгінгі күні әр адамның жауапкершілігіне айналып отыр.
Негізгі идея
«Сырқатыңның бар дауаcы — табиғатта»
Зерттеудің мақсаты
Білім мен түсінікті кеңейту
Табиғаттың адам өміріне тигізетін пайдасы туралы ұғым қалыптастыру, табиғаттың денсаулыққа шипалы қырларын таныту.
Құндылық пен жауапкершілік
Табиғат қадірін бағалауға, туған өлкені сүюге, қамқорлық пен жанашырлық сезімін дамытуға тәрбиелеу.
Қорғау мәдениеті
Табиғатты аялауға, қорғауға дағдыландыру; адамгершілік пен мейірімділікке тәрбиелеу.
Даму дағдылары
Білімге құштарлықты арттыру, логикалық ойлау, сөйлеу мәдениеті, ұйымшылдық және өзара сыйластықты дамыту.
Зерттеудің кезеңдері
-
1) Материал жинау
Әдебиеттер жинақталып, зерттеу материалдары жүйелендірілді.
-
2) Талдау және жоспарлау
Жиналған деректер оқылып, талқыланып, жұмыс жоспары нақтыланды.
-
3) Көрнекілік дайындау
Көрнекі материалдар әзірленді.
Зерттеудің жаңалығы
Табиғаттағы тіршілік атаулының адамға тигізетін пайдасын жүйелі түрде ұғындыру.
Кіріспе бөлім: Экология және ортақ жауапкершілік
Бүгінде экология туралы жиі айтылады: баспасөзде жазылады, теледидарда көрсетіледі. Экология тек ғылыми ұғым шеңберінде ғана қалмай, әрбір мемлекеттің және әр азаматтың алаңдауына себеп болып отырған маңызды мәселе.
Табиғатты, қоршаған ортаны, әлемді бізден басқа ешкім сақтап қала алмайды. Көп нәрсе өзіміздің түсінігімізге, табиғи ресурстарды ұқыпты пайдалануға және қоршаған ортаның сапасын сақтау құндылығына байланысты.
Қазақстанда тұрақты дамуға көшу тұжырымдамасы мен Экологиялық кодекс сияқты маңызды құжаттар қабылданып, өмір сапасын жақсартуға, табиғатты пайдалануды ынталандыруға және ластануды азайтуға бағытталған міндеттер айқындалды. Экологиялық кодекс — орындалуы міндетті заң, әрі экологиялық заңнамаларды жаңартуда негізгі тірек құжаттардың бірі.
Адамның табиғатқа «сарқылмас байлық» деп қарауы табиғи тепе-теңдіктің бұзылуына әкеледі. Соңғы онжылдықтарда оның кері әсері күшейіп, экологиялық мәселелерді шешу бағытында табиғат қорғау ұйымдары құрылып, қоғамдық акциялар өткізілуде, қоршаған ортаны қорғау туралы заңдар жетілдірілуде.
Негізгі бөлім
Табиғат деген не?
Табиғат — бізді қоршаған орта: аспан, ай, күн, жұлдыз, ауа, жарық, күннің жылуы, өзен-көл, жер-су. Табиғат — байлықтың көзі, күллі тіршіліктің құтты қонысы, алтын ұя, тал бесігі.
Ерте кезден халқымыз табиғаттың кейбір нысандарын киелі, қасиетті деп танып, оларды жоюға болмайтынын насихаттаған. Табиғат пен адамды біртұтас деп қарап, адам табиғаттан өз қажетіне жетерін ғана алып, қалғанына зиян келтірмеуге тырысқан.
Ой түйін
Барша адамзатқа ауа, су, жер ортақ. Сондықтан табиғатты қорғау — бәріміздің ортақ міндетіміз.
«Табиғат пен адам егіз! Тіршілікте одан ғажап, олардан құпия не бар?!»
Халқымыз «әулие бұлақ», «әулие ағаш» деп қастерлі орындарды ерекше бағалаған. Қарлығаш, аққу, ұлар сияқты құстарды жақсылықтың жаршысы деп танылып, ұясын бұзуға, балапанын жоюға, өзін өлтіруге тыйым салынған.
Өсімдік пен жануардың адамға тигізер пайдасы
Жер шарында өсімдіктердің 500 миллионнан астам түрі бар. Өсімдік «жер шарының өкпесі» деп бекер айтылмаған: тіршілікті өсімдіксіз елестету мүмкін емес.
Қазақстанда орман қоры 21,8 млн гектар жерді алып жатыр, бұл республика аумағының шамамен 3,35%-ын құрайды. Ормандар негізінен Солтүстік және Шығыс аймақтарда шоғырланған. Орман типтеріне сексеуіл, қарағай, шырша, самырсын, қайың ормандары, тоғайлар мен бұталар жатады.
Сирек және дәрілік өсімдіктерді қорғау — баршаға ортақ іс. Еліміздің табиғаты дәрілік өсімдіктерге бай: олар көбінесе Іле Алатауы, Жоңғар Алатауы, Алтай және Қаратау жоталарында кездеседі. Мысалы: алтын тамыр, марал оты, дәрмене, жусан, шайқурай, жалбыз, түймедақ, мыңжапырақ, тау жуасы, сарымсақ, тасжарған, алтай рауғашы және басқа да түрлер.
Маңызды ой
Дәрілік шөптерді уақытында жинап, дұрыс кептіріп, қайнатпа дайындау — денсаулықты сақтаудың бір жолы. Бұл отбасы шығынын үнемдеуге де көмектеседі.
Табиғаттың сыры көп: қызықты құпия да, шешілер жұмбақ та жеткілікті. Адам кейде сырқаттанғанда емді алыстан іздейді, бірақ шипаның бір бөлігі көз алдымыздағы өсімдік, таза ауа, су, тыныш ортада болуы мүмкін.
Ағаштардың емдік қасиеттері: қарағай мен шетен
Халқымыз ағаштардың кейбір қасиеттерін ертеден байқап, тұрмыста қолданған. Мәселен, аяқ шаншығанда немесе бас ауырғанда шетенді ауырған жерге қойып, ауырсынуды бәсеңдетуге тырысқан. Шетен қуат беретін ағаштардың қатарына жатқызылады. Дегенмен оны ұзақ әрі бақылаусыз қолдану кері әсер беруі мүмкін.
Қарағайдың да пайдасы туралы деректер көп: оның бүршігіне қатысты халық емінде бүйрекке пайдалы қайнатпалар дайындалатыны айтылады, сондай-ақ кей жағдайларда асқазан қыжылына және бүйрек тасына байланысты қолдану тәжірибелері кездеседі.
Ескерту
Мұндай тәсілдер міндетті түрде нақты ғылыми деректермен және медицина маманының кеңесімен үйлесуі керек. Кез келген «емдік» әдісті жеке жағдайға қарай қолданған дұрыс.
Орманға барғанда бір ғана ағаш «шипалы» деу жеткіліксіз: ормандағы өсімдіктердің бәрі биоорта қалыптастырады. Су сылдыры жүйке жүйесіне жағымды әсер етуі мүмкін, таза ауа тыныс алуды жеңілдетеді, ал жасыл желек адамды тыныштандырады.
Қорытынды: Табиғатты аялау — өз қолыңда
Салауатты өмір салтын қалыптастыру, денсаулықты қорғау және нығайту бағытындағы бастамалар ұлт саулығын арттыруға қызмет етеді. Дені сау ұрпақ қатарын көбейту үшін табиғатты қорғау, экологиялық мәдениетті дамыту және күнделікті өмірде ұқыпты әрекет ету ерекше маңызды.
Күнделікті дағдылар
- Суды және электр қуатын үнемдеу.
- Қоқысты сұрыптау, табиғатқа қалдық тастамау.
- Ағаш отырғызу, жасыл желекті күту.
- Дәрілік өсімдіктерді жинауда табиғатқа зиян келтірмеу.
- Таза ауада жиі серуендеп, табиғатпен үйлесімді өмір сүру.