Жануарлардың эволюциясы

Кіріспе (1 сағат)

• Пәннің мақсат-міндеттері, курстың құрылымы және негізгі ұғымдар.

1. 6. Қазіргі түсініктер

   Тіршіліктің пайда болуы туралы заманауи көзқарастар.

   Көрсетілім

   Біржасушалы эукариоттар мен көпжасушалылардың пайда болуы, өсімдіктер мен жануарлар дүниесінің даму сызбанұсқалары.

2. 7. Опарин теориясы және Миллер тәжірибелері

   А. И. Опарин тұжырымдамасы, С. Миллер тәжірибелері. Протобиополимерлердің пайда болу теориясы.

3. 8. Протобионттардың эволюциясы

   Ішкі ортаның қалыптасуы; органикалық табиғи катализаторлардың пайда болуы; генетикалық кодтың қалыптасуы.

4. 9. Биологиялық эволюцияның бастапқы кезеңдері

   Фотосинтездің пайда болуы; эукариоттардың, жынысты көбеюдің және көпжасушалылықтың қалыптасуы.

IV тарау. Дарвинге дейінгі эволюциялық көзқарастар (3 сағат)

1. 10. Дарвинге дейінгі кезең

   Ғылымда мақсатқа сәйкестілік және тірі табиғаттың өзгермейтіндігі туралы көзқарастардың үстемдігі.

   Көрсетілім

   Эволюциялық идеялардың дамуына үлес қосқан ғалымдардың портреттері мен қысқаша өмірбаяндары.

2. 11. К. Линней және жүйелеу

   Өсімдіктер мен жануарларды жіктеу және жүйелеу бойынша К. Линней еңбектері.

3. 12. Кювье, Сент-Илер және Ламарк

   Ж. Кювье мен Ж. де Сент-Илер еңбектері. Ж. Б. Ламарктың эволюциялық теориясы. Алғашқы эволюционисттер.

1. 13. Ілімнің қалыптасу алғышарттары

   Жаратылыстану ғылымдарының жетістіктері және Ч. Дарвиннің экспедициялық материалдары.

   Көрсетілім

   «Бигль» кемесімен саяхат бағыты және жиналған материалдар.

2. 14. Негізгі қағидалар

   Ч. Дарвин ілімінің іргелі ұстанымдары.

3. 15. Түр — эволюциялық бірлік

   Түр критерийлері.

   №1 зертханалық жұмыс

   Мәдени өсімдіктер іріктемелері бойынша қолдан сұрыптау нәтижесін, түр критерийлерін және өзгергіштікті зерттеу.

4. 16. Тұқым қуалайтын өзгергіштік

   Эволюция үшін негізгі материал ретінде тұқым қуалайтын өзгергіштік.

5. 17. Қолдан сұрыптау

   Жануар қолтұқымдары мен өсімдік іріктемелерінің эволюциясына әсер ететін факторлар.

   Көрсетілім

   Тірі үлгілер, кеппешөптер мен жинақтамалар; жеке дара өзгергіштікке байланысты әртүрлі іріктемелер мен қолтұқымдар.

6. 18. Табиғи сұрыпталу

   Ч. Дарвиннің табиғи сұрыпталу туралы ілімі.

7. 19. Өзгергіштік және ұрпақ санының артықтығы

   Жалпыға бірдей жеке дара өзгергіштік және ұрпақтардың сандық артықшылығы.

8. 20. Тіршілік үшін күрес

   Тіршілік үшін күрес және табиғи сұрыпталудың өзара байланысы.

9. 21. Бейімділік және оның салыстырмалы сипаты

   Организм бейімділігінің салыстырмалылығы.

   №2 зертханалық жұмыс

   Организмдердің тіршілік ортасына бейімділігін зерттеу.

10. 22. Жаңа түрлердің түзілуі

    Түртүзілу механизмдері және оның нәтижелері.

    Көрсетілім

    Географиялық түртүзілу процесі; бейімделу мен түртүзілу нәтижелерін көрсететін сызбанұсқалар.

VIII тарау. Өсімдіктер мен жануарлар эволюциясының негізгі ерекшеліктері (10 сағат)

1. 33. Архей заманы

   Архей дәуірінде Жердегі тіршіліктің дамуы.

   Көрсетілім

   З. Буриан суреттері; тірі табиғат патшалықтарының даму сызбанұсқасы; қазба қалдықтары және ежелгі өсімдіктер іздері.

2. 34. Протерозой заманы

   Тіршіліктің алғашқы іздері; омыртқасыздар типтерінің шығуы; алғашқы желілілер; су өсімдіктерінің дамуы.

3. 35. Палеозой заманы: өсімдіктер

   Төменгі сатыдағы өсімдіктер, қырықжапырақтар, тұқымды қырықжапырақтар және ашық тұқымды өсімдіктердің шығуы.

4. 36. Палеозой заманы: жануарлар

   Омыртқалылардың (балықтар, қосмекенділер, жорғалаушылар) шығуы.

5. 37. Мезозой заманы: жаңа топтар

   Жабық тұқымды өсімдіктердің шығуы және таралуы; құстар мен сүтқоректілердің шығуы.

6. 38. Мезозой заманы: жойылулар

   Ертедегі ашық тұқымды өсімдіктер мен жорғалаушылардың жойылуы.

7. 39. Кайнозой заманы

   Гүлді өсімдіктердің қарқынды дамуы; бунақденелілердің көптүрлілігі (параллельді эволюция).

8. 40. Ұрықжолдасты сүтқоректілер

   Ұрықжолдасты сүтқоректілердің дамуы, аңдардың шығуы, маймылдардың пайда болуы.

9. 41. Адам тұқымдасының алғашқы өкілдері

   Төрттік кезең: сүтқоректілер эволюциясы; маймылдар эволюциясының жалғасуы.

10. 42. Адам эволюциясының бағыттары

    Адам мен адамтәрізді маймылдардың ортақ ататектері туралы түсінік.

IX тарау. Адамның шығу тегі (4 сағат)

1. 43. Адамның тірі табиғаттағы орны

   Homo sapiens түрінің жүйелік топтардағы орны; айқындаушы белгілер мен қасиеттер; адам эволюциясының негізгі кезеңдері.

   Көрсетілім

   Адам және омыртқалы жануарлар қаңқаларының модельдері.

2. 44. Адам — биологиялық түр

   Homo sapiens түрінің қасиеттері; популяциялық құрылым; адам нәсілдері, нәсілтүзілу және нәсілдердің бірлігі.

3. 45. Антропогенездің қозғаушы күштері

   Ф. Энгельс: еңбектің рөлі. Сөздің, ойлаудың және қоғамдық қатынастардың адамның қалыптасуына ықпалы.

4. 46. Әлеуметтік және биологиялық бағыттар

   Әлеуметтік дарвинизм мен нәсілшілдіктің кертартпалық мәні. Қоғамдық тіршіліктің әлеуметтік дамудағы жетекші рөлі.

1. 67. Табиғи құрылымдық принциптерді қолдану

   Өсімдіктер мен жануарлардың құрылымдық принциптерін адамның шаруашылық әрекетінде пайдалану.

   Көрсетілім

   Тірі организмдер құрылымына ұқсас өнеркәсіптік аналогтар; тақырыпқа сай суреттер мен кестелер.

2. 68. Табиғи формалар және өнеркәсіптік аналогтар

   Табиғаттағы тірі ағзалардың формалары және олардың аналогтары: құрылыстар, машиналар, механизмдер, қондырғылар.

   Көрсетілім

   Тірі организмдер үлгілері.