Басқа елдердің амандасу түрлерін көрсету
Ашық сабақ: әдебиеттік оқу (4-сынып)
Сабақ тақырыбы: «Жолаушыдан жолаушы жолың болсын сұрайды» (Ө. Тұрманжанов).
Сабақтың мақсаты
- Өлеңнің мазмұны мен идеясын ашып, оны өмірмен байланыстыруға мүмкіндік беру.
- Өлең тілінің ерекшелігін ескере отырып, талдау және зерттеу жұмыстары арқылы шығармашылық дағдыларды дамыту.
- Халқымыздың салт-дәстүрі мен әдет-ғұрпын, мәдени ерекшелігін оқушы санасына сіңіру; ойландыру және адамгершілік қасиеттерге баулу.
Көрнекіліктер
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
«Әр елдің салты басқа» қағидасын негізге ала отырып, әртүрлі халықтардың амандасу үлгілерін таныстыру ұсынылады. Өйткені әдеп пен мәдениет амандасудан басталады.
Сәлемдесудің мәні — адамның кейіп-кескінін танып, болмысын байқау, өзіне деген ықыласты сезіну және игі тілек арқылы ниетті білдіру. Бұл — аман-есен қауышқанына қуану, көңілдің ақ-адалдығын аңғарту.
Қазақ дәстүріндегі сәлемдесу
- Үйге сырттан кірген адам жасы қанша болса да, отырғандарға міндетті түрде сәлем береді.
- Ер адамдар үшін қауышып амандасу — ұлттық амандасудың ең құрметті түрлерінің бірі.
- Жастар қол алысып, кейде арқа- иық қағысып та амандасады.
- Қыз балалар бір-бірімен құшақтасып, беттен сүйісіп, қол алысып немесе «Сәлеметсіз бе?», «Есен-саусыз ба?» деп амандасады.
- Қазақ келіндері қайын ата-енесіне және үлкендерге тізесін бүгіп, оң қолын кеудесіне қойып, иіліп сәлем салады.
Әлем халықтарындағы амандасу үлгілері
Орта Азиядағы туысқан түркі халықтары, өзге мұсылман елдеріндегідей, «Ассалаумағалейкум» деп амандасады. Бұл — «Сізге Алланың нұры жаусын» деген мағынаны білдіреді. Жауап ретінде «Уағалейкумассалам» айтылады: «Алланың рақым нұры сізге де жаусын».
Жапондар танысын көргенде иіліп сәлем береді. Иілу деңгейі де әртүрлі: терең еңкею, орташа бүгілу, сәл иілу. Иіліп тұрған қалпында мейірімді жүзбен көз тастау — олардың әдеп үлгісі.
Ертеде Африкада, Орта және Кіші Азиядағы мұсылман халықтарында оң қолды жүрек тұсына апарып, тағзым ету арқылы амандасу болған. Ауғандар қолын маңдайына тигізіп, иба жасап иіледі — «Басымыз аман болсын» деген ишара.
Ежелгі Қытайда достардың сәлемдесуінің бір түрі — өз қолын өзі қысу болған. Түріктер көбіне қол алысып амандасады, ал көптен көрмеген сыйлы адамның қолын сүйіп, маңдайына тигізу дәстүрі де кездеседі.
Сәлемнен кейінгі әдеп: хал-ахуал сұрасу
Сәлемдесуден кейін хал-ахуал сұрау — көрегендік пен естіліктің белгісі. Бұл тұста да әр халықтың қалыптасқан жоралғылары бар.
Орыстар
«Денсаулығыңыз қалай?»
Ежелгі мысырлықтар
«Қалай, сіз терлейсіз бе?»
Гректер
«Қуаныңыз»
Қытайлықтар
«Бүгін тамақтандыңыз ба, қарныңыз тоқ па?»
Негізгі ой: амандасу — тек сөз емес, ол құрмет, ықылас және мәдениет көрінісі.