Цитологияның зерттеу әдістері
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Цитология ғылымы, оның негізгі міндеттері мен зерттеу әдістері туралы түсінік қалыптастыру; ауыл шаруашылығы мен медицина салаларындағы маңызын ашып көрсету.
Дамытушылық
Оқушылардың тұрақты, ерікті зейінін дамыту; салыстыру және қорыту дағдыларын жетілдіру.
Тәрбиелік
Өз бетінше ойлауға тәрбиелеу; салауатты өмір салтына дағдыландыру.
Көрнекілігі
Сызбанұсқалар
Сабақтың түрі
Аралас
Әдісі
Дәстүрлі
Пәнаралық байланыс
- Химия
- География
Сабақтың жүру барысы
I. Ұйымдастыру
Сыныптың сабаққа дайындығын тексеру, оқу құралдарын реттеу, назарды шоғырландыру.
II. Мақсат қою кезеңі
1) Сәйкестендіру
Төмендегі ғылым салаларын тиісті анықтамаларымен дұрыс сәйкестендіріңіз.
Генетика
Тұқымқуалаушылық пен өзгергіштікті зерттейді.
Цитология
Жасушаны зерттейді.
Эмбриология
Ұрықтың дамуын зерттейді.
Гистология
Ұлпаны зерттейді.
2) «Ой қоржын»
Генетиканың басқа ғылым салаларымен байланысын талқылаңыз.
-
Генетика — медицина
Тұқым қуалайтын ауруларды анықтау, алдын алу және емдеуді негіздеу.
-
Генетика — география
Популяциялардың таралуы мен өзгергіштігін аймақтық тұрғыда түсіндіру.
-
Генетика — педагогика
Дамудың жеке ерекшеліктерін ескере отырып оқыту мен тәрбиелеуді тиімді жоспарлау.
-
Генетика — селекция
Жаңа, өнімді және төзімді сорттар мен тұқымдар алу.
III. Жаңа сабақты түсіндіру
Цитология (гр. κύτος — «қойма», бұл жерде: жасуша; гр. λόγος — «оқу, ғылым») — жасуша туралы ғылым.
Бұл ғылым біржасушалы және көпжасушалы ағзалардың жасушаларының құрылысы, құрамы және қызметін зерттейді. Жасуша — тірі ағзалардың ең қарапайым құрылымдық және қызметтік бірлігі, сондай-ақ олардың дамуын сипаттайтын негізгі деңгей.
Цитологияның ғылымдар жүйесіндегі орны
Цитологияда анықталған құрылымдар мен заңдылықтар анатомия, эмбриология, физиология, генетика, биохимия, молекулалық биология сияқты көптеген бағыттардың қалыптасуына және дамуына негіз болды.
Цитохимия: жасушаның химиялық «тілі»
Цитологияның маңызды бөлімдерінің бірі — цитохимия. Ол жасушаның химиялық құрамын, заттардың түзілуін, жасушада таралуын, белсенділігін және жасуша қызметі өзгергендегі химиялық қосылыстардың өзгерістерін зерттейді.
Цитохимияның ірі жетістіктерінің бірі — нуклеин қышқылдарының ақуыз синтезіндегі генетикалық рөлін айқындау.
Қолданылу аясы: медицина мен тәжірибе
Онкология
Ісік үдерістерін анықтау, бастапқы және асқынған жағдайларды бағалау, ем тактикасын таңдауға көмектесу.
Гематология
Қан ауруларын диагностикалау және ем барысын бақылау.
Гинекология
Онкологиялық ауруларды, кей жағдайларда жүктілікті анықтауға байланысты талдаулар.
Мүшелер жүйелері
Тыныс алу, асқорыту, зәр шығару және жүйке жүйесінің кейбір ауруларын зерттеу мен емдеуде қолданылуы.
Цитологияның зерттеу әдістері
Ғылыми зерттеулерде жасушаны талдауға бағытталған арнайы цитохимиялық және микроскопиялық әдістер қолданылады:
- 1 Авторадиографиялық әдіс
- 2 Иммуноцитохимиялық әдіс
- 3 Цитоспектрофотометриялық немесе цитофлуориметриялық әдіс
- 4 Электрондық микроскопиялық әдіс
- 5 Ұлпалық әдістер
IV. Сабақты бекіту
«Ойлан, тап» тапсырмасы
- Цитология қандай ғылым?
- Цитология қандай пәндермен тығыз байланысты?
- Цитологияның негізгі зерттеу әдістерін атаңыз.
V. Оқушыларды бағалау
Қатысу белсенділігі, жауаптардың дәлдігі және тапсырмаларды орындау сапасы бойынша бағалау жүргізіледі.
VI. Үй тапсырмасы
Цитологияның анықтамасын, негізгі бөлімдерін және зерттеу әдістерін қайталау; қолданылу салалары бойынша қысқаша конспект дайындау.