Тірек сөздермен мақал - мәтел құрастыру

Кіріспе сөз

Құрметті оқырмандар, бүгін «Мың бір мақал» тақырыбында мақал-мәтел айту сайысын өткіземіз. Мақал-мәтелді білмейтін оқушы жоқ деуге болады, өйткені оны мектеп табалдырығын аттаған күннен бастап үйренеміз.

Мақал мен мәтел — ауыз әдебиетінің ең байырғы, ең көне түрі. Ол — халықтың ұқыпты сақтаған еңбек тәжірибесінің жиыны, ой-пікірінің түйіні, аңсаған асыл арманының арнасы, өмір-тіршілігінің айнасы. Мақалдың көмегімен айтайын деген ойды көркем әрі дәл жеткізуге болады. Мақал-мәтелді көп біліп, орнымен қолданатын адамның білімі де, парасаты да арта түседі.

Ұйымдастыру

Әділқазылар алқасымен таныстыру

Қатысушылар

Сыныпты 2 топқа бөлу

Формат

Сайыс 4 бөлімнен тұрады

Сайыс бөлімдері

1-бөлім: «Жалғасын тап»

Мақалдың жалғасын дұрыс табу

Сөздің көркі — мақал

Жүздің көркі — сақал.

Өз елім...

Өлең төсегім.

Балапан ұядан не көрсе...

Ұшқанда соны іледі.

Сөзің тәтті болсын...

Ашуың қатты болсын.

Жақсы байқап сөйлер...

Жаман кісі шайқап сөйлер.

Ананың көңілі балада...

Баланың көңілі далада.

Батыр туса — ел ырысы...

Жаңбыр жауса — жер ырысы.

Балалы үйдің...

Ұрлығы жатпас.

Оқу — білім бұлағы...

Білім — өмір шырағы.

Тіл тас жарады...

Тас жармаса, бас жарады.

Ашу — дұшпан, ақыл — дос...

Ақылыңа ақыл қос.

Тіліңмен жүгірме...

Біліммен жүгір.

Ұста пышаққа жарымас...

Етікші етікке жарымас.

Сөзде қаңқу жаман...

Ауруда шаншу жаман.

Білімі жоқ ұл...

Жұпары жоқ гүл.

1-бөлім бойынша қорытынды шығарылады.

2-бөлім: Үй тапсырмасы

Мақалды әңгіме құрастыру

Алдын ала дайындалып келген оқушылар әр тақырып төңірегінде шағын мақал-мәтелді әңгіме құрастырады. Шарт: әңгіме ішінде мақал-мәтелдер болуы тиіс, көлемі 5–6 сөйлем.

Тақырып 1

Отбасы — тәрбие бастауы

Тақырып 2

Отан — елдің анасы

2-бөлім бойынша қорытынды шығарылады.

3-бөлім: «Кім тапқыр»

Тірек сөздер арқылы мақал құрастыру

Тірек сөздер: дос — теңге

Жүз теңгең болғанша, жүз досың болсын.

Тірек сөздер: ақыл — кен

Ақыл — тозбайтын тон, білім — таусылмайтын кен.

Тірек сөздер: оқу — ине

Оқу инемен құдық қазғандай.

Тірек сөздер: еңбек — береке

Еңбек түбі — береке, көптің түбі — мереке.

4-бөлім: «Ойлы болсаң, тауып көр»

Сұрақ-жауап ойыны

1) Білмеген не ішеді?: У ішеді.
2) Жас келсе — неге?: Іске.
3) Өтірікші кімді алдайды?: Өзін-өзі алдайды.
4) Білгенің қанша, білмегенің қанша?: Білгенің — 9, білмегенің — 99.
5) Адамда арқау бола ма?: Ас — адамның арқауы.
6) Түкіріктен көл бола ма?: Көп түкірсе — көл болар.
7) Тастың жеңілі бола ма?: Керек тастың ауырлығы жоқ.
8) Көпке не шашпа?: Топырақ.
9) Дос басқа қарайды, ал дұшпан ше?: Дұшпан аяққа қарайды.
10) Тауық түс көре ме?: Тауықтың түсіне тары кіреді.
11) Сиырдың сүті қай жерде?: Сиырдың сүті — тілінде.
12) Бейнет түбі не?: Зейнет.
13) Сөз анасы не? Су анасы не? Жол анасы не?: Сөз анасы — құлақ, су анасы — бұлақ, жол анасы — тұяқ.
14) Не қылыштан өткір?: Тіл қылыштан өткір.
15) Тұз астың дәмін келтіреді, ал сөздің дәмін не келтіреді?: Мақал — сөздің дәмін келтіреді.

Қорытынды

Қазақ тілім — өз тілім, ана тілім,
Абай, Мұхтар сөйлеген дана тілім.
Қастерлейді ұл-қызың мәңгі сені,
Болашағым, бақытым — дара тілім.

Тіл — сарқылмас қазына, ата-бабамыздың көзі, аманаты, мұрасы. Ал мақал — сөздің азығы, тәрбиенің қайнар көзі. Олай болса, мақал-мәтелді қадірлеп, орнымен қолданайық.