Өлең жолынан қыздың сөзін тап
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Халық жазушысы Олжас Сүлейменов туралы оқушылардың танымын кеңейту, білім көкжиегін арттыру. Өлеңдердің мазмұнын терең ұғындыру.
Тәрбиелік
Оқушыларды ұлтжандылыққа, отансүйгіштікке тәрбиелеу.
Дамытушылық
Ой-пікір айтуға жетелеу арқылы сөйлеу мәдениетін дамыту; өлеңді құрылымдық және көркемдік тұрғыдан талдауға дағдыландыру.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Сәлемдесу, оқушыларды түгелдеу.
- Оқушылар назарын сабаққа аудару.
Үй тапсырмасын тексеру
«Отаным десем ойыма…»
Тақырыбындағы ойтолғауларды оқыту және пікір алмасу.
Қайталау жұмысы
Қ. Жұмаділовтің «Қаздар қайтып барады» әңгімесінің мазмұны бойынша сұрақтар арқылы қорытындылау, өтілген тақырыпты бекіту.
Жаңа сабақ
1-қадам
Сабақты эпиграфпен бастап, ауызша жүргізілетін «Тұлғаны таны» ойыны арқылы оқушылардың бастапқы білімін анықтау. Ақынның өмірі мен шығармашылығына қысқаша шолу жасау.
2-қадам
Автор туралы толық мәлімет берілген парақшаларды таратып, негізгі деректерді хронологиялық кестеге түсіру.
3-қадам
Кестемен жұмыс нәтижесін талқылау. «Арғымақ» өлеңін мәнерлеп оқып, құрылымы мен көркемдік ерекшеліктерін талдау.
Өлең талдауы: «Арғымақ»
Мәтінмен жұмыс
Дала қандай! Даладағы ат қандай! Нөсер шөпке белшесінен батқандай. Құйғытсам бір, Дала, Қала — Болады-ау Көз алдымда аунап бара жатқандай. От тигендей, Асау қанға, Етіңе, Арғымағым, Шығып желдің өтіне, Шабуылдап құрыш-болат тұяқпен, Пергілеші Жалтақ жолдың бетіне.
Көркемдік құралдар
Эпитеттер
нөсер шөп, асау қан, құрыш-болат тұяқ, жалтақ жол
Идеялық түйін
Өлеңде дархан даланың кең тынысы мен арғымақтың екпіні қабат өріледі. Осы көрініс арқылы лирикалық кейіпкердің (ақынның) тасқындаған қуанышы, арман-мақсаты, дүниетанымы айқын сезіледі.
«Қыз қуу» туралы қысқаша түсінік
Өзге халықтар сияқты қазақ халқының да ертеден қалыптасқан ұлттық ойын-сауық түрлері бар. Олар халықтың тұрмыс-тіршілігімен, салт-дәстүрімен тығыз байланысты. Ұлттық ойындар жас ұрпақты дене тәрбиесіне баулып, батылдыққа, ептілікке, тапқырлыққа, күштілікке, төзімділікке және адамгершілікке тәрбиелейді.
Мәтінмен жұмыс
- «Қыз қуу» өлеңін мәнерлеп оқыту.
- Өлең мазмұнын ашу: ақынның негізгі ойы қандай?
- Өлең жолынан қыздың сөзін табу.
- Өлең жолдары негізінде жігіт бейнесін құрастыру.
Теориялық блок
Қайталау (фигура)
Белгілі бір ұғымға назар аударту үшін сөзді немесе сөйлемді қайта-қайта қолдану қайталау деп аталады.
Анафора (басында)
Нағыз кәусар жігітті, Нағыз қайсар жігітті, Нағыз бұлбұл жігітті, Нағыз дүлдүл жігітті
Эпифора (соңында)
Ей, ер жігіт, ер жігіт, Ей, өр жігіт, өр жігіт! Атыңа ерік бер, жігіт, Қуып жетіп көр, жігіт!
Эпитеттер
қайсар жігіт, кәусар жігіт, бұлбұл жігіт, дүлдүл жігіт, өр жігіт
Аллитерация және ассонанс
- Ассонанс — өлең жолында бірыңғай дауысты дыбыстардың қайталануы.
- Аллитерация — бірыңғай дауыссыз дыбыстардың қайталануы.
Сөз мағынасы
«Дүлдүл» — ерекше жүйрік жылқы, әйгілі тұлпар. Өлеңде бұл сөз батыл, шешен, айбынды жігіт бейнесіне теңеу ретінде қолданылған.
«Бұлбұл» — құс атауы. Өлеңде жігіттің шапшаңдығын, құстай ұшқыр қимылын бейнелейді.
Қосымша материал: орыс тіліндегі «Девушка и джигит» кинофильмінен үзінді көрсету (өлең мазмұнымен байланысын салыстыра талқылау).
«Махамбетке» өлеңі: талдау сұрақтары
Талдау бағыттары
- Махамбет кім? (тарихи тұлға ретіндегі орны)
- Батыр образын сомдауда автор қандай көркемдік тәсілдерді қолданған?
- Метафора ұғымын анықтау және өлеңнен мысал келтіру.
Мысал (метафора)
О, даланың жолбарысы, Көкжалы…
Бұл тіркестер батырды жыртқыштың айбарымен астастыра бейнелеп, ерлік пен қайсарлықты күшейте көрсетеді.
Аударма нұсқаларымен салыстыру
Слайд арқылы өлеңдердің орыс тіліндегі нұсқаларымен танысып, Олжас ақынның ойы аудармада қаншалықты дәл жеткізілгеніне назар аудару. Мағыналық реңк, образ, ырғақ және көркемдік тәсілдер тұрғысынан салыстыру жүргізу.
Қорытынды бөлім
Бекіту
Олжас Сүлейменовке қатысты бейнематериалдар көрсету. Буклетпен және кітаптар көрмесімен таныстыру.
Бағалау
Сабаққа қатысу белсенділігі мен тапсырмаларды орындау сапасына қарай оқушыларды бағалау.
Үй тапсырмасы
Олжас Сүлейменов шығармашылығы бойынша қосымша ізденіс жасау; таңдаған өлеңдерін жаттап келу.