Қазақша рефераттар

Электр тоғы

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Тақырыбы
Өткізгіштерді тізбектей және параллель жалғау
Әдісі
Деңгейлеп оқыту технологиясы: мақсат қою, негізгі ұғымдарды іріктеу, қолдануға бағыттау
Пәнаралық байланыс
Физика, информатика, математика

Білімдік мақсат

Өткізгіштерді әртүрлі тәсілмен жалғауды қарастыру, олардың тұрмыста және техникада қолданылуын түсіндіру.

Дамытушылық мақсат

Оқушылардың ой-өрісін кеңейту, есеп шығару және тәжірибелік жұмыс арқылы іскерлік пен дағдыларын қалыптастыру.

Тәрбиелік мақсат

Ғылымға қызығушылығын арттыру, терең ойлауға және жүйелі жұмыс істеуге тәрбиелеу.

Қажетті құрал-жабдықтар

Сабақта тәжірибе, өлшеу және модельдеу үшін төмендегі құралдар қолданылады.

  • Мультимедиа, электрондық оқулық, компьютер
  • Вольтметр, реостат
  • Генератор, тоқ көзі, кілт
  • Электр кедергі (резистор), қыздыру шамы
  • Сымдар, тізбек элементтері

Сабақтың құрылымы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылар екі топқа бөлінеді. Мақсат: топтық жұмысқа дайындық жасап, міндеттерді нақтылау.

II. Негізгі бөлім

Электр тізбегін талдауды жүйелі түрде бастаймыз: ұғымдарды қайталау, шамаларды еске түсіру, құралдарды таныстыру және жаңа тақырыпқа өту.

1) Электр тогы бойынша қайталау сұрақтары

  1. 1 Электр тогы дегеніміз не?
  2. 2 Еркін электр зарядтары деп қандай бөлшектерді айтамыз?
  3. 3 Электр тогының пайда болуы және ұзақ сақталуы үшін қандай шарттар қажет?
  4. 4 Қандай құрылғыларды тоқ көздері деп атайды?
  5. 5 Таза мысты қоспадан бөліп алу үшін тоқтың қай әрекеті қолданылады?
  6. 6 Электр тогының қандай әрекеттерін білесіңдер?

2) Электр шамаларын қайталау

Осы бөлімде негізгі электр шамалары (кернеу, тоқ күші, кедергі) қайталанады. Әр топтан бір оқушы карточка бойынша тапсырма орындайды.

Ескерту

Мақсат — формулаларды жаттау емес, шамалардың байланысын түсіну және сызба арқылы оқу.

3) Электр құралдарымен жұмыс

Оқушыларға құралдар үлестіріледі: атауын, құрамын және тізбектегі қызметін атап, сызбада/суретте көрсетеді.

  • Вольтметр: кернеуді өлшеу (параллель қосылады)
  • Реостат: кедергіні өзгерту арқылы токты реттеу
  • Кілт: тізбекті тұйықтау/ажырату

Жаңа тақырып: өткізгіштерді тізбектей және параллель жалғау (§41)

Техникада және тұрмыста әртүрлі тұтынушылар (қыздыру шамдары, үтік және т.б.) қолданылады. Оларды электр тізбегіне әртүрлі тәсілмен қосуға болады. Бұл тәсілдер тізбектің жұмысына тікелей әсер етеді: кернеудің бөлінуі, токтың таралуы, жалпы кедергінің өзгеруі.

1) Тізбектей жалғау

Өткізгіштер бірінің артынан бірі жалғанады. Тізбектің барлық бөлігінен бірдей ток өтеді, ал кернеу бөліктерге бөлінеді.

  • Ток күші бірдей: I = I₁ = I₂ = ...
  • Жалпы кедергі қосылады: R = R₁ + R₂ + ...

2) Параллель жалғау

Өткізгіштердің ұштары екі ортақ нүктеге қосылады. Әр тармақтағы кернеу бірдей, ал ток тармақтарға бөлінеді.

  • Кернеу бірдей: U = U₁ = U₂ = ...
  • Жалпы ток қосылады: I = I₁ + I₂ + ...

3) Аралас жалғау

Тізбекте тізбектей және параллель жалғаулар бірге кездеседі. Мұндай тізбектерді есептеу кезінде бөліктерге бөліп, кезең-кезеңімен ықшамдау әдісі қолданылады.

Практикалық кеңес

Алдымен параллель тармақтарды эквивалент кедергіге келтіріп, кейін тізбектей қосылған бөліктерді жинақтаңыз (немесе керісінше).

Бекіту тапсырмалары

Әр топқа деңгейіне қарай тапсырмалар беріледі. Негізгі мақсат — электр сызбасын оқи білу және тізбек элементтерін дұрыс жалғау.

1) Сызбамен жұмыс

  • Электр сызбасын оқыңдар және тізбектің қай түрге жататынын анықтаңдар.

2) Құрастыру тапсырмалары

  • Гальвани элементі мен электр шамын екі кілт арқылы бір-бірінен тәуелсіз қосып-өшіру сұлбасын құрастырыңдар.
  • Гальвани элементі мен электр шамын бір кілт арқылы қосып-өшіру сұлбасын құрастырыңдар.

Есептер (I деңгей)

Есеп №1 (тізбектей жалғау)

Тізбектей жалғанған үш өткізгіш берілген. Кедергісі R₁ = 36 Ом өткізгіштегі кернеудің төмендеуі U₁ = 9 В. Кедергісі R₂ = 64 Ом өткізгіштегі кернеуді және өткізгіштердің ұштарындағы кернеу 120 В болғандағы R₃ кедергісін анықтаңдар.

Есеп №2 (параллель жалғау)

Параллель жалғанған екі өткізгіш берілген. Кедергісі R₁ = 44 Ом өткізгіш арқылы I₁ = 0,84 А ток өтеді. Екінші өткізгіштің R₂ кедергісін анықтаңдар.

Есептер (II деңгей)

Есеп №1

Кедергілері 20 Ом және 30 Ом болатын екі резистор кернеуі 24 В тізбекке жалғанған. Резисторларды тізбектей және параллель жалғағандағы тоқ күшін анықтаңдар.

Есеп №2

Шеберханадағы электр сымдарына әрқайсысының кедергісі 120 Ом болатын 5 шам параллель жалғанған. Тізбектегі кернеу 220 В. Бүкіл сым бойымен өтетін тоқ күшін анықтаңдар.

Қорытынды және үй тапсырмасы

Қорытынды бөлім

Материалдың негізгі ұғымдары электрондық оқулық арқылы жинақталып, қысқаша қорытындыланады (теледидардағы DVD-диск/мультимедиа).

Үйге тапсырма

§41 тақырыбын оқу: өткізгіштерді тізбектей және параллель жалғаудың негізгі заңдылықтарын қайталау, берілген үлгі есептерге ұқсас тапсырмалар орындау.