Бір күні Қожанасырдың әйелі күйеуінің ашуын туғызбақ болып
Қожанасырдың қысқа хикаялары
Төмендегі шағын оқиғалар Қожанасырдың тапқырлығы мен әзіл арқылы ой тастайтын мінезін көрсетеді. Әр хикаяда тұрмыстық жағдай, адам мінезі және сөздің ұтқырлығы айқын аңғарылады.
Қонақ пен ожау
Бір күні Қожанасыр үйіне досын ертіп келіпті. Мұны құп көрмеген әйелі: «Үйде жейтін ештеңе жоқ!» — деп айқайға басады.
Қожа әйелінің ашуын баспақ болып ұмтылғанда, әйелі ожаумен шекесінен сарт еткізіп жіберіпті. Қожаның шекесі ісіп кетеді.
Мұны көрген досы жұбатпақ болып: «Бұл ештеңе емес. Мен әйеліме ұнамайтын бірдеңе жасасам, ол мені сақалымнан сүйреп апарып, басымды ошаққа тыға жаздайды» — дейді.
Сонда Қожа масаттанып: «Мен ондай осал емеспін. Қатыныма ешқашан сақалымнан ұстатпаймын» — деген екен.
Негізгі ой: Кейде адам өзіне төнген жағдайды «жеңіс» етіп көрсетіп, көңілін жұбатуға тырысады.
Хабашистан туралы әңгіме
Бұл Қожанасырдың жас күнінде болған оқиға екен. Бірде ол африкалық саудагерлер керуенінің жақын маңға тоқтағанын және олардың бір жақтағы «тамаша өмір» туралы айтып жатқанын естиді.
Сол сәтте Қожа жұртпен бірге керуен-сарайға жүгіріп барып, әңгімеге құлақ түреді. Саудагерлердің бірі: «Хабашистан деген ел бар. Ол өте алыста, Бағдаттың ар жағында десе болады. Онда күн сондай ыстық, жұрт жалаңаш жүреді» — дейді.
Сонда Қожа орнынан тұрып: «Онда олардың қайсысы әйел, қайсысы еркек екенін ажырату қиын болмай ма?» — деп сұрапты.
Негізгі ой: Қожаның сұрағы — бір мезетте аңғал да, өткір. Ол тыңдаған «ғажайып» әңгіменің әлсіз тұсын бір ауыз сөзбен байқатады.
Сиырдың қадірі
Қожанасырдың жуас әрі сүтті сиыры болыпты. Бір күні сол сиыр ауырып, өліп қалады. Қожа бұған қатты қайғырады.
Мұны естіген көршілері таңданып: «Бір ай бұрын әйелі өлгенде мұнша қайғырмап еді. Бұл несі?» — деседі.
Сонда Қожа: «Әйелім өлгенде сендер мені жұбатып, “Қожа, қайғырма, саған басқа әйел тауып береміз, одан да жақсысын табамыз” деген едіңдер. Ендеше сиырым өлгенде неге “Қожа, қайғырма, саған бұдан да жақсы сиыр тауып береміз” демейсіңдер?» — депті.
Негізгі ой: Қожа жұбату сөзінің «шынайылығын» сынайды: адамның орны бірдей тола қоя ма, әлде бұл тек айтылған жұбату ма?
Ұсқынсыздық туралы уәж
Бір күні Қожанасырдың әйелі күйеуінің ашуын келтірмек болып: «Қожа, сен сондай ұсқынсызсың. Егер баламыз саған тартып туса, басымызға сор болғаны ғой» — дейді.
Сонда Қожанасыр сабырмен: «Ол түк емес. Егер бала маған ұқсамай туса — сенің сорың» — деп жауап беріпті.
Негізгі ой: Кекесінге кекесінмен жауап беру — Қожанасырдың үйреншікті тәсілі: бір ауыз сөзбен әңгімені өз пайдасына бұрады.
Қысқа қорытынды
Бұл хикаялардың барлығы бір нәрсені меңзейді: Қожанасыр үшін сөз — қорған да, қару да. Ол кейде қайғыны да, ашуды да, аңғал әңгімелерді де ұтқыр оймен және әзілмен жеңілдетіп жібереді.