Жұмбақ айтыс уығы
Айтыс – халық тарихы
Бұл материал 9-сыныптың қазақ әдебиеті сабағына арналған. Негізгі идея — айтысты халықтың тарихи жады, қоғамдық ойы және көркем сөз мәдениеті ретінде таныту.
- Сабақ түрі
- Дәстүрлі емес сабақ
- Әдіс-тәсілдер
- Миға шабуыл, шығармашылық жұмыс, сұрақ-жауап, ізденіс, кесте толтыру
- Көрнекіліктер
- Қанатты сөздер, стенд, плакаттар, компьютер
Сабақтың мақсаты мен міндеттері
1) Білімділік
Қазіргі айтыс ақындарын және олардың шығармашылық ерекшеліктерін айқындау; оқушылардың айтыскер ақындар туралы білімін толықтыру.
2) Дамытушылық
Шығармашылыққа сүйіспеншілікті арттыру; өз ойы мен көзқарасын еркін, дәл және мәдениетті түрде жеткізуге үйрету.
3) Тәрбиелік
Адалдыққа, шыншылдыққа, сөзге жауапкершілікпен қарауға тәрбиелеу.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Амандасу, оқушыларды түгендеу, сабаққа әзірлікті қадағалау.
- Сабақтың мақсаты мен міндеттерін таныстыру.
- Психологиялық дайындық жүргізу.
II. Үй тапсырмасын тексеру
«Біржан мен Сара айтысы» тақырыбы бойынша мазмұндау. Екі оқушы алдын ала дайындап келген баяндамаларын қорғап шығады.
III. Жаңа сабақ: «Айтыс – халық тарихы»
1) Айтысқа көзқарас
Мұғалім оқушыларды айтыс туралы қалыптасқан ой-пікірін айтуға жетелейді. Талқылау барысында айтыстың қоғамдық мәні, тарихи жадты сақтаудағы рөлі және тіл мәдениетін дамытудағы ықпалы айқындалады.
2) Айтыстың түрлері
Плакаттағы «Айтыс» ұғымына сүйене отырып, оқушылар айтыс түрлерін топтастырады және кесте/сызба бойынша таратып жазады.
3) Жұмбақ айтыс
Жұмбақ айтыстың ерекшелігі талданады. Кейін екі қатар бір-бірімен жұмбақ жасырып, шағын «жұмбақ айтыс» ұйымдастырады.
Оқу әрекеті
Қысқа импровизация, тыңдау мәдениеті, жауаптың дәлдігі және тапқырлық бағаланады.
4) Айтыскер ақындарға тән қасиеттер
- Парасат, білім
- Сөзге тоқтау
- Намыс, жігер, қызу шабыт
- Талант, арқа
- Тапқырлық, ұтымды ой, қолма-қол суырыпсалмалық
Танымал айтыскер ақындар
- Сүйінбай Аронұлы
- Жамбыл Жабаев
- Сара Тастанбекқызы
- Ұлбике Ханкелдіқызы
- Біржан сал
- Шортанбай Қанайұлы (т.б.)
5) «Әдебиет лотосы» ойыны
Оқушылар ақын туралы деректі жүйелеу үшін кесте толтырады. Үлгі ретінде Сүйінбай Аронұлы алынады.
Ақын
Сүйінбай Аронұлы
Кімдермен айтысты
Тезек төре, Қатаған
Тақырыптары
Әлеуметтік мәселелер
Шығармалары
«Болыстарға баға», «Қасымға», «Жетісу билеріне», «Жамбылға берілген бата»
6) Бүгінгі айтыс
Қазіргі айтыстың дамуы, теледидардағы айтыстар және бүгінгі сахналық форматтың ерекшелігі талқыланады.
Талқылауға арналған сұрақтар
- Қазіргі айтыстың негізгі ерекшелігі неде?
- Теледидардан қандай айтыс түрлері көрсетіліп жүр?
- Қандай жас айтыскер ақындарды білесіңдер?
Компьютер арқылы айтыскер ақындардың фотосуреттері көрсетіліп, оқушылар өз білетін мәліметтерін ортаға салады.
7) «Аламан айтыс»
Соңғы жексенбіде өткен айтыстан үзінді тыңдалады. Оқушылар тыңдап қана қоймай, мазмұн мен ой ұтқырлығына талдау жасап, пікір білдіреді.
Сынып ішіндегі ұйымдастыру
«Аламан айтыс» форматында шағын көрініс өткізіледі. Сыныпта танымал жас ақындар Айман мен Маша айтысады. Көрермендерге алдын ала билет таратылып, дауыс беру ұйымдастырылады: сары қорап — Машаға, көк қорап — Айманға.
IV. Қорытынды
1) Айтысқа баға беру
Айтыс туралы ақын-жазушылардың пікірлеріне сүйене отырып, оқушылар өз бағасын береді. «Ұқсап бақ» деген Абай өсиетін басшылыққа алып, ойды дәлелмен жеткізуге назар аударылады.
2) Оқушыларды бағалау
Белсенділік, мазмұнды жауап, тапқырлық, тыңдау мәдениеті және топтық жұмыс нәтижесі ескеріледі.
3) Үй тапсырмасы
«Айтыскер қыздардың әсемдік әлемі» тақырыбында эссе жазу.