Сабақтың түрі. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару
Сабақ тақырыбы: Мысалдар
Бұл сабақ жоспары мысал жанрының тәрбиелік мәнін ашуға, оқушының тіл мәдениетін дамытуға және мәнерлеп оқуды бекітуге бағытталған.
Сабақтың мақсаты
- Мысал өлеңдердің адамға сабақ болатын тағылымдық шығарма екенін түсіндіру.
- Оқушылардың сөйлеу тілін жетілдіру, шешендік өнерге баулу.
- Білімді бақылау арқылы мәнерлеп оқуға дағдыландыру.
Әдіс-тәсілдер
- Сұрақ-жауап
- Түсіндіру
- Баяндау
Көрнекіліктер
Оқулықтар, қосымша кітаптар, суреттер және тақырыпқа қатысты иллюстрациялар.
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылармен амандасу, түгелдеу, оқу құралдарын тексеру, сынып тазалығына назар аудару. Оқушылардың зейінін сабаққа шоғырландыру.
2) Үй тапсырмасын пысықтау
Үйге берілген тапсырманы сұрау және тақырып бойынша оқушыларға бағыттаушы сұрақтар қою.
3) Жаңа сабақты түсіндіру
Мысалда аңдар, құстар, жануарлар, өсімдіктер әрекеті мен мінезі арқылы адам бойындағы міндер мен кемшіліктер тұспалданып, әжуа-күлкіге айналады. Мысалдар өлеңмен де, қарасөзбен де жазылады.
Оқиғасы шағын, мазмұны нұсқа, бірақ адамға ой салып, тәрбиелік мән беретін мұндай туынды мысал деп аталады. Мысалдар еңбексүйгіштік, әділдік, адалдық, қарапайымдылық секілді жақсы қасиеттерді дәріптеп, жағымсыз қылықтардан сақтандырады.
Негізгі ұғым: Жануарлар мен жәндіктердің адамға тән әрекет жасап көрсетілуі аллегория деп аталады.
Қазақ әдебиетінде мысал жанрының дамуына ұлы Абайдың ықпалы зор болды. Ахмет Байтұрсынұлы, Сәбит Дөнентаев секілді ақындар Абай дәстүрін жалғастырып, ілгері дамытты. Олар орыстың ұлы мысалшысы И. А. Крылов туындыларын қазақ оқырманына жақындатып, ұлттық таныммен үндестіре аударды. Сондықтан Абай мен Ахметтің мысалдары көбіне аударма ғана емес, қазақ топырағында жаңаша түлеген шығарма сипатына ие.
4) Кітаппен жұмыс
А. Байтұрсынұлы мен Абай Құнанбайұлының мысал өлеңдерін мәнерлеп оқу, ой түйінін анықтау.
5) Білімді бекіту
Өтілген тақырып бойынша сұрақтар:
- 1. Мысал дегеніміз не?
- 2. Қандай ақындардың мысал өлеңдерін білесіңдер?
6) Білімді бағалау
Оқушылардың жауаптары мен сабаққа белсенді қатысуына қарай білімдері бағаланады.
7) Үй тапсырмасы
- Мысал өлеңдер оқып келу.
- Тақырыптың толық нұсқасымен танысу.
Қысқа түйін
Мысал — адам мінезіндегі кемшілікті астарлап көрсетіп, ой салатын тағылымдық жанр. Аллегория арқылы оқушы жақсы қасиеттерді таниды, жағымсыз әрекеттерден сақтануға үйренеді.