Күкірт сутекпен әрекеттескенде
Сабақ барысы
Бұл материал 9-сыныпқа арналған «Күкірт» тақырыбын меңгертуге бағытталған. Сабақ құрылымы оқушылардың алдыңғы білімін белсендіруге, жаңа ұғымдарды түсіндіруге және есептер арқылы бекітуге құрылған.
I. Ұйымдастыру бөлімі
Сыныптың дайындығын тексеру, сабақ мақсатын нақтылау.
II. Үй тапсырмасын тексеру
«Кім білімпаз?» сұрақтары және формула құрастыру.
III. Жаңа сабақ
Қызығушылықты ояту, күкірттің құрылысы мен қасиеттері.
IV–V. Пысықтау және бекіту
Жедел сұрақтар, химиялық диктант, тотығу дәрежелері, есептер.
Үй тапсырмасын сұрау: «Кім білімпаз?»
Мақсат — бейметалдар тақырыбы бойынша негізгі ұғымдарды еске түсіріп, жаңа тақырыпқа көпір құру.
- I–III топтарда қандай бейметалдар орналасқан?
- Бейметалдардың металдарға қарағанда қандай айырмашылығы бар?
- Салғырт газдар қай топқа жатады?
- Сыртқы электрондық конфигурациясы ns²np⁴ болатын элементтер қай топта?
- Ең күшті тотықтырғыш және ең күшті бейметалл қайсы?
- Бейметалдардың негізгі физикалық қасиеттерін атаңдар.
- Периодтық кестеде металдар көп пе, әлде бейметалдар ма?
Формула құрастыр
Иондар зарядтарын ескере отырып, қосылыстардың формуласын жазыңдар.
Жаңа сабақ: күкіртке кіріспе
Қызығушылықты ояту: жұмбақ
Осы затпен ескі үйді аластайды,
Түсіне қарасаң алтынға ұқсайды.
Бұл не деп ойлайсыңдар, балалар?
Жауабы: күкірт.
Периодтық жүйедегі орны
- Химиялық таңбасы: S
- Реттік нөмірі: 16
- Салыстырмалы атомдық массасы: 32
- III периодта орналасады
Физикалық қасиеттері
- Сары түсті, иіссіз, морт сынатын кристалды зат.
- Суда ерімейді, оңай ұнтақталады; органикалық еріткіштерде аздап ериді.
- Суға салғанда бетіне қалқып шығады.
- 119 °C-та балқиды, балқығанда түсі сары-қоңырланады.
Қазақстандағы таралуы және өндірісі
- Күкіртке бай өңір: Майқайың.
- Таза күкірт: Алтай, Жоңғар Алатауы.
- Тұздары (мирабилит): Павлодар өңірі.
Таза күкірт Ақтөбе облысындағы Жаңажол газ өңдеу зауытында өндіріледі.
Химиялық қасиеттері: тотықтырғыш та, тотықсыздандырғыш та
Күкірт химиялық реакцияларда жағдайға қарай әрі тотықтырғыш, әрі тотықсыздандырғыш қасиет көрсете алады. Ол металдармен де, бейметалдармен де белсенді әрекеттеседі.
Назар аударыңдар: металдармен жоғары температурада әрекеттесіп, сульфидтер түзеді.
Күкірттің қолданылуы
Күкірт және оның қосылыстары өнеркәсіпте, ауыл шаруашылығында және тұрмыста кең қолданылады (мысалы: қышқылдар өндіру, резеңке вулканизациясы, тыңайтқыштар, дезинфекциялау және т.б.).
Пысықтау тапсырмалары
1) «Кім жылдам?»
- Күкірт атомының электрондық конфигурациясын жазыңдар.
- Күкірт топшасына кіретін элементтер саны қанша?
- Күкірт қандай тотығу дәрежелерін көрсетеді?
- Құрамында күкірт болатын маңызды қосылыстарды атаңдар.
- Күкірттің VI валентті оксидінде күкірт қандай тотығу дәрежесін көрсетеді?
- Күкірт топшасы қай топта орналасқан?
- Күкірттің сутекті қосылысының атауы қандай?
- Күкірт элементінің атомдық массасы неше?
2) Химиялық диктант
1. Күкірт — ... топтың ... периодтың элементі.
2. Күкірт — ... түсті, морт сынатын кристалл.
3. Күкірт сутекпен әрекеттескенде ... қасиет көрсетеді.
4. Күкірт ... құрамына кіретіндіктен, тіршілік үшін маңызды элементтердің бірі болып табылады.
5. Бос күкіртті Қазақстанның ... мұнайлы өңірлерінен кездестіруге болады.
Бекіту: «Ойлан, тап!»
Мақсат — тотығу дәрежелерін анықтау және стехиометриялық есептер шығару дағдыларын бекіту.
1-нұсқа
- Тотығу дәрежесін анықтаңдар: CaS, CaSO₃, CaSO₄
- Есеп: Массасы 4 г күкіртті жаққанда түзілетін күкірт(IV) оксидінің көлемін (қ.ж.) есептеңдер.
2-нұсқа
- Тотығу дәрежесін анықтаңдар: K₂SO₄, K₂SO₃, H₂S
- Есеп: 11,2 л күкіртсутек жанғанда оттектің көлемі қанша болатынын есептеңдер (қ.ж.).
Үйге тапсырма
«Күкірт» тақырыбы бойынша оқу. №7–9 тапсырмалар.
Бағалау
Оқушылардың сабаққа қатысуы, жауаптарының толықтығы, тапсырмаларды орындау сапасы бойынша бағаланады.