Ситуациялық сұрақтар
Қазақстанның экологиясы: экологиялық тәрбиеге арналған танымдық кеш
Бұл шараның мақсаты — оқушыларға экологиялық тәрбие беру, табиғатты қорғау мәдениетін қалыптастыру және Қазақстандағы өзекті экологиялық мәселелерге назар аударту.
Қазақ үшін туған жердің әрбір қыры — асқар тауы, шалқар көлі, құмды жазығы — жүрекке жақын. Адамға өз өлкесінің суы мен ауасы, аспаны мен тауы әрқашан ыстық. Табиғаттың дархандығы, желдің еркелігі, көлдің мөлдірлігі — бәрі де ұлттық мінезіміздің айнасы.
Негізгі ой
Экология — тек ғылым емес, ол күнделікті әдет, жауапкершілік және ұрпаққа аманат.
Бүгінгі бағыт
Сұрақ-жауап, капитандар ойыны, мақал-мәтел, ситуациялық тапсырмалар, ән және супер ойын.
Күтілетін нәтиже
Экологиялық сауат артып, табиғатты қорғауға ынта мен нақты әрекетке қадам жасалады.
Кештің құрылымы: сайыс кезеңдері
-
1
Сұрақ-жауап: «Табиғатты күшпен бағындырдық»
Қазақстандағы экологиялық жағдай, ластану көздері, өңірлік мәселелер.
-
2
Жанкүйерлер сайысы: «Қазақстан»
Ел географиясы мен табиғи нысандар туралы жылдам сұрақтар.
-
3
Капитандар сайысы: «Досың — жер, су, мөлдір ауа, өсімдік»
Су проблемасы туралы қысқа эссе немесе 1 минуттық ой-толғау.
-
4
«Сөздің ағасы — мақал»: мақал-мәтел сайысы
Табиғат, жер, су, орман туралы халық даналығын жинақтау.
-
5
Ситуациялық сұрақтар
Берілген жағдай бойынша шешім ұсыну, әрекет жоспарын құру.
-
6
«Ән — көңілдің ажары»
Ән мәтінін танып, қай өңірге/тақырыпқа қатысты екенін анықтау.
-
7
Супер ойын: «Сиқырлы сандық»
Финалдық сұрақ: экологиялық мәселелерді шешудегі ең қажетті құрал туралы ой.
1-кезең: Экологиялық сұрақ-жауап (жауаптарымен)
Өнеркәсіп пен ауа ластануы
1) Ауа кеңістігі ең көп ластанған, ауыр металдармен ластануы қорғасын-мырыш және полиметалл өндірісімен байланысты қала?
Жауап: Өскемен
2) Ертіс маңында химия және мұнай-химия кәсіпорындары шоғырланған, минерал отын мен жоғары сатыдағы май өндірілетін қала?
Жауап: Павлодар
8) Орталық Қазақстанда орналасқан, кен өндіру салдарынан жер бедері бұзылған, атмосфераға зиянды зат шығарудан республика бойынша алдыңғы орындардың бірінде тұрған қала?
Жауап: Жезқазған
11) Көлік саны көп, бір кездері Қазақстанның астанасы болған қала?
Жауап: Алматы
12) Республика бойынша шығарылатын зиянды заттардың едәуір бөлігі тиесілі, көлемі ең үлкен облыс?
Жауап: Қарағанды облысы
Су, көлдер және өңірлік экологиялық ахуал
3) Шығыста орналасқан, экологиялық ахуалы күрделенген, өнеркәсіп қалдықтары мен радиоактивті ластану туралы айтылатын қала?
Жауап: Семей
4) Мұнаймен ластану салдарынан қара топырақ ұзақ жылдар өнім бермей қалуы мүмкін деп сипатталатын облыс?
Жауап: Атырау облысы
5) «Қазақстан суларының бүйрегі мен жүрегі» атанатын екі көл?
Жауап: Арал мен Балқаш
6) Расул Ғамзатов өлеңінде алаңдап айтылатын теңіз/көл?
Жауап: Каспий
7) Орманды кесу жылдамдығы жоғарылаған жағдайда әрекетке шақыратын бағдарлама?
Жауап: «Жасыл ел»
Тірек дерек: Қызыл кітап және биоалуантүрлілік
9) Жойылып бара жатқан түрлердің «тізімі» ретінде берілген ұғым?
Жауап: Қызыл кітап
10) ХХ ғасырда кең таралған, кейін жойылып кету қаупіне ұшыраған, қайта жерсіндірілген, Қызыл кітапқа енген жануар?
Жауап: Құлан
2-кезең: Жанкүйерлер сайысы — «Қазақстан»
Әр топтан екі жанкүйер шығып, сұрақтарға толық жауап береді. Дұрыс жауап берілсе, жанкүйерлерге сыйлық, ал топ қоржынына 2 ұпай қосылады.
-
1
Орал тауының жалғасы
Мұғалжар
-
2
Ең ірі су қоймасы
Бұқтырма
-
3
Менделеев кестесіндегі 105 элементтің қаншасы кездеседі?
99
-
4
Ағымды көл
Зайсан
-
5
Қазақстан мемлекетінің алғашқы астанасы
Орынбор
-
6
Тастақты шөл
Бетпақдала
-
7
Қазақстандағы қорық саны
1
3-кезең: Капитандар сайысы — су мәселесі туралы ой
Судың адам өміріндегі орны
- Адам ағзасының жалпы салмағының шамамен 65%-ын су құрайды.
- Ағзадағы су мөлшері 6–8% кемісе, адам есінен тануы мүмкін.
- 12% кемісе, өмірге қауіп төнеді.
- Тәуліктік қажеттілік: адамға шамамен 10 л, малға 40 л, қойға 10 л.
Ой тастайтын дәйексөз
«О, су! Сенің не дәмің, не түсің, не иісің жоқ. Сені тілмен айтып жеткізу мүмкін емес... Сен бізді қуаныш сезімге бөлейсің. Күшіміз сарқылғанда, сен арқылы жаңа күш қайта оралады».
— А. де Сент-Экзюпери
Тапсырма: капитандар су тапшылығы мен су сапасы мәселесіне қатысты қысқа эссе жазады немесе 1 минут ішінде өз ұсынысын нақты, дәлелді жеткізеді.
4–6-кезеңдер: даналық, шешім, өнер
Мақал-мәтел сайысы
Әр топ кезектесіп табиғатқа қатысты мақал-мәтел айтады. Бұл бөлім халықтың экологиялық көзқарасын, дәстүрлі тыйымдар мен ұстанымдарды еске түсіреді.
Ситуациялық сұрақтар
Үй тапсырмасы ретінде берілген жағдайлар бойынша топтар талдап, экологиялық тұрғыдан дұрыс шешім ұсынады: «себеп–салдар–әрекет» логикасымен.
«Ән — көңілдің ажары»
Берілген мәтін бойынша әнді орындап, оның қай өңірге немесе қандай тақырыпқа арналғанын табу керек.
Ән мәтіндерінен үзінділер
1) Өңірлерді танытатын жолдар
Ақмола — (Астана)
Жезқазған — мыс қала
Ұлытау — Атырау
Бірлігі — (Астана)
2) «Туған жер» тақырыбы
«Туған жер» — ыстық әрқашан,
Мен бүгін аңсап ән салам.
Жүректен шыққан жалынды
Арнаймын саған әнімді, барымды.
7-кезең: «Сиқырлы сандық» — финалдық супер ойын
Ойын шарты
Жеңімпаз топ финалдық сұраққа жауап береді. Егер жауап бере алмаса — жалпы ойында екінші топ жеңіске жетеді. Егер жауап берсе — сандықтағы сыйлықты иеленіп, бүгінгі кештің абсолютті жеңімпазы атанады.
Супер сұрақ
Қазақстандағы экологиялық мәселелердің ушығуы — табиғатқа ғана емес, адам денсаулығына да тікелей әсер етеді: аурулардың көбеюі, сәби денсаулығына қауіп, өмір сапасының төмендеуі. Қандай мәселе болса да, оны шешудің жолы бар. Ендеше, бүгін аталған экологиялық мәселелерді шешуге ең қажетті, басты құрал қандай?
Жауап: Ақша
Қорытынды үндеу
Табиғатты мәпелеп, барымызды сақтайық. Келер ұрпақ ісімізге разы болсын, олар да біздің бастаған игі қадамымызды жалғастырып, күш қоссын.
Табиғатты қорғайық — аянбайық.