Мәтінді түсініп оқу дағдыларын дамыту
Сабақтың жоспары мен барысы
Бұл сабақта оқушылар М. Звереевтің «Суықторғай» әңгімесін оқып, мәтінді түсіну, сұрақтарға дәлелді жауап беру және қыстап қалатын құстарға қамқорлық жасау тақырыптарын талдайды.
Психологиялық дайындық
Сабақ қыс туралы ой қозғаудан басталады. Мұғалім өлең жолдарын оқып, балаларға жылдың қай мезгілі екенін табуды ұсынады:
Аяз қысып, өрнек сызып,
Терезені торлайды.
Айтыңдаршы, бөбектерім,
Бұл қай кезде болады?
Талқылау сұрағы: «Қыс» деген сөзді естігенде ойларыңа не келеді?
Келесі қадам: қаһарлы қысқа төтеп беру үшін не қажет? (мықты денсаулық, көтеріңкі көңіл күй, бірлік, сақтық).
Үй тапсырмасын тексеру
Үй тапсырмасы сұралып, «Ақ боран» әңгімесі бойынша 4-сынып оқушыларымен ой бөлісу ұйымдастырылады. Әңгіме мазмұнына қатысты сұрақтар қойылып, жауаптар талданады.
Талдау өлшемдері
- Үлкеннің сөзін тыңдауы
- Байқағыштығы
- Шыдамдылығы
- Дәлелі мен ой қорытуы
Қорытынды ой: оқушылар Қасым сияқты жинақы, байқағыш, төзімді болуға шақырылады.
Кіріспе бөлім: қысқы көңіл күй
Мұғалім қыс мезгіліндегі ойындар туралы әңгіме қозғайды. Сурет арқылы оқушылардың назарын аққалаға аударып, қысқы табиғаттың белгілерін еске түсіреді.
Ой қозғау: қар, мұз, суық, боран, қысқы серуен. Кейін мұғалім суықторғайға байланысты жұмбақ арқылы жаңа тақырыпқа жетелейді.
Жаңа сабақ: «Суықторғай»
Бүгінгі сабақта оқушылар М. Звереевтің «Суықторғай» әңгімесімен танысады. Автор туралы қысқаша мәлімет беріліп, мәтінді саналы оқуға бағытталған тапсырмалар орындалады.
«Не білесің?»
Оқушылар суықторғай туралы алдын ала білімін жазады: сыртқы келбеті, қорегі, мекені, мінез-құлқы.
«Не білдің?»
Әңгімені оқығаннан кейін тың деректерді, жаңа сөздерді және негізгі ойды қорытындылайды.
Оқулықпен жұмыс
- Мәтінді абзац бойынша оқыту.
- Оқу барысында мәнер, дауыс ырғағы, кідіріс және екпінге назар аударту.
Сөздік жұмысы
Мәтіндегі күрделі сөздер мен тіркестердің мағынасы түсіндіріледі:
- Бедері
- Ізі, белгісі.
- «Аш өзегіне түсіп кетпесін»
- Көп күн аш жүрген жан (немесе жануар) бірден қатты тойып тамақ ішсе, асқазанға ауыр болуы мүмкін; сондықтан біртіндеп қоректендіру қажет.
- Қоңданып
- Семірді, оңалды, толықсыды.
Мәтінмен жұмыс: мазмұнды ашатын сұрақтар
Оқушыларға карточка арқылы сұрақтар беріліп, әңгіменің негізгі ойы ашылады:
- Мәтін не туралы?
- Суықторғайды кім тауып алды, оны қайда алып келді?
- Мәтін қандай үлгіде жазылған?
- Суықторғай неге ұшып кетпеді?
- Автор неге қардағы қуысқа қолын тықты?
Талқылау бағыты: отырықшы (қыстап қалатын) құстарға қандай қамқорлық қажет? Оқушылар өз ойларын дәлелмен айтады.
Тауып оқу: дәлелді жұмыс
Мәтіннен нақты сөйлемдерді тауып оқып, пікірді дәлелдеуге үйрету:
- Автордың құсқа деген қамқорлығы мен жанашырлығын қай сөздерінен байқайсың?
- Суықторғайға қандай қамқорлық жасалды?
- Бірнеше күннен кейін суықторғайдың күйі қалай өзгереді?
Дәптермен жұмыс
Сипаттау тіректері
- Көздері — …
- Жүрегі — …
Оқушылар мәтінге сүйене отырып сипаттау сөздерін толықтырады.
Жоспар құру
- Қысқы серуен
- Жұмбақ із
- Ашыққан суықторғай
- Жайлы қоныс
- Көктемді қарсы алуы
Шығармашылық тапсырма
Қатар отырған екі оқушы жұппен жұмыс істеп, «Суықторғай» тақырыбы бойынша бір тапсырманы таңдап орындайды:
Таңдау тапсырмалары
- «Бейне сөз» (қысқа сипаттама, әсерлі тіркестер)
- Жұмбақ құрастыру
- Бір шумақ өлең жазу
- Сурет салу
Бағдар
Жұмыста негізгі ой айқын болсын: қамқорлық, жауапкершілік, табиғатты қорғау. Оқушылар өз шешімін мәтін мазмұнымен байланыстырады.
Қорытынды
Қайта ойлану: «Не білесің? Не білдің?»
Оқушылар сабақ басындағы жазбасына қайта оралып, алған білімін толықтырады.
Сұрақ: қыстап қалатын құстарды қалай атаймыз?
Сұрақ: олар неге ашығады?
Сұрақ: құстар ашықпау үшін біз не істей аламыз?
Үй тапсырмасы және бағалау
- Әңгімені мәнерлеп оқу, жоспар бойынша мазмұндауға дайындалу.
- Қыстап қалатын құстарға арналған шағын ереже немесе кеңес жазу (3–5 сөйлем).
- Сабақтағы белсенділік, жауаптың дәлелділігі және шығармашылық жұмыс негізінде бағалау.