Қай ағаштың жапырағы
Ағаштарға қамқорлық
Мақсат
Табиғаттағы тіршілік пен көктемгі ағаштар туралы білімді кеңейту, балалардың байланыстырып сөйлеуін дамыту, тілін жетілдіру және сөздік қорын молайту.
Тәрбиелік бағыты
Табиғаттың әсемдігін көріп, сезіне білуге, ағашты аялауға және қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарауға тәрбиелеу.
Негізгі ой
Көктем — жасыл тіршіліктің оянатын шағы. Бұл мезгілде ағашқа қамқорлық жасау табиғатпен байланысымызды күшейтеді.
Шаттық шеңбері: «Табиғат»
Табиғат — тіршілік тұнып тұрған әлем. Балалармен бірге табиғаттың бөліктерін еске алып, олардың адам өміріндегі орнын сезінуге шақырамыз.
Сұрақ-жауап
Қандай тіршілік иелерін білеміз?
Сен көлсің. Сен күнсің, сен бұлбұлсың. Адамға сұлулықты ұқтырған — сен жерсің, сен гүлсің, сен анамсың; сен сусың, сен құссың, сен шөпсің, сен бұлақсың… Бәрі — менің өмірім.
Иә, табиғаттың әр бөлігі бізді өмірге ынтықтырады, тіршілікке жетелейді.
Көктемнің ерекшелігі
Көктемде күн жылынады, құстардың үні жиілейді, табиғат бусанып, жасыл әлем қайтадан оянады. Осы кезеңде ағаштарға күтім жасау — ерекше маңызды.
Жұмбақ
Күн жылынса — киінді,
Суытса — шешті киімді.
(Жауабы: ағаш)
Кішкентай ой-түйін
Жапырақ — ағаштың сәні ғана емес, оның тынысы. Жапырақсыз ағаш әлсірейді, ал жапырақты ағаш табиғатты көркейтеді.
Ағаш — тірі әлем
Мұқағали Мақатаев «Жапырақ жүрек жас қайың…» деп жырлағандай, ағаш — жанды тіршілік иесі. Адамдар ағашты достық пен туыстықтың символы ретінде құрметтеген. Көктемде мамандардың орман-тоғайға жиірек барып, табиғатпен жақындасуға кеңес беруі де тегін емес: жасыл әлемнің иісі мен тынысы адамның көңіл күйіне жағымды әсер етеді.
Ағаш та көктемде қуат жинайды. Табиғатпен байланыс орнату үшін ең әуелі дұрыс ағашты таңдай білу маңызды: жеке, алшақ тұрған сау ағаштардың әсері күштірек болады. Қисық өскен, бұтағы майысқан, солған не қураған ағаштарға сүйенуге немесе оларды мазалауға болмайды — керісінше, түзу, қуатты, сау ағашты таңдаған жөн.
Есте сақтайық
- Сау, түзу ағашты таңдаңыз.
- Қураған немесе зақымданған ағашты мазаламаңыз.
- Ағашты сындырмай, қабығын жарақаттамай, ұқыппен қарым-қатынас жасаңыз.
Балаларға арналған сұрақ
Ағаш өсіп-жетілуі үшін не қажет?
Дидактикалық бөлім: «Сен білесің бе?»
Балалар ағаш түрлерін атап, олардың пайдасы туралы қысқаша ой бөліседі.
Үйеңкі
Үйеңкінің биоалаңы күшті деп айтылады. Көпшілік оны батыл құшақтай алады.
Қарағай
Қарағай құрылыс материалы ретінде қолданылады: әртүрлі жиһаз жасалады, отын ретінде жағылады. Табиғатқа көрік береді.
Қайың
Ақ қайың — нәзіктік пен сұлулықтың символы. Қайың шырынын ішу денсаулыққа пайдалы саналады.
Көктерек
Көктерек адамның бойындағы жағымсыз әсерді азайтуға көмектеседі деген түсінік бар. Ол үшін ағашқа арқаңызды тіреп, шамамен 15 минут тұру ұсынылады.
Шетен
Шетен әлсіздеу саналғанымен, адамға едәуір көмектеседі деп айтылады. Халық арасында тікенекті ағаштардың да шипасы бар деген сенім кездеседі.
Емен мен қайың
Емен мен қайың қан қысымын төмендетуге ықпал етеді деген пікір бар. Әсіресе гипертониясы бар адамдарға жақын серуендеу пайдалы делінеді.
Ескерту: ағаштың «энергиясы» туралы тұжырымдар халықтық түсініктерге негізделген. Денсаулыққа қатысты нақты кеңес үшін дәрігерге жүгінген дұрыс.
Тақпақтар: табиғаттың тынысы
Өлең жолдары
Бақшамызда көп ағаш, Өскен жақсы аралар. Ең әдемі — меніңше, Құс ұясы бар ағаш. Аппақ қайың, қарағай, Қосылыпты табысып. Сұлу терек, жасыл желек, Құшақтасып қабысып. Қарағайым, жұпар майың, Жібек жолмен аңқиды.
Өлең жолдары
Егістікті көлемді Қоршай ектік еменді. Ескен желден егінді Қорғап тұрар ол енді. Көше бойы аралас Қаптап өскен қара ағаш. Жемісі жоқ болса да, Саясы көп дара ағаш. Гүлзар бақта мекені, Көрген кезде жөкені Елтіп жұпар иісіне, Ара қаптап кетеді.
Мақал-мәтелдер: ойды қысқа, мәнді жеткізу
Табиғатқа жанашырлық — халық даналығында да айқын көрінеді.
Бір тал кессең — он тал ек.
Адам көркі — шүберек, ағаш көркі — жапырақ.
Доссыз адам — жапырақсыз ағашпен тең.
Мәуелі ағаш майысқақ.
Болжам
Қайыңнан аққан шырын көп болса, жаз жаңбырлы болады.
Сергіту сәті
Ағаштар, міне… Мұның да үні: ш, ш, ш… Кейде жұмсақ, кейде: шу, шу… Кейде дауыл: гу де гу…
Табиғат кереметтері: сөйлейтін суреттер
Балалар табиғат бөліктері бейнеленген үлестірмелі суреттерді таңдап алып, солардың атынан сөйлейді: «Мен — Күнмін…», «Мен — Бұлтпын…», «Мен — Құсымын…» — және олардың не істей алатынын айтады.
Хор
«Тентек бала болмаймыз, табиғатты қорғаймыз!»
Қимылды ойын: «Ағаштар»
Ойын шарты: әр бала бір ағаштың атын иемденеді. Жүргізуші орманға «барғанын» айтып, әртүрлі ағаштарды атайды. Кімнің ағашы аталған болса, сол бала алға шығады. Мысалы: «Мен орманға барып бірнеше ағаш түрін көрдім: қайың жоқ, шырша бар…»
Көрініс
Ыбырай Алтынсариннің «Алма ағаштары» әңгімесінен шағын көрініс қойылады. Бұл бөлім балаларға еңбекқорлық пен қамқорлықтың нәтижесін түсіндіреді.
Қорытынды
Қысқасы, ағаштар бізді қоршаған әлеммен үндесіп, табиғаттың өз ырғағымен өмір сүреді. Біз ағашты қорғау арқылы өз болашағымызды қорғаймыз: көлеңке, оттегі, құс ұясы, сұлулық — бәрі ағашпен бірге келеді.
Тосын сый: алма
Алма ағашының жемісі — еңбектің тәтті нәтижесі. Балаларға алма сыйға тартылады.
Сабақ аяқталды. Сау болыңыздар!