Қазақша рефераттар

Оқушылардың зейінін сабаққа аударып, сабақтың мақсатымен таныстыру

Сабақтың басталуы

Оқушылардың зейінін сабаққа аударып, мақсаттармен таныстыру ұсынылады. Кіріспеде жер-су атаулары мен тарихи жадтың маңызын ашатын ой-толғам ретінде Жұмекен Нәжімеденовтің мына жолдарын қолдануға болады:

Мән бермеппін жер атына бұрын мен,
Кездерім көп мән бермеуден сүрінген.

Ж. Нәжімеденов

Сабақтың мақсаты

Білімдік

Кеңестік дәуірдегі саяси зобалаңның зардаптарын және депортацияның демографияға тигізген ықпалын талдау.

Дамытушылық

Ашық әрі жүйелі сөйлеу, ой-пікірді дәлелдеу, есте сақтау қабілетін дамыту.

Тәрбиелік

Азаматтық және патриоттық құндылықтарды қалыптастыру, Отанға, жерге және халықтар достығына сүйіспеншілікті арттыру.

ХІХ ғасырдың соңы – ХХ ғасырдың басы: қоныстандыру саясаты

ХХ ғасырдың 20–30 жылдарындағы этнодемографиялық ахуалды түсіну үшін патша үкіметінің қоныстандыру және әкімшілік реформаларына назар аудару қажет. Бұл құжаттар жер қатынасына, басқару жүйесіне және салық саясатына тікелей ықпал етті.

Негізгі құжаттар мен шешімдер

  • 1868 ж. — Жетісуда шаруаларды қоныстандыру туралы.

  • 1886 ж. — Түркістан өлкесін басқару туралы және жер, салық өзгерістерін енгізу туралы.

  • 1883 ж. — Шығыс Түркістаннан Жетісуға қоныс аударған ұйғырлар мен дүнгендерді орналастыру туралы.

  • 1889 ж. — Село тұрғындары мен мещандардың қазыналық жерлерге өз еркімен қоныс аударуы туралы.

  • 1891 ж. — Ақмола, Семей, Жетісу, Орал, Торғай облыстарын басқару туралы.

Саяси қуғын-сүргін және депортация: бағыттар мен себептер

Депортация

Тұтас қауымдарды қонысынан айырып, басқа өңірлерге күштеп көшіру тәжірибесі.

Соғыс кезеңіндегі көшіру

Ұлы Отан соғысы жылдарында «сенімсіз» деп танылған этностарды жаппай жер аудару.

Тың игеру ықпалы

Тың және тыңайған жерлерді игеру барысында демографиялық құрылымның өзгеруі.

1920–1950 жылдары күштеп қоныстандырылған халықтар

Поляктар, кәрістер, немістер

  • 1936 ж. 28 сәуір — КХК қаулысы бойынша Солтүстік Қазақстанға 15 мың поляк қоныстандырылды.
  • 1937 ж. — Қиыр Шығыстан 95 903 кәріс күштеп көшірілді.
  • 1941 ж. 28 тамыз — 361 мың неміс жер аударылды.

Шешендер мен ингуштар

1944 ж. ақпан — Ингушетиядан шешендер мен ингуштар жер аударылып, олардың бір бөлігі Қазақстанға қоныстандырылды.

Күрдтер мен түріктер

1944 ж. қараша — Әзербайжан, Грузия және Армениядан күрдтер, сондай-ақ Грузиядан түріктер Қазақстанға күштеп қоныстандырылды.

Салдарлар: қандай проблемалар туындады?

Ресей империясының қоныстандыру саясаты мен кейінгі депортациялар Қазақстанның әлеуметтік құрылымына, тілдік-мәдени кеңістігіне және табиғи ортасына ұзақ мерзімді салдар әкелді. Төменде жиі аталған мәселелер жүйеленіп берілді.

Проблемалар тізімі

11 тармақ
  1. 1. Қазақтар байырғы атамекен жерлерінен айырылды.
  2. 2. Қазақтар өз жерінде резервация жағдайына ұшырады.
  3. 3. Қазақтар өз Отанында азшылыққа айналды.
  4. 4. Ұлттық жадтың әлсіреуі салдарынан мәңгүрттену құбылысы байқалды.
  5. 5. Маргинал топтар қалыптасты.
  6. 6. Этнотопонимикалық атаулар өзгеріске ұшырады.
  7. 7. Қазақ тілінің қоғамдық мәртебесі төмендеді.
  8. 8. Қазақ мектептері жабылды.
  9. 9. Экологиялық проблемалар күрделене түсті.
  10. 10. Полигондардың адам денсаулығына зиянды әсері күшейді.
  11. 11. Мал шаруашылығының жағдайы әлсіреді.

Шешімдер: қандай қадамдар жасалды?

Тәуелсіздік қарсаңында және одан кейін тіл, көші-қон, азаматтардың құқықтары, қоғамдық келісім және демографиялық саясат бағыттарында бірқатар құқықтық әрі институционалдық шаралар қабылданды.

Негізгі шешімдер хронологиясы

  • 1989 ж. 22 қыркүйек — «Тіл туралы» заң қабылданып, қазақ тіліне мемлекеттік тіл мәртебесі берілді.

  • 1992 ж. — Дүниежүзі қазақтарының I құрылтайы өтті.

  • 1992 ж. — ҚР «Көші-қон туралы» заңы қабылданды.

  • 1995 ж. — ҚР аумағында тұратын шетел азаматтарының құқықтары туралы заң қабылданды.

  • 1995 ж. — Қазақстан халқы Ассамблеясы құрылды.

  • 1997 ж. — Көші-қон және демография агенттігі құрылды; сондай-ақ Қазақстан оралмандар одағының қызметі жолға қойылды.

  • 1990-жылдардың соңы – 2000-жылдар — жер-су атауларын тарихи қалпына келтіру жұмыстары басталды.

  • 2008 ж. 6 ақпан — Президент Жолдауында бірқатар әлеуметтік мәселелерді шешуге бағытталған міндеттер айқындалды.

  • 2010 ж. — Президент Жолдауында 2020 жылға қарай халық санын 10% өсіру үшін мемлекет барлық мүмкіндікті жасайтыны атап өтілді.

Қорытынды

Саяси қуғын-сүргін мен депортация — демографияға, тілге, мәдени жадыға және әлеуметтік құрылымға ұзақ уақыт әсер еткен тарихи құбылыстар. Бұл тақырыпты оқу — өткеннің зардабын түсініп қана қою емес, сонымен бірге азаматтық жауапкершілік, қоғамдық келісім және тарихи әділет ұстанымдарын терең ұғыну.