Қазақша рефераттар

Басаяқты ұлулар класы

Сабақтың тақырыбы

Басаяқты ұлулар класы: сегізаяқтар, кальмар, каракатица

Білімділік

Ұлулардың құрылысы мен тіршілік ету жағдайлары, табиғаттағы және адам өміріндегі рөлі туралы түсінік қалыптастыру.

Дамытушылық

Оқушылардың дүниетанымын кеңейту, логикалық және аналитикалық ойлауын дамыту, өз бетімен ізденуге және пәнге қызығушылығын арттыру.

Тәрбиелік

Ұқыптылыққа тәрбиелеу және табиғатқа деген сүйіспеншілігін күшейту.

Сабақтың түрі

Аралас сабақ

Сабақтың әдістері

Түсіндірме, сұрақ-жауап, кестемен жұмыс

Көрнекілігі

Басаяқты ұлулардың суреттері, презентация, сөзжұмбақ

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру

  • Оқушылармен амандасу.
  • Оқушыларды түгендеу.
  • Сабаққа даярлықтарын тексеру.

II. Үй тапсырмасын сұрау

1) «Кім жылдам?» (сұрақ-жауап)

  1. 1. Түрленіп даму деген не?
  2. 2. Бақалшағы сақталған ұлуларды атаңдар.
  3. 3. Ұлулар типіне жататын жәндіктердің негізгі ерекшеліктері қандай?
  4. 4. Тұлғадан бөлінетін ерекше қатпарлы қабат қалай аталады?
  5. 5. Ұлулардың асқорыту жүйесіндегі ерекше безді атаңдар.
  6. 6. Қосжақтаулы ұлуларға қандай жәндіктер жатады?
  7. 7. Тағам ретінде пайдаланылатын ұлуларды атаңдар.

2) Слайд тапсырмасы

Суреттегі қосжақтаулы айқұлақтың құрылысын еске түсіріп, бөліктерін атаңдар.

III. Жаңа сабақ

Басаяқты ұлулар: қысқаша сипаттама

Басаяқты ұлулар — құрылымы ең күрделі ұлулардың бірі. Олардың көпшілігінде бақалшақ жойылған немесе қалдық күйінде ғана сақталған. Басаяқтылар, негізінен, тұзды суларда: теңіздер мен мұхиттарда тіршілік етеді.

Бұл — ірі жәндіктер. Мысалы, тереңсулы кальмардың жалпы ұзындығы 18 м-ге дейін жетуі мүмкін, оның ішінде 10 м-і қармалауыштарға тиесілі.

Негізгі құрылысы

  • Денесі бас және тұлғадан тұрады.
  • Ауыз маңында 8–10 күшті қармалауыш болады.
  • Қармалауыштардың ішкі бетінде бірнеше қатар сорғыштар орналасады.

Қозғалысы: «аяқ» басында

Басаяқтыларда «аяқ» қызметін атқаратын мүшелер — бас маңындағы қармалауыштар. Сондықтан олар басаяқты ұлулар класына жатады.

Сегізаяқ қармалауыштарының көмегімен су түбімен жүріп, қорегін аулайды. Ал кальмар мен каракатица баяу қозғалғанда денесін және қармалауыштарын алға бағыттап жүзе алады.

Реактивті қозғалыс

Қауіп төнгенде немесе шапшаң жүзіп кету қажет болғанда, денесінің артқы бөлігінен суды күшпен шығарып, реактивті тәсілмен жылжиды.

Кальмар, каракатица, сегізаяқ: мінез-құлық мысалдары

Кальмар

Шеміршекті бассүйегінде ми орналасады. Екі жағында үлкен көздері бар; құрылымы адам көзіне ұқсас. Қызықты дерек: көздерінің әрқайсысы нысанды бөлек бақылауға мүмкіндік береді.

Кальмарлар терең суда сағатына 50 км жылдамдықпен жүзіп, қорегін аулай алады.

Каракатица

Су түбін ала тіршілік етеді. Құмға жасырынған асшаянды аулау үшін бас бөлігіндегі ойыстан су атқылатып, құмды жан-жаққа ұшырады. Жемі көрінген соң оны оңай ұстайды.

Сегізаяқ

Су түбімен баяу қозғалады. Жауынан қорғану үшін сиялы сұйықтық бөледі. Тағы бір қызықты бақылау: сегізаяқты аузы жоғары қаратып, қармалауыштарын төмен түсірсе, ол тез тынышталып, ұйқыға кетуі мүмкін.

Қоректенуі және табиғаттағы рөлі

Жыртқыш қорек

Басаяқтылар жыртқыш: теңіздегі балықтарды, шаянтәріздестерді, өзге ұлуларды және т.б. қорек етеді. Кейбір түрлері кәсіптік балық үйірлеріне зиян келтіре алады (мысалы, қиыршығыстық кальмар).

Қоректік тізбектегі орны

Басаяқты ұлулардың өздері де көптеген жануарларға жем: тісті киттерге, акулаларға, ескекаяқтыларға (теңіз мысығы) және т.б.

Адам өміріндегі маңызы

Кейбір елдерде каракатица мен сегізаяқ тағам ретінде пайдаланылады. Көптеген өңірлерде каракатица мен кальмар кәсіптік мақсатта ауланады.

Ұлулар типі туралы жинақтау

Ұлулар — түр саны бойынша бунақденелілерден кейінгі екінші ірі топ. Қазіргі кезде олардың шамамен 80 мың түрі бар деп есептеледі.

Негізгі белгілері

  • Денесі жұмсақ, үш қабатты, екіжақты симметриялы көпжасушалы.
  • Денесі бунақтарға бөлінбеген.
  • Құрылысы ұқсас: бас, тұлға, аяқ (кейде қармалауыш), бақалшақ немесе оның қалдығы.

Жүйелері

  • Асқорыту жүйесі күрделі; тіс орнына үгіткіш (радула) болады.
  • Асқорытуға қатысатын без — бауыр.
  • Қантарату жүйесі — ашық; жүрегі: 2 құлақша, 1 қарынша.
  • Тынысалуы өкпе немесе желбезек арқылы жүзеге асады.
  • Қосжынысты да, даражынысты да түрлері кездеседі; жүйке жасушалары түйіндерге шоғырланады.

Бізге таныс 3 класс

Бауыраяқты

Ұлулар

Қосжақтаулы

Ұлулар

Басаяқты

Ұлулар

IV. Сабақты бекіту

1) Слайд тапсырмасы

Суреттегі ұлулардың аттарын жазып, оларды кластарына бөліңдер.

Нәтиже

Әрқайсысын дұрыс класқа орналастыру: бауыраяқты / қосжақтаулы / басаяқты.

2) Кестемен жұмыс

Берілген тұжырымдардың дұрысына (+), дұрыс келмегеніне (-) белгісін қойыңдар.

Бағалау өлшемі

  • Терминдерді дұрыс қолдану.
  • Кластарды ажырату (бауыраяқты, қосжақтаулы, басаяқты).
  • Мысалдар арқылы дәлелдеу.