Қобызым әнін жатқа әндету
Ақтөбе қаласы • №53 орта мектеп
Музыка пәні мұғалімі: Сафина Лиза Куантаевна
Сабақ бағыты
Дәстүрлі күйшілік өнер
Нақты тақырып
Қобыз сарыны: Ықылас Дүкенұлы
Сабақтың мақсаты мен міндеттері
Негізгі мақсат
Күйші өмірінен әңгіме өрбіте отырып, халқымыздың ұлттық мұрасын оқушыларға жеткізу.
Білімділік мәні
Күй тарихы арқылы оқушылардың ой-өрісін кеңейту, музыкалық сауатын дамыту.
Дамытушылық
Күйді тыңдай отырып, оны түсінуге, әсерін жеткізе білуге және есте сақтауға баулу.
Тәрбиелік мәні
Музыкалық өмірмен байланыстыра отырып, адамгершілік құндылықтарға тәрбиелеу.
Әдіс-тәсілдер, көрнекілік және пәнаралық байланыс
Сабақтың әдістері
- Жаңа сабақ
- Әңгімелеу
- Талдау
- Әндету
Көрнекіліктер
- Бейне және аудио материалдар
- Магнитофон жазбалары
- Ән мәтіні
- Суреттемелер мен карточкалар
Пәнаралық байланыс
- Әдебиет
- Тарих
- Жаратылыстану
Пайдаланылған әдебиеттер
«Музыка» оқулығы, 5-сынып, «Атамұра» бағдарламасы. Авторлары: А. Жайымов, Б. Ысқақов, Ж. Еңсепов, Ж. Сәрсембенов.
Сабақ барысы
Кіріспе
Сәлеметсіңдер ме, балалар? Бүгінгі жаңа сабағымыздың тақырыбы — «Қобыз сарыны: Ықылас Дүкенұлы».
Ықылас Дүкенұлы туралы
Ықылас Дүкенұлы — атадан балаға жалғасқан қобызшылар әулетінен шыққан өнерпаз. Оның әкесі Дүкен де, атасы Алтынбек те дәулескер қобызшы болған.
Қорқыттан қалған дәстүрлі қобыз тарту үлгісін қайта жаңғыртып, жандандырған Ықыластың күй өнері Ашай, Әйкен, Сүгір секілді шәкірттері арқылы жалғасын тапты.
Мұра болып қалған күйлер
Ықылас — қобыз үнін бүгінге жеткізген ірі композитор. Оның мұрасынан «Айрауық», «Аққу», «Асанқайғы», «Ерден», «Бозторғай», «Қасқыр», «Саржан төре», «Шақыру» сияқты күйлер кеңінен танылады.
Музыкалық шығармаларды тыңдау
Сабақта Ықыластың күйлері тыңдалады: «Ерден», «Қасқыр», «Аққу».
Күйдің тарихы: «Ерден»
Ертеде Найман елінде Ерден деген батыр өмір сүріпті. Ол батырлығымен ғана емес, дәулескер қобызшылығымен де танылған екен.
Ерденнің Әйменді деген жалғыз ұлы қайтыс болып, қабырғасы қайыса қайғыға батады. Бұл қасірет бүкіл Бағаналы елін де алаңдатады.
Көңіл айтуға келген Ықылас: «Өлімнің жолы ауыр, бірақ өлгеннің артынан өлмек жоқ. Тірі адам тірлігін істейді» деп, азалы шақта жұбату сөзін айта отырып, төрдегі қобызды қолына алады.
Ол жай ғана тартпайды: үш күн бойы Ерденнің «беу, жалғызым, құлыным!» деп күңіренген зарын қобыз тілімен сөйлетеді. Қыл қобыздың ішегінен төгілген үн қайғының өзіне айналып, ел жүрегіне жетеді. Осы жолы Ерден алдында тартылған көңіл айту күйі жұрт арасында «Ерден» деген атпен тарайды.
Шығармашылық жұмыс
№4 тапсырма
Төмендегі күйлердің авторларын анықтаңдар:
- 1.Аман бол, шешем, аман бол
- 2.Топан
- 3.Сылқылдақ
- 4.Құс қайтару
- 5.Бес жорға
- 6.Сауыншы
- 7.Салтанат
- 8.Ерден
- 9.Желмая
- 10.Көңіл ашар
Дауыс ашу және әндету
Дауыс ашу жаттығулары
- Әнді баяу, ойлана тыңдап, сөзін анық айтуға тырысамыз.
- Мәтінге мән бер: ән не туралы айтып тұр?
Әндету
Орындайтын ән: «Қобызым»
«Қобызым» әнінің мәтіні
Қарағайдың түбінен Қайырып алған қобызым. Үйеңкінің түбінен Үйіріп алған қобызым. Аққайыңның безінен Айырып алған қобызым. Қара еменді қақ жарып, Ойып алған қобызым. О-о-о-о.
Ортекенің мүйізін Тиек қылған қобызым. Желмаяның терісін Шанақ қылған қобызым. Қылқұйрығын тұлпардың Қияқ қылған қобызым. Ақ түйенің сүтіне Шылап алған қобызым. О-о-о-о.
Қарағайды қоздатып, Бұлап алған қобызым. Құлағыңды бұрайын, Қияқ шалып сынайын. Ойлағаным болмаса, Қайырып жерге ұрайын!
Қорытынды және бағалау
Қорытынды сұрақтар
- Ықылас кім?
- Ол қандай аспапта ойнаған?
- Ықыластың қандай күйлерін білесіңдер?
- «Ерден» күйі кімге арналған?
- «Қобызым» әнін мазмұны мен көркемдік бейнесі тұрғысынан талдаңдар.
Бағалау
Бағалау өлшемі: 5 • 4 • 3
Үй тапсырмасы
- Ықылас Дүкенұлының шығармашылығы туралы әңгімелеу.
- №4 тапсырманы орындау.
- «Қобызым» әнін жатқа айту.
- Тыңдаған музыкалық шығармалар бойынша сурет салу.