Бірінші ана
Тақырып
Адамгершілік — асыл қасиет (4-сынып).
Мақсаты
Оқушыларға адам бойындағы асыл қасиеттерді таныта отырып, адамгершілікке, әдептілікке, қарапайымдылыққа, инабаттылыққа, қайырымдылыққа тәрбиелеу. Бір-біріне деген сыйластықты арттыру және адам бойындағы жақсы қасиеттерді бағалай білуге үйрету.
Міндеттері
- Жас ұрпақ тәрбиесінің маңызын түсіндіру.
- Қазақ отбасындағы тәрбиенің ерекшеліктеріне назар аударту.
Әдіс-тәсілдер
Көрнекілігі
- Нақыл сөздер (Шәкәрім, Әл‑Фараби, Абай).
- Сұрақ белгісі пішініндегі карточкалар, «Жағымды әдеттер» және «Жағымсыз әдеттер» плакаттары.
- Маркер, үлестірме карталар, магнитофон.
Нақыл сөздер арқылы ой қозғау
«Адамның ішінде болмайды аласы, оларды бұзатын — нәпсінің таласы».
«Адамға ең бірінші білім емес, рухани тәрбие берілуі керек; тәрбиесіз берілген білім — адамзаттың қас жауы, ол келешекте оның бүкіл өміріне апат әкеледі».
«Адамның адамшылығы ақыл, ғылым, жақсы ана, адал құрбы, жақсы ұстаздан болады».
Тәрбие сағатының барысы
Басталу сәті
Тәрбие сағаты Құрманғазы Сағырбайұлының «Сарыарқа» күйінің баяу әуенімен басталады. Сынып жетекшісі тақырыпты таныстырып, мақсат-міндеттерін айқындайды.
Кіріспе бөлім
Мұғалім оқушыларды ашық әңгімеге шақырады. Алдын ала дайындалған сұрақтар «сұрақ белгісі» пішініндегі қағаздарға жазылып, тақтаға біртіндеп ілінеді. Әр сұрақ оқушыны ойлануға, пікір айтуға жетелейді.
Талқылауға арналған сұрақтар
- Адамгершілік дегенді қалай түсінесіңдер?
- Адамның адамгершілік қасиеті қай кезде көрінеді?
- Бұл қасиет бізге не үшін қажет?
- Әдепті адам қандай болады? Әдепсіз адам ше?
- Адалдық дегеніміз не?
- Әдет дегеніміз не?
Негізгі түсінік: рух пен нәпсі
Адамгершілік туралы ой қозғау үшін «рухани бай адам қандай?» және «рух деген не?» деген сұрақтарға тоқталамыз. Рух — адам бойындағы қуат, жақсы қасиеттер мен игі істердің қайнар көзі.
Жаратылыс екі қарама-қарсы ұғымнан тұрады: ақ пен қара, күн мен түн, ыстық пен суық, жақсы мен жаман. Адам бойындағы жақсылық рухтан туындаса, жамандық көбіне нәпсінің көрінісі болады. Сондықтан адамның ішінде рух пен нәпсінің күресі үнемі жүріп жатады.
Рухты күшейтетін әрекеттер — мейірім, адалдық, қарапайымдылық, ізгілік. Нәпсіні қоздыратын әрекеттер — өзімшілдік, өтірік, мақтан, қиянат.
Негізгі бөлім: жағдаяттар арқылы тәрбиелеу
1) «Аялдамадағы алма» көрінісі
Бір ана алмасы толы жұқа қалтамен аялдамаға жақындай бергенде сүрініп кетеді. Қалтасы жыртылып, алмалары жерге шашылады. Аялдамадағы балалар шулап күледі.
Сұрақ: Егер сен сол балалардың ішінде болсаң, не істер едің?
Оқушылар өз ойымен бөліседі, мұғалім жауаптарды жинақтап, көмектесу, жанашырлық таныту — адамгершіліктің нақты көрінісі екенін қорытындылайды.
2) Үш ана туралы көрініс
Үш ана әңгімелесіп тұрады. Біріншісі баласын «ақылды, әнші, өнерлі» деп мақтайды. Екіншісі «әдемі, таза киінеді, ақшаның есебін біледі, болашақта бизнесмен болады» деп мақтанады. Үшіншісі үндемей қалады.
Сол кезде үшінші ананың баласы қарт кісіні жолдан өткізіп, қолтығынан демеп, сөмкесін көтерісіп келеді. Қария ризашылығын білдіріп кетеді. Балалар аналарына жақындағанда, алғашқы екеуі балмұздаққа ақша сұрайды, ал үшінші бала бүгінгі сабақтан «бестік» алғанын айтады.
Сұрақ: Қай баладан болашақта не күтуге болады?
Талқылау барысында оқушылар жетістік пен адамдық қасиет қатар жүрсе ғана тұлға толық қалыптасатынын түсінеді.
«Жақсы-жаман болу міндет емес, жақсы адам болу — борыш».
3) Топтық жұмыс: Абайдың өсиеті
Оқушылар екі топқа бөлініп, адамгершілік туралы өлең жолдарын талқылайды. Мұғалім Абайдың: «Бес нәрседен қашық бол, бес нәрсеге асық бол, адам болам десеңіз» деген сөзін қалай түсінуге болатынын сұрайды.
1-топқа тапсырма: Неден жирену керек?
Оқушылар өлеңді жалғастыра отырып, жауап береді:
«Өсек, өтірік, мақтаншақ,
Еріншек, бекер мал шашпақ».
Абай
Талқылаудың мақсаты
Жағымсыз әдеттерді анықтап, олардың адам мінезіне, қарым-қатынасқа және болашаққа әсерін түсіндіру. Оқушылар өз тәжірибесінен мысал келтіріп, қорытынды шығарады.