Жас достар
Мақсат пен ұйымдастыру
Тақырып
Біз – табиғат қорғаны.
Мақсат
Табиғат пен адам арасындағы тығыз байланысты ұғындыру; табиғатты қорғауға, сақтауға және әркімнің өз үлесін қосуына баулу.
Көрнекіліктер
- Құстар, жануарлар, өсімдіктер суреттері
- Тыйым сөздер
- Қанатты сөздер
Жұмыс форматы
Сабақ топтық жұмыс түрінде өтеді:
1-топ
Жануарлар
2-топ
Өсімдіктер
3-топ
Құстар
Кіріспе ой: адам және табиғат
Оқушының ойы
Табиғат — біздің анамыз, досымыз әрі сырласымыз. Біз анамызды қалай сүйсек, досымызға қалай жанымыз ашыса, табиғатқа да солай қарауға тиістіміз.
Адам — табиғаттың бір бөлшегі; табиғатсыз өмір сүре алмайды. Өйткені қажет нәрсенің бәрін табиғаттан алады. Сондықтан адам баласы табиғатқа зиян келтірмеуі керек.
Негізгі ой
Адам мен табиғат арасындағы үйлесімділік бұзылса, екеуінің біреуі емес — екеуі де зардап шегеді.
Бүгінгі күні ауа мен судың ластануы, ормандардың өртке орануы, кейбір жануарлар мен өсімдік түрлерінің жойылып кету қаупі — кезек күттірмейтін экологиялық мәселелер. Табиғатқа тәуелді болғандықтан, біз бұл проблемаларды шешуге және «ортақ үйімізге» қамқор болуға міндеттіміз.
Ертегі арқылы ой қозғау
Жалғыз терек туралы ертегі
Ерте, ерте, ертеде жапан түзде жалғыз терек өмір сүріпті. Жиырма жасында ер жетіп, отыз жасында бұғанасы бекіп, қырық жасында кемеліне келіпті. Ал елу жасында қартая бастапты.
Кейбір бұтақтары сынып, қабығының әр жеріне құрт түсіпті. Құрт күннен күнге көбейіп, тұла бойы қақсап ауырған соң: «Уһ, жаным-ай, енді не қыламын? Құрт ауруына шалдықтым, тесіп-жеп барады. Бұтақтарым сырқырайды, жапырағым сыздайды. Жәрдем етіңдер!» — депті.
Оқиға желісі
Теректің дауысын естіп, бір күні ақ көгершін ұшып келеді. Көгершін: «Терек ата, халіңіз қиын екен. Дәрігердің кім екенін білмеймін, бірақ іздеп көрейін», — дейді.
Көгершіннің ізденісі
Көгершін
«Мен саған келдім, үкі. Ауру ағашқа көмектесе аласың ба?»
Үкі
«Жоқ, ренжіме, қолым тимейді».
Көгершін
«Өкінішті… Жарайды».
Көгершін
«Қыран құс — бүркіт көмектесер ме екен?»
Бүркіт
«Жоқ, біз қазір қызу жұмыс үстіндеміз. Ренжіме».
Көгершін
«Енді не істеймін? Ағаш өліп қалатын болды ғой…»
Топтық тапсырмалар
Әр топ өз бағыты бойынша атауларды, әрекеттерді және халық даналығын (өлең, жұмбақ, мақал-мәтел, тыйым сөздер) жинақтап ұсынады.
1-топ: Құстар
- Құстарды атаңдар және олардың қандай түрлері бар екенін айтыңдар.
- «Құстар не істейді?» дегенге қатысты бірнеше етістік ойлап табыңдар.
- Құстарға байланысты өлең, жұмбақ, мақал-мәтел, тыйым сөздерді келтіріңдер.
2-топ: Жануарлар
- Жануарларды атаңдар және олардың қандай түрлері бар екенін айтыңдар.
- «Жануарлар не істейді?» дегенге қатысты бірнеше етістік ойлап табыңдар.
- Жануарларға байланысты өлең, жұмбақ, мақал-мәтел, тыйым сөздерді келтіріңдер.
3-топ: Өсімдіктер
- Өсімдіктерді атаңдар және олардың қандай түрлері бар екенін айтыңдар.
- «Өсімдіктер не істейді?» дегенге қатысты бірнеше етістік ойлап табыңдар.
- Өсімдіктерге байланысты өлең, жұмбақ, мақал-мәтел, тыйым сөздерді келтіріңдер.
Қанатты сөздер мен тыйым сөздер
Оқушылар табиғатты аялауға үндейтін қанатты сөздерді, тыйым сөздерді айтады. Бұл — экологиялық мәдениеттің халықтық негізін танытатын маңызды бөлім.
Халық болжамдары
Қазақ халқы жануарлар мен құстардың қимылына қарап ауа райын, мезгілдің өзгерісін болжаған. Топтар өздері білетін мысалдарды келтіреді.
«Тез жауап бер» ойыны
Қай топ жылдам әрі нақты жауап береді? Сұрақтар табиғатпен байланысты ұғымдарды күнделікті өмірмен ұштастырады.
Сұрақтар
- Бір жылда неше ай бар? Атап бер.
- Бір жылда неше мезгіл бар? Қазір қай мезгіл?
- Көктемде қандай мерекелер тойланады?
- Ең алғаш шығатын гүл қайсы?
- Көктем келгенін қайдан білеміз?
Шешім: тоқылдақ — табиғаттың «дәрігері»
Көгершіннің өтініші
«Балалар, мен әбден шаршадым. Ағашқа көмектесейікші. Кім оның ауруын жазады? Қайда барсам екен?» — дейді көгершін.
Мұғалімнің жауабы
«Көгершінге көмектесейік. Қай құсты жіберсек екен? Әрине, тоқылдақ», — дейді мұғалім.
Нәтиже
Тоқылдақ ағашты құрттан тазартады. Ауру ағаш қайта жайқалып, қалпына келеді.
Еменнің (ағаштың) қосымша тапсырмалары
Ағаш оқушыларға үш сұрақ жолдайды. Бұл тапсырмаларды топ басшылары орындайды:
- Тірі табиғатқа қандай нәрселер қажет?
- Қосмекенді дегенді қалай түсінесің?
- «Құралай желі» деген не?
Қорытынды үндеу
Еменнің хаты
«Жас достар! Өздеріңді қоршаған табиғатты аялай біліңдер, ластамай таза ұстаңдар. Әрқашан құстарға, өсімдіктер мен жануарларға көмек көрсетіп, қамқор болыңдар. Денсаулықтарың мықты болу үшін айналаны жасыл желекке бөлеп, көгалдандырыңдар. Біз еңбекқор, мейірімді адамдарды жақсы көреміз».
Ортақ тілек (хормен)
Табиғаттың бауырысың, досысың,
Дос үшін аянбау да керек шығар.
Екеуіңнің арадағы байланыс
Өмірбақи үзілмесін, нығайсын.
Топтардың жұмысы бағаланып, тәрбие сағаты аяқталады.