Пейзаж өнері
Сабақ жоспары
Пейзаж өнерін меңгерту: табиғат бояуы мен поэзияны бір арнаға тоғыстыру
Бұл сабақта оқушылар табиғаттың бояуларын байқауды, көргенін қағазға түсіруді және ақын өлеңіне иллюстрация жасауды үйренеді. Негізгі мақсат — пейзаж жанрының мәнін түсіндіріп, бақылағыштықты, сезімталдықты және көркемдік ойлауды дамыту.
Сабақтың мақсаты
Оқушыларды табиғат бояуларымен таныстырып, ақынның өлең шумағына иллюстрация жасауға үйрету.
Тірек ұғым
Кескіндеме — бояу арқылы нәрсенің түрін, түсін, кескін-келбетін бейнелеп көрсету өнері.
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен сәлемдесу, кезекшіні тағайындау.
- Сабаққа дайындығын тексеру.
Қосымша материал: Ахмет Байтұрсынұлының портреті (тұлғатанымдық байланыс үшін).
II. Өткен тақырыпқа шолу
«Кім жылдам?» ойыны арқылы оқушылардың натюрморт туралы білімін қайталау.
1-сұрақ
Натюрморт дегеніміз не?
2-сұрақ
Натюрморт — жанр ма, әлде өнер түрі ме?
3-сұрақ
Натюрморт құрастыру дегеніміз не?
Сергіту сәті
Тербеледі ағаштар, Алдымнан жел еседі. Кіп-кішкентай ағаштар, Үп-үлкен болып өседі.
III. Жаңа сабақ: Пейзаж өнері
Егер сен өз суретіңде табиғатты — даланы, өзенді, тау мен теңізді, орманды немесе алыстағы елдерді бейнелесең, онда сені пейзажшы-суретші деп атауға болады. Ал мұндай шығарма пейзаж деп аталады.
Пейзаж салуды үйрену үшін табиғат аясында жиі болған дұрыс. Айналаңда болып жатқан өзгерістерге назар аударып, көргеніңді көңілге түйе білу керек. Суретші — өзгелер байқамайтын нәзік құбылыстарды сезетін, байқағыш әрі сезімтал адам.
Бақылау сұрағы
Мысалы, бүгін аспанның түсі қандай? Бұл түс күннің қай мезгіліне байланысты өзгеруі мүмкін?
Қазақстанның табиғаты өте бай және алуан түрлі: теңіздер, өзендер мен көлдер, биік таулар мен ормандар бар. Осындай кең тынысты табиғат пейзаж жанрын дамытуға мол мүмкіндік береді.
Әбілхан Қастеев (1904–1973)
Қазақтың әйгілі кескіндемешісі және график-суретшісі, қазақ бейнелеу өнерінің негізін салушылардың бірі. Туған жері — Алматы облысы, Жаркент өңірі.
Айша Ғалымбаева (1917–2008)
Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы, Есік ауылында дүниеге келген. Қазақ қыздарының ішінен суретшілік мамандықты алғаш меңгеріп, «Халық суретшісі» атағын алғаш алған кескіндемеші.
Абай Құнанбайұлы (1845–1904)
Қазақтың ұлы ақыны, сазгері, философы, қазақ жазба әдебиетінің негізін қалаушы. Туған жері — Шыңғыс тауының баурайы.
Абайдың табиғатты суреттейтін төрт мезгілге арналған өлеңдері — «Қыс», «Күз», «Жаз», «Жазғытұрым» — мазмұны мен суреттеу тәсілі жағынан әр қырлы.
IV. Сарамандық бөлім
Тапсырма
Өлеңді түсініп оқы. Өлең мазмұнына сүйеніп иллюстрация құрастыр.
1
Ақын қысты кімге теңейді?
2
Өлеңдегі адам бейнесі арқылы қысты сипатта.
3
Өлеңде балалар туралы не делінеді? Малшы туралы ше?
Абай Құнанбайұлы — «Қыс» (үзінді)
Ақ киімді, денелі, ақ сақалды, Соқыр, мылқау, танымас тірі жанды. Үсті-басы ақ қырау, түсі суық, Басқан жері сықырлап келіп қалды. Бұлттай қасы жауып екі көзін, Басын сілкісе, қар жауып мазаңды алды. Борандай бұрқ-сарқ етіп долданғанда, Алты қанат ақ орда үй шайқалды. Әуес көріп жүгірген жас балалар, Беті-қолы домбығып үсік шалды. Шидем мен тон қабаттап киген малшы, Бет қарауға шыдамай теріс айналды.
Сөздікпен жұмыс
Шидем — қой жүнінен тоқылған сырт киім.
V. Сабақты қорытындылау
Сұрақтар арқылы негізгі ұғымдарды бекіту және пейзаж жанрының ерекшеліктерін жинақтау.
- Адамның бет-бейнесі бейнеленген көркем шығарма қалай аталады?
- Қазақтың әйгілі кескіндемешісі, график-суретші, қазақ бейнелеу өнерінің негізін салушылардың бірі кім?
- Қазақ қыздарының ішінен суретшілік мамандықты алғаш игеріп, «Халық суретшісі» атағын алғаш алған кескіндемеші кім?
- Суретте табиғатты, даланы, өзенді, тау мен теңізді, орманды бейнелесең, сен кім деп аталаcың?
- Жылдың төрт мезгіліне арнап өлең жазған қазақтың ұлы ақынын ата.
- Көркем шығармалар жинағы қалай аталады?
Көрме
«Қыс» өлеңіне құрастырылған иллюстрациялық суреттер бойынша шағын көрме ұйымдастыру.
VI. Бағалау
Оқушылардың жұмысы идеясы, композициясы, бояуды қолдануы және өлең мазмұнымен байланысы бойынша бағаланады.
VII. Үй тапсырмасы
«Менің ауламдағы пейзаж көрінісі» тақырыбында бейнелеу жұмысын орындау.