Қазақша рефераттар

Төмендегі ұғымдардың ішінен дара бағынышты ұғымдарды табыңдар

Сабақ туралы мәлімет

Өңір
Атырау облысы, Исатай ауданы, Зинеден селосы
Мектеп
Ю. Гагарин атындағы орта мектеп
Пән / сынып
Қоғамдық білім негіздері, 10-сынып
Мұғалім
Шамахова Ләззат Құрметқызы (тарих пәні мұғалімі)
Сабақ тақырыбы
Ұғым

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Ұғымның жалпы сипаттамасын, мазмұны мен көлемін, ұғым түрлерін және ұғымдар арасындағы қатынастарды түсіндіру арқылы білімді тереңдету.

Дамытушылық

Тақырып бойынша алған білімді жетілдіру және оны қолдана білу дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік

Ұжымшылдыққа тәрбиелеу, танымдық қызығушылықты арттыру.

Ұйымдастыру және ресурстар

Көрнекілігі

Интерактивті тақта, тірек-сызбалар

Сабақ түрі

Аралас сабақ

Әдістер

Баяндау, сұрақ-жауап, сын тұрғысынан ойлау және жазу технологиясы

Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, әдептану

Сабақтың барысы

Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылармен амандасу.
  • Сыныптың сабаққа дайындығын тексеру.
  • Оқушылардың назарын жаңа сабаққа аудару.

Үй жұмысын тексеру: «Логика ғылымы және оның маңызы»

  1. Логика ғылымы нені зерттейді?
  2. Формалды логика дегеніміз не?
  3. Логиканы меңгерудің маңызы неде?

Қорытынды

Үй тапсырмасы бойынша жауаптар жинақталып, негізгі ұғымдар нақтылап қорытындыланады.

Жаңа сабақ: негізгі мазмұн

1-бөлім

Ұғымның жалпы сипаттамасы

Ұғымның анықтамасы және белгілер туралы түсінік.

2-бөлім

Ұғымның мазмұны мен көлемі

Маңызды белгілер жиынтығы және қамтитын объектілер жиыны.

3-бөлім

Ұғымның түрлері

Дара, жалпы, тіркелетін және тіркелмейтін ұғымдар.

4-бөлім

Ұғымдар арасындағы қатынастар

Тең мағыналылық, қиылысу, бағыныштылық және бағындыру.

1) Ұғымның жалпы сипаттамасы

Ұғым — объективті шындықтағы заттарды және олардың қасиеттерін бейнелейтін абстрактілі ойлау формаларының бірі.

Белгі деген не?

Белгілер — заттардың бір-біріне ұқсастықтары немесе айырмашылықтары. Заттардың қасиеттері мен өзара қатынастары да белгі ретінде қарастырылады. Сондай-ақ бір затта екінші затқа тән қасиеттің болмауы да белгі болуы мүмкін (мысалы, жолаушылардың бірінде жол билеті бар, бірінде жоқ).

2) Ұғымның мазмұны мен көлемі

Ұғымның мазмұны

Ұғым туралы ойлағанда алдымен ойға оралатын заттың мәнді белгілерінің жиынтығы.

Мысал

Квадрат

Ұғымның көлемі

Ұғымды ойлағанда ойға оралатын заттардың жиынтығы, яғни ұғым қамтитын объектілердің саны мен ауқымы.

Мысал

Кітап

3) Ұғымның түрлері

Дара ұғым

Көлемі жағынан бөлінбейтін, бір ғана затты білдіретін ұғым.

Мысал: Қазақстан Республикасы

Жалпы ұғым

Көптеген біртекті заттарды білдіретін ұғым.

Мысал: кітап, бөлме

Тіркелетін ұғым

Есепке алуға, тіркеуге болатын, ойға сиятын көптеген элементтерді қамтитын ұғым.

Мысал: Қазақстан қалалары, Абай шығармалары

Тіркелмейтін ұғым

Санын дәл анықтауға болмайтын, шегі нақты белгіленбейтін объектілерді қамтитын ұғым.

Мысал: адам

4) Ұғымдар арасындағы қатынастар

1. Тең мағыналы (эквивалент) ұғымдар

Түрлі тіркестермен айтылса да, ойға бір ғана объект оралса, ұғымдар тең мағыналы болады.

Мысал: Мұхтар Әуезов (A) және «Абай жолы» романының авторы (B).

2. Қиылысу қатынасы

Бір ұғымның көлемі екіншісінің көлемімен жартылай қиылысса, олар қиылысу қатынасында болады.

Мысал: студент (A) және спортшы (B).

3. Бағыныштылық қатынасы

Бір ұғымның көлемі екінші ұғымның көлемін толығымен қамтыса, олар бағыныштылық қатынаста болады.

Мысал: жоғары оқу орындары (A) және университет (B).

4. Бағындырушы және бағынышты ұғым

Егер жалпы ұғым мен дара ұғым бағыныштылық қатынаста болса, онда жалпы ұғым — бағындырушы, ал дара ұғым — бағынышты болады.

Мысал: ғарышкер және Т. Әубәкіров.

Жаңа сабақты бекіту

Төмендегі тапсырмалар ұғымның мазмұны мен көлемін, сондай-ақ ұғымдар арасындағы қатынастарды қолдана отырып талдауға бағытталған.

1) Тең мағыналылықты анықтау

Төмендегі тіркестер айтылғанда ойға неше зат оралады? Олардың арасында тең мағыналылық бар ма?

  • Сәбит Мұқанов — «Ботагөз» романы
  • Атырау облысы — Исатай ауданы
  • Махамбет Өтемісұлы — «Ереуіл атқа ер салмай»
  • «Әке — асқар тау, ана — бұлақ, бала — жағасындағы құрақ»
  • «Ағасы бардың — жағасы бар»

2) Қиылысу қатынасын дәлелдеу

Төмендегі ұғымдар көлемі жағынан бір-бірімен қиылыса ма? Қиылысса, дәлелдеңіз.

  • оқушы — ғалым
  • оқушы — студент
  • оқушы — өнерпаз
  • оқушы — ақын
  • оқушы — үздік
  • оқушы — натуралист
  • оқушы — суретші
  • оқушы — бизнесмен
  • оқушы — белсенді

3) Бағындырушы (A) және бағынышты (B) ұғымдарды табу

Тізбектегі ұғымдардан бағындырушы ұғымды (A) және бағынышты ұғымдарды (B) анықтаңыз.

  1. Қазақстан Республикасы
  2. Батыс өңірі
  3. Атырау облысы
  4. Исатай ауданы
  5. Зинеден селосы
  6. Қ. Қуанышбаев көшесі, №7

4) Дара бағынышты ұғымдарды анықтау

Төмендегі ұғымдардың ішінен дара (нақты бір объектіні білдіретін) бағынышты ұғымдарды табыңыз.

  • Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев
  • Қазақстан Республикасының Ата заңы
  • Қаһарман Бауыржан Момышұлы
  • Теңге — ұлттық валюта
  • Композитор Шәмші Қалдаяқов
  • «Отан — отбасынан басталады»

Қорытынды, үй тапсырмасы және бағалау

Сабақты қорытындылау

Ұғымның анықтамасы, мазмұны мен көлемі, ұғым түрлері және ұғымдар арасындағы негізгі қатынастар жинақталып қайталанады.

Үйге тапсырма

Төмендегі ұғымдарға логикалық сипаттама беріңіз: адам, батыр, қорқақ, республика, құқық, Алматы, азамат.

Бағалау

Оқушылардың жауаптары мен тапсырмаларды орындау сапасына қарай қалыптастырушы бағалау жүргізіледі.