Біріккен сөзден жасалған кісі аттарын ата
Сабақтың барысы
Төмендегі жоспар біріккен сөздерді меңгертуді ойын, топтық жұмыс және жазба тапсырмалар арқылы ұйымдастыруға арналған. Құрылым оқушының қызығушылығын оятып, түсінуді біртіндеп тереңдетуге бағытталған.
I. Ұйымдастыру кезеңі
Мұғалім оқушыларды орнынан тұрғызып, психологиялық дайындық жүргізеді:
Жылы ықылас
Бір-біріңе жылы жүзбен қарап, мейірлене шуағын төгіп тұрған күнге қарай қолдарыңды созыңдар.
Қысқа өлең (хормен)
Күлімдеп күн бүгін, қарады маған да.
Күлімдеп күн бүгін, қарады саған да.
Сәлем деймін достарға, сәлем барша ұстазға.
Тату болып халықтар, аман болсын балалар!
II. Үй тапсырмасын тексеру
28-жаттығу: күрделі сөздерді оқып, мағынасын түсіндіріп, топтастыру.
75-беттегі сызба бойынша күрделі сөздердің жасалу жолдарын еске түсіру:
- Біріккен сөз
- Қос сөз
- Тіркесті сөздер
- Қысқарған сөз
III. Жаңа сабақ: Біріккен сөз
Слайдта келесі үлгілер көрсетіледі: ақ+қу, ақ+бөкен, тас+бақа, қос+аяқ. Оқушыларға сұрақ қойылады: «Күрделі сөздің қай түрін көріп тұрсыңдар? Ол қалай жасалып тұр?»
Талқылау арқылы қорытынды шығарылады: екі түбірдің бірігуі арқылы жасалған сөз біріккен сөз деп аталады және ол бірге жазылады.
1-топқа
- аққу
- Ақмарал
- бұзаубас
2-топқа
- күркетауық
- желтоқсан
- жарқанат
3-топқа
- саңырауқұлақ
- итмұрын
- Жетіқарақшы
Топтық жұмыс: атау таңдау және қорғау
Әр топ берілген қиынды сөздерден біріккен сөз жасап, ішінен ұнағанын таңдап, сол сөзді топ атауы ретінде алады. Кейін таңдаған атауын қысқаша қорғайды (мағынасы, қай түбірден құралғаны, неге ұнағаны).
Шығармашылық тапсырма: «Гүл жасау»
Мұғалім әр топқа сөз жазылған дөңгелек қағаз қиындыларын таратады. Оқушылар сол бөліктерден «гүл» құрастырады: біріккен сөздің түбірлерін талдап, дұрыс жазылуын бекітеді. Жұмыс соңында дайын гүлдер тақтаға ілінеді.
Дәптермен жұмыс: 33-жаттығу
- 1Сөздерді көркем етіп жазу.
- 2Топ болып түбірлерін анықтау.
- 3Әр оқушы бір сөйлем құрап жазу.
- 4Бірінші аяқтаған топ қол шапалақтап белгі береді.
Соңында оқушылар қорытынды жасап, біріккен сөздің ережесін өздері айтып береді. Түсініксіз сөздер болса, мағынасы ашып түсіндіріледі.
Сөздік жұмысы
- Бұзаубас
- Басы үлкен, алдыңғы аяқтарымен жер қазатын, түсі сары қоңыз.
- Егеуқұйрық
- Ауыл шаруашылығына зиян келтіретін, тұмсығы сүйір, құйрығы ұзын сұр тышқан.
Сергіту сәті
Оқушылар қимыл-қозғалыс арқылы қысқа сергіту жаттығуларын бірге орындайды.
Оқулықпен жұмыс: 34-жаттығу
- Өлеңді оқып, жатқа жазу.
- Өлеңнен біріккен сөздерді табу және атау.
- Шапшаңдық пен тәртіпті сақтай отырып орындау.
Сәйкестендіру тапсырмасы
Слайд бойынша біріккен сөздерді мағынасына қарай топтастыру:
Аң, құс, жәндік, өсімдік атаулары
қосаяқ, тасбақа, жолбарыс, саңырауқұлақ, көкқұтан, бәйшешек, бәйтерек, аққу т.б.
Географиялық атаулар
Жетіқарақшы, Темірқазық, Сарысу, Қызылорда, Әулиеата, Алакөл, Талдықорған
Кісі аттары
Айгүл, Гүлсезім, Айжан, Біржан, Ержант т.б.
Дене мүшелері
асқазан, ұлтабар, сегізкөз, тоқішек, мойыномыртқа т.б.
Ойын атаулары
алтыбақан, ақсүйек, доптаяқ, орынсатпақ т.б.
IV. Оқулықпен жұмыс: 35-жаттығу (жазбаша)
1-топ
«Аққұтан» сөзін қатыстырып сөйлем құрау және кесте бойынша дәлелдеу.
2-топ
«Шекара» сөзін қатыстырып сөйлем құрау және кесте бойынша дәлелдеу.
3-топ
«Көкжиек» сөзін қатыстырып сөйлем құрау және кесте бойынша дәлелдеу.
V. Ойын: «Жоғалған сөздерді тап»
Берілген бөліктер
мүйіз – бақан
суық – қазан
көл – барыс
жол – қу
алты – торғай
ақ – қарақшы
жеті – тұмсық
бір – сүйек
ақ – бақа
Табылған сөздер
Мүйізтұмсық, суықторғай, көлбақа, жолбарыс, алтыбақан, жетіқарақшы, бірқазан, аққу, ақсүйек
VI. Бекіту сұрақтары
- 1Күрделі сөз дегеніміз не?
- 2Күрделі сөздің түрлері қандай?
- 3Біріккен сөзге мысал келтір.
- 4Біріккен сөз дегеніміз не?
- 5Біріккен сөзден жасалған кісі аттарын ата.
- 6Біріккен сөзден жасалған жер-су атауларын ата.
- 7Біріккен сөзден жасалған аң-құс атауларын ата.
VII. Қорытынды әңгіме және құндылықтар
Сабақ соңында мұғалім алда келе жатқан мерекеге назар аудартады: 16 желтоқсан — Тәуелсіздік күні. Оқушылармен бірге осы күннің мәні талқыланып, елді, тілді, Отанды сүюдің маңызы айтылады.
Егемен елдің биігін көрсететін — білімді, тәрбиелі ұрпақ. Сондықтан әрқайсымыз еліміздің патриоты болып, оқуымызға жауапкершілікпен қарап, жақсы қасиеттерді бойымызға сіңірейік.
Үй тапсырмасы және бағалау
Үйге тапсырма
- 37-жаттығу.
- Біріккен сөздерге байланысты ребус дайындау.
Бағалау
Оқушылардың белсенділігі, топтық жұмысқа қатысуы, жазба жұмыстарының ұқыптылығы және тапсырмаларды орындау жылдамдығы ескеріледі.