Африканың солтүстікте орналасқан мемлекеті
Солтүстік Қазақстан облысы, Петропавл қаласы • Қалалық классикалық гимназия
География пәні мұғалімі: Кусаинова Айжан Куанышбайқызы • 7-сынып
Сабақтың тақырыбы
Бесінші континенттің қазынасы
Сабақтың мақсаты
- Аустралия материгінің географиялық орнына сипаттама беру арқылы оның басты ерекшеліктерін анықтау; Аустралияның табиғаты мен зерттелу тарихы туралы оқушылардың білімін қалыптастыру.
- Атласпен және картамен жұмыс істеу дағдыларын жетілдіру; ойлау, сөйлеу қабілетін, жылдамдық пен тапқырлықты дамыту.
- Өзін, қоршаған ортаны және сынып ұжымын құрметтеуге, сыйластыққа тәрбиелеу.
Сабақтың типі
Жаңа сабақты түсіндіру
Әдіс-тәсілдер
Сұрақ-жауап, әңгіме, ойын элементтері, СТО стратегиясының элементтері
Оқу жабдықтары
- Аустралияның физикалық картасы
- Дүниежүзінің физикалық картасы
- Атлас
- Кескін карта
Үй жұмысын тексеру: сөзжұмбақ
Африка тақырыбы бойынша ұғымдарды еске түсіру. Төмендегі сұрақтарға сәйкес сөздерді табыңдар.
Жауаптар
- 1) Мадагаскар
- 2) Самум
- 3) Сомали
- 4) Тутси
- 5) Виктория
- 6) Чад
- 7) Атлас
- 8) Намиб
- 9) Ливия
Сұрақтар
- Африка жағалауындағы ірі арал
- Африкадағы құмды жел
- Африкадағы түбек
- Африкадағы бойы ұзын халықтардың бірі
- Африканың ең ірі көлі
- Африканың ең таяз көлі
- Африканың солтүстігіндегі тау
- Африкадағы жағалық шөл
- Африканың солтүстігінде орналасқан мемлекет
Жаңа тақырып: Аустралия — «Бесінші континенттің қазынасы»
Географиялық орны және мұхиттар
Аустралия — Жер шарындағы ең кішкентай материк. Ауданы шамамен 7,6 млн км². Аумағының шағындығына байланысты оны кейде «материк-арал» деп те атайды: ол Еуразиядан шамамен 7 есе кіші.
Материк жағалауларын Тынық және Үнді мұхиттарының сулары шайып жатыр. Мұхит суының беткі температурасы жазда +28°C-қа дейін көтеріліп, қыста +20°C-тан төмен түспейді.
Аустралия түгелдей оңтүстік жарты шарда орналасқан. «Australia» атауы латын тіліндегі terra australis incognita — «белгісіз оңтүстік жер» ұғымымен байланыстырылады.
Зерттелу тарихы
XVII ғасырға дейін Аустралия көпшілікке беймәлім болды. Ашылу реті бойынша ол бесінші материк саналады, сондықтан «Бесінші континент» деп те аталады.
-
1642–1643 жж. — голландиялық теңізші Абель Тасман материк маңын зерттеп, Тасмания аралын ашты.
-
1770 ж. — ағылшын саяхатшысы Джеймс Кук материктің шығыс жағалауына келді. Осы кезеңнен бастап Аустралияны отарлау үдерісі күшейді.
Эндемиктер — табиғаттың басты қазынасы
Аустралия басқа материктерден оқшау орналасқандықтан, мұнда тек осы жерге тән өсімдіктер мен жануарлар көп кездеседі. Олар эндемиктер деп аталады. Материктегі өсімдіктердің шамамен 75%-ы, жануарлардың 90%-ы эндемиктер.
Аустралия елтаңбасында кенгуру мен эму бейнеленуі — елдің табиғи мұрасын құрметтеудің белгісі.
Жер бедері және климат ерекшелігі
Аустралияның жер бедері аса күрделі емес: аумақтың көп бөлігін жазықтар алып жатыр. Материк бетінің шамамен 95%-ында абсолюттік биіктік 600 м-ден аспайды.
Шығыс бөлігін бойлай Үлкен Суайрық жотасы созылады. Оның ең биік нүктесі — Косцюшко тауы (2228 м). Жотаның оңтүстік-шығысындағы Аустралия Альпісі — ұзындығы шамамен 400 км, ені 150 км, биіктігі 1700–2000 м болатын биік таулы қырат.
Аустралия — Жер шарындағы ең құрғақ материк. Аумағының шамамен 2/3 бөлігі шөлді аймақтарға жатады.
Үлкен Тосқауыл Рифі
Материк жағалауында әлемдегі ең ірі маржандық құрылым — Үлкен Тосқауыл Рифі орналасқан. Оның ұзындығы шамамен 2300 км, ені 2 км-ден 150 км-ге дейін жетеді.
Халық және мемлекет
Аустралия материгінің аумағын бір ғана мемлекет — Аустралия Одағы алып жатыр. Байырғы халқы — аборигендер, қазіргі кезде олар халықтың шамамен 1%-ын құрайды.
Дәстүрлі кәсіп
Аборигендер аң аулап, жеуге жарамды жабайы өсімдіктерді терумен айналысқан. Олардың танымал аңшылық құралы — бумеранг: арнайы иіліп жасалған ағаш таяқ. Лақтырғанда нысанаға дәл тиеді, ал тимей қалса, қайта оралу қасиеті бар.
Қазіргі жағдай
Қазіргі таңда Аустралия халқы 18 млн-нан асады және бұл — халқы ең сирек қоныстанған материк. Аустралия Одағы — экономикасы дамыған мемлекет.
Бекіту: «Білім тауына саяхат» тапсырмалары
Материкті тереңірек тану үшін шағын саяхат форматындағы тапсырмалар орындалады. Барлық тапсырманы дұрыс орындаған оқушы «Білім тауына» көтеріледі.
1) «Десанттық көмек»
Карта бойынша Аустралияның шеткі нүктелерін және олардың координаталарын табу. Картамен көрсету (С—О—Б—Ш).
2) Салыстыру
Аустралияның басқа материктерден айырмашылығы мен ұқсастықтарын қысқаша салыстырып, дәлел келтіру.
3) Семантикалық карта
Берілген атауларды тиісті географиялық нысан түріне сәйкестендіріңдер.
| Атаулар | Арал | Түбек | Теңіз | Шығанақ | Бұғаз |
|---|---|---|---|---|---|
| Арафур | — | — | ✓ | — | — |
| Коралл | — | — | ✓ | — | — |
| Тимор | — | — | ✓ | — | — |
| Арнемленд | — | ✓ | — | — | — |
| Кейп-Йорк | — | ✓ | — | — | — |
| Тасмания | ✓ | — | — | — | — |
| Бассов | — | — | — | — | ✓ |
| Торрес | — | — | — | — | ✓ |
| Карпентария | — | — | — | ✓ | — |
| Үлкен Аустралия | — | ✓ | — | — | — |
Ескерту: Бұл кесте — оқушы жауаптарын визуалды тексеруге арналған үлгі. Сабақта белгілеуді оқушылар орындайды.
4) «Сынақ түбегі»
Аустралияның батыстан шығысқа және солтүстіктен оңтүстікке дейінгі созылуын километрмен анықтау.
5) Синквейн (5 жолды өлең)
- Зат есім
- Етістік
- Сын есім
- Мағыналы сөйлем
- Ассоциация
6) «Қайсысы артық?»
Коала, кенгуру, вапити
Косцюшко, Аустралия Альпісі, Килиманджаро
Муррей, Дарлинг, Юкон
Бумеранг, аборигендер, үндістер
Кук, Тасман, Веспуччи
Қорытынды және рефлексия
Бүгінгі сабағымыз неге «Бесінші континенттің қазынасы» деп аталды деп ойлайсыңдар? Өз ойларыңды төмендегі сөйлемдерді аяқтау арқылы қорытындылаңдар.
Бүгінгі сабақта ең қызықты болғаны:
Маған ой салғаны:
Мен мынадай сезімде болдым:
Мені мазалағаны:
Бәрінен кереметі:
Үйге тапсырма
- Тақырыпты оқу және мазмұндау.
- Кескін картаға Аустралияның шеткі нүктелерін белгілеу.
- Жағалауындағы ірі түбектерді, аралдарды, шығанақтар мен бұғаздарды түсіру.
Бағалау
Оқушылардың картамен жұмыс істеуі, тапсырмаларды орындау дәлдігі, талдау және қорытынды жасау дағдылары бойынша бағаланады.
Ескерту: «Толық нұсқасын жүктеу» сілтемесі бастапқы құжатта көрсетілген, бұл бетте файл тіркелмеген.