Декреттік уақыт
Ұзақ мерзімдік жоспар (8-сынып)
Сабақтың тақырыбы
Ғаламшардағы уақыт өлшемі, даталардың ауысу сызығы, Қазақстан аумағындағы уақыт айырмасы
Сілтеме
Жоспар, оқулық, интернет мәліметтері
Оқыту құралдары
- Қазақстанның және ТМД-ның физикалық картасы
- Дүние жүзі және ТМД елдерінің сағаттық белдеулер картасы
- Глобус, сызбалар
Негізгі идеялар
Белдеулік уақыт, декреттік уақыт және жергілікті уақыт ұғымдарын меңгеру; Жер шарында жаңа күнтізбелік датаның қалай қалыптасатынын түсіну; Қазақстанның сағаттық белдеуін карта арқылы анықтау.
Тапсырмалар
- Сыни тұрғыдан ойлауды дамытуға арналған «Ой қозғау» сұрақтары
- Топтық жұмыс: «Жигсо» әдісі
- Сұрақ–жауап
- Жұмыс дәптерімен жұмыс
Сабақтың құрылымы (мұғалім жазбалары)
Ұйымдастыру кезеңі
- 5 мин Сыныпта жағымды психологиялық ахуал қалыптастыру.
- 2 мин Топқа бөлу: қағаз парақшалары арқылы топтарға жіктеу.
I. Сыни тұрғыдан ойлау сұрақтары
Түрткі, сынақтан өткізу және қайта бағыттау сұрақтары (5 минут):
- Жер шарында неше сағаттық белдеу бар?
- Бастапқы сағаттық белдеу қай жерден басталады?
- Қазақстан нешінші сағаттық белдеуде орналасқан?
II. Жаңа сабақ: топтық жұмыс («Жигсо»)
Оқушылар 4 топқа бөлініп, төмендегі ұғымдарға түсінік береді, мысалдар келтіреді және қорғайды: белдеулік уақыт, декреттік уақыт, жергілікті уақыт, сондай-ақ жаңа күнтізбелік датаның қалай анықталатынын түсіндіреді.
Негізгі мазмұн
Белдеулік уақыт
Жер шары 24 сағаттық белдеуге бөлінген. Әр белдеу шамамен 15°-қа тең. Белдеу ішіндегі уақыт барлық нүкте үшін ортаңғы меридиан бойынша есептеледі. Сондықтан бір сағаттық белдеу шегіндегі ортақ уақыт белдеулік уақыт деп аталады.
Белдеулер 0-ден 23-ке дейін нөмірленеді.
Даталардың ауысу сызығы
Еуразияның батысында күн батқан кезде, шығысында келесі күннің таңы ата бастайды. Осы айырмашылық жаңа тәуліктің қай белдеуден басталатынын нақтылауды талап етеді.
Тәуліктерді шатастырмау үшін халықаралық келісім бойынша даталардың ауысу сызығы белгіленген. Ол карталарда көбіне 12-сағаттық белдеу бойымен, шамамен 180° меридиан арқылы, Солтүстік полюстен Оңтүстік полюске дейін жүргізіледі.
Декреттік уақыт
Декреттік уақыт 1930 жылғы 16 маусымда КСРО үкіметінің қаулысымен енгізілген: уақыт 1 сағатқа ілгері қойылды.
Негізгі мақсаты — жұмыс күні ішінде жарықты тиімді пайдалану және электр энергиясын үнемдеу.
Жергілікті уақыт
Жер өз білігін айнала батыстан шығысқа қарай тәулігіне бір рет толық айналады. Сондықтан әр меридианның өз уақыты бар, ал ол Солтүстік полюстен Оңтүстік полюске дейін бірдей сақталады. Бұл жергілікті уақыт деп аталады.
Оқу үдерісі және өзара әрекет
- Оқушылар берілген мәтінді оқып, топ ішінде талқылайды және ортақ қорытынды шығарады.
- Әр топтың бақылаушысы жұмыс барысын бақылау парағы арқылы тіркеп отырады.
- Топтардың пікірлері тыңдалып, ортақ талқылау жүргізіледі.
Бағалау
Қалыптастырушы бағалау
Оқушылар өз түсінген деңгейін «басбармақ» әдісі арқылы көрсетеді: толық түсіндім, жартылай түсіндім, түсінбедім.