Қазақша рефераттар

Көмірсулардың қарапайымы - моносахаридтер

Көмірсулар: анықтамасы және табиғаттағы орны

Көмірсулар (углеводтар) — табиғи органикалық қосылыстардың кең таралған класы. Олардың химиялық құрамы жиі Cm(H2O)n жалпы формуласы арқылы өрнектеледі. Бұл атау көмірсулардың «көмірсутек пен судан» тұратындай әсер қалдыруымен байланысты.

Өсімдіктердің құрғақ затының шамамен 80%-ын, ал жануарлардың құрғақ затының 2%-ын көмірсулар құрайды. Олар табиғатта өте көп кездеседі және адам өмірінде маңызы зор.

Биологиялық рөлі

Көмірсулар нуклеин қышқылдарының және кейбір белоктардың құрамында кездеседі.

Ағза үшін маңызы

Белоктар иммундық жүйенің қалыптасуында маңызды рөл атқарады, ал көмірсулар көптеген тіршілік процестерін қамтамасыз етеді.

Өндірістегі қолданылуы

Кейбір көмірсулардан мата, қағаз және белгілі технологияларда қопарылғыш заттар алынады.

Фотосинтез және көмірсулардың түзілуі

Көмірсулар қарапайым заттардан — CO2 мен H2O-дан — күн сәулесінің энергиясын пайдаланып, жасыл пигмент хлорофилл қатысуымен синтезделеді. Бұл процесс фотосинтез деп аталады.

Негізгі ой

Табиғаттағы көмірсулардың мол қоры өсімдіктердегі фотосинтез нәтижесінде үздіксіз жаңарып отырады.

Көмірсулардың классификациясы

Көмірсулар құрылымының күрделілігіне қарай үш негізгі класқа бөлінеді:

Моносахаридтер

Қарапайым қанттар. Гидролизденбейді.

  • •Глюкоза
  • •Фруктоза
  • •Пентозалар, гексозалар

Дисахаридтер

Әр молекуласы екі моносахаридтен тұрады.

  • •Сахароза
  • •Лактоза

Полисахаридтер

Өте күрделі қосылыстар. Гидролизденгенде p молекула моносахарид түзеді.

  • •Крахмал
  • •Клетчатка

Моносахаридтер

Моносахаридтер — көмірсулардың ең қарапайым тобы. Табиғатта молекуласында бес көміртек атомы бар пентозалар және алты көміртек атомы бар гексозалар кең таралған.

Моносахаридтерге жүзім қанты — глюкоза, жеміс шырынында және балда көп болатын фруктоза, сондай-ақ нуклеин қышқылдары мен АТФ құрамына кіретін рибоза және дезоксирибоза жатады.

Физикалық қасиеттері

  • Түссіз, тәтті, кристалданатын заттар.
  • Ылғал тартқыш, суда жақсы ериді; спиртте қиын ериді, эфирлерде ерімейді.
  • Сулы ерітінділері лакмусқа бейтарап және оптикалық пәрменді.
  • Тәттілігі әртүрлі: фруктоза глюкозадан шамамен 1,5–2 есе тәтті.

Химиялық қасиеттері

1) Сілтілермен әрекеттесуі

Гексозалар спирттер сияқты сілтілермен әрекеттесіп, алкоголяттарға ұқсас сахараттар түзеді.

2) Тотығу реакциялары

Альдоза типті гексозалар жеңіл тотығып, «күміс айна» реакциясын береді және Фелинг ерітіндісін тотықсыздандырып, қызыл түсті мыс(I) оксидін (Cu2O) түзеді. Бұл олардың альдегидтерге тән қасиет көрсететінін дәлелдейді.

Есте сақтауға арналған түйін

  • Көмірсулардың жалпы формуласы жиі Cm(H2O)n түрінде беріледі.
  • Классификациясы: моносахарид, дисахарид, полисахарид.
  • Моносахаридтер суда жақсы ериді, оптикалық пәрменді және альдоза гексозалары «күміс айна» мен Фелинг сынақтарын береді.