Мектептегі жұмыстардың нәтижелері мынаны көрсетеді: сабақ үстінде, сабақтан тыс уақыттарда математикаға бейім оқушыларға дұрыс көңіл бөлмеу, олармен жеке жұмыс жүргізбеу олардың пәнге деген қызығушылығын төмендетеді
Математика сабақтарында оқушылардың өз бетімен жұмысын ұйымдастырудың маңызы
Орта білім беру жолында және жоғары үлгерімге ұмтыла отырып, әрбір математика пәні мұғалімі барлық оқушының мектеп бағдарламасының негізгі мәселелерін берік меңгеруіне ерекше мән беретіні сөзсіз. Дегенмен мектеп тәжірибесі бір маңызды нәрсені көрсетеді: сабақ үстінде де, сабақтан тыс уақытта да математикаға бейімі бар оқушыларға жеткілікті көңіл бөлмеу және олармен жеке жұмыс жүргізбеу олардың пәнге қызығушылығын төмендетеді.
Тәуекел
Қосымша өзіндік жұмыстар берілмесе, оқушы өзінің қабілетін танытуға мүмкіндік таппайды. Соның салдарынан сабаққа ынтасы төмендеп, еріксіз «орташа» деңгейге түсіп қалуы мүмкін.
Салдар
Бұл жағдай болашақта өз мамандығын сүйетін, шығармашылықпен еңбек ете алатын кадрды жоғалту қаупін арттырады.
Шешім
Мұғалім оқушының оқу материалын шығармашылықпен меңгеруге қабілетін дер кезінде байқап, қиындықтарды өз бетімен жеңуге деген талпынысын қолдап, бағыт-бағдар беруі керек.
Өз бетімен және қосымша жұмыстардың рөлі
Бұл міндетті жүзеге асыруда оқушылардың сабақ үстінде және сабақтан тыс уақытта орындайтын өз бетімен жұмыстары, қосымша тапсырмалар, сондай-ақ үйге берілетін кеңейтілген жаттығулар маңызды орын алады. Мұндай жұмыстар оқушылардың шығармашылық ойлауын, байқағыштығын, логикалық пайымдауын және математикаға бейімділігін дамытады.
Нәтиже қандай болады?
- Қиынырақ тұстарды өз бетімен орындау арқылы табандылық қалыптасады.
- Есепті өздігінен шешу пәнге қызығушылықты арттырады.
- Өз білімінің күшіне деген сенім күшейіп, оқу мотивациясы жоғарылайды.
Негізгі мақсат: оқушыны өздігінен білім алуға үйрету
Мұғалімнің алдындағы басты мақсат — барлық оқушыны білімді өз бетімен игеруге дағдыландыру. Бұған оқытудың барлық кезеңдерінде қол жеткізуге болады: жаңа материалды түсіндіруде, есептер мен жаттығуларды орындауда, қайталау сабақтарында оқушының белсенді әрекетін ұйымдастыру арқылы.
Сабақ үстіндегі белсенділік
Оқушы тек тыңдаушы емес, ой қорытып, салыстырып, қорытынды шығаратын қатысушы болуы тиіс. Сонда ғана білім «жатталған ақпарат» емес, түсінілген жүйеге айналады.
Сабақтан тыс өздік жұмыс
Қосымша тапсырмалар оқушыға өз қарқынымен тереңдеуге, қызығушылығын нақты әрекет арқылы бекітуге мүмкіндік береді.
Оқулықпен өз бетінше жұмыс істеу дағдысын қалыптастыру
Бұл мәселеде оқулықпен өз бетінше жұмыс жасай білу ерекше рөл атқарады. Оқушының оқулықпен жұмыс жасау дағдысын 4–5-сыныптардан бастап жүйелі түрде қалыптастырған жөн.
Неге бұл маңызды?
Оқушы негізгі ойды қосымша мәліметтен ажырата білуі керек. Кейбір оқушылар бүкіл мәтінді мысалдарымен қоса жаттауға тырысады, ал геометрияда сызбадағы бейнелерді механикалық түрде есте сақтауға ұмтылады. Алайда логикалық байланыстар құрылмаса, мұндай «білім» тұрақты болмайды: жатталғаны тез ұмытылады.
Ортақ оқу
Бір оқушы есептің берілгенін дауыстап оқиды, ал қалғандары оқулықтан қарап отырып, шартпен танысады.
Талдау дағдысы
Берілген және ізделінді шамаларды анықтау, маңызды деректерді бөліп алу, қажетсізін шетке шығару дағдысы қалыптасады.
Қайта бекіту
Әр абзац бойынша түсініксіз сөздер мен сөйлемдер талданып, бөлім аяқталған соң қысқаша қайталау жасалады.
Жоспарлау ұстанымы
Кейбір тақырыптарды жоспарлағанда, оқушыға өз бетімен меңгеруге және оқулықпен жұмыс жасауға мүмкіндік беретін бөлімдерді алдын ала бөліп алған дұрыс. Мұндай тәсіл қызығушылықты арттырып қана қоймай, жауапкершілік пен дербестікті де күшейтеді.
Тәжірибеден мысал: 5-сыныптағы «Бөлу ережелері» тақырыбы
5-сыныпта «Бөлу ережелері» тақырыбын өткенде алдымен теріс сандарды бөлудің мағынасын түсіндіріп, бірнеше мысал қарастырдым. Содан кейін оқушыларға теріс сандарды бөлу ережесін өздігінен қорытындылауға мүмкіндік бердім: олар оқулықтан тиісті ережені тауып, оны толық әрі нақты тұжырымдап айтып шықты.
Негізгі ой
Оқушы ережені дайын күйінде қабылдағаннан гөрі, оны өзі «ашқан» кезде түсінуі тереңдейді, қызығушылығы артады және алған білімі ұзақ сақталады.