Қазақша рефераттар

1595 жылы Мәскеуден Қазақ хандығына келген елші

Тәуекел хан (1582–1598)

1580–1582 жылдары хан тағына Жәнібек ханның немере інісі, 80 жастағы Шығай хан отырды. Ол Баба сұлтанның Хақназар мен Жалым сұлтанды өлтіргеніне қатты ашуланып, оған қарсы шықты.

Баба сұлтанға қарсы жорық және биліктің ауысуы

Шығай хан ұлы Тәуекел сұлтанмен бірге Абдаллах ханмен одақтасып, 1582 жылы Баба сұлтанға қарсы бірлескен жорық ұйымдастырды. Баба сұлтан жеңіліп, Дешті Қыпшақ даласына қашты. Осы жорық барысында Шығай хан қайтыс болды.

1582 жылғы маусымда Тәуекелдің сарбаздары Түркістан маңында Баба сұлтанды өлтіріп, оның әскерін талқандады. Бұл жеңістен кейін Абдаллах хан Тәуекел сұлтанға Самарқан өңіріндегі Африкент уәлаятын сыйға тартты.

Таққа келген тұстағы сыртқы жағдай

  • Біріншіден: Абдаллах хан Қазақ хандығына қарсы шықты.
  • Екіншіден: шығыстан моғолдар мен жоңғарлар тарапынан тұрақты қауіп күшейді.

Соған қарамастан, Тәуекел хан билікті нығайтып, қазақ жерін кеңейтіп, хандықтың халықаралық беделін көтере алды.

Дипломатия және ішкі басқару

Тәуекел ханның дипломатиялық қадамдары нәтижелі болды. Ол өз балаларының бірін қарақалпақтардың бірқатар руын басқаруға, ал інісі Шахмұханбетті қалмақтарды басқаруға қойды. Қалмақтардың бір бөлігі Тәуекел ханға бағынышты болды.

Негізгі мақсат: Өзбек хандығына өткен қалаларды қайтару

Тәуекел ханның басты мақсаты — Өзбек хандығына кеткен қалаларды қайта қосу еді. 1583 жылы ол өзбек ханына берілген “ант беріскен шартты” бұзып, шабуылға шықты.

  • Сауран, Түркістан, Отырар, Сайрам қалаларын алды.
  • Ташкентке тікелей қауіп төндірді.

Мәскеумен байланыс және сауданың кеңеюі

Орта Азиядағы ұзаққа созылған тартыстардан кейін Тәуекел хан Мәскеумен қарым-қатынас орнатуға кірісті. 1594 жылы қазақ елшілігі Мәскеуге барды.

Қазақ елшілігіне жауап ретінде 1595 жылы Мәскеуден Вельямин Степанов жіберілді. Қазақ-орыс қатынастарының дамуы керуен саудасының кеңеюіне ықпал етті.

1598 жыл: шешуші шайқастар және тарихи нәтижелер

1598 жылдың қысында Ташкент түбінде қазақ әскері өзбек әскерін күйрете жеңді. Бұл жеңіс хандықтың беделін және әскери қуатын арттырды.

1598 жылдың жазында Тәуекел хан көп қолмен Мәуереннахрға басып кірді. Бұхара түбіндегі шайқаста ол ауыр жараланып, қайтыс болды.

Қазақ хандары жүргізген ұзақ соғыстардың нәтижесінде Сыр бойындағы қалалар және ірі қала Ташкент Қазақ хандығының құрамына қосылды. Сондай-ақ 1598 жылы Сібір хандығы жойылып, бұрын Сібір хандығына қараған қазақ тайпалары Қазақ хандығына қосылды.

Қайталау сұрақтары

  1. 1598 жылы жойылған хандық:
  2. 1595 жылы Мәскеуден Қазақ хандығына келген елші:
  3. Тәуекелге Сібір ханы Көшіммен соғысу талабын қойған:
  4. Тәуекел ханның елшісі Құл-Мұхаммедтің орыс патшасына барған жылы:
  5. Ұзаққа созылған соғыстың нәтижесінде Қазақ хандығына қосылған аумақтар/қалалар:
  6. Тәуекел хан Бұхараны неше күн қоршады:
  7. Тәуекел хан жасағының Мәуереннахрға кірген жылы:
  8. 1583 жылы Тәуекел хан шартты бұзып, қатер төндірген қала/аймақ:
  9. Тәуекел ханға бағынышты болғандар:
  10. Тәуекел хан тұсында шығыстан қауіп төндірген күштер:
  11. Тәуекел сұлтан Баба сұлтанның әскерін талқандаған орын:
  12. Баба сұлтанға қарсы бірлескен жорық жасалған жыл:
  13. 1580–1582 жылдары хан тағына отырған хан:
  14. Ташкент билеушісі Баба сұлтанға қарсы күрес жүргізген қазақ ханы:
  15. Абдаллах хан Самарқан өлкесіндегі Африкент уәлаятын сыйға тартқан тұлға:
  16. Бұхара ханы Абдаллах Тәуекелге Самарқан өлкесіндегі сыйға берген уәлаят:

Тақырыпқа арналған тест

Осы сұрақтар негізінде қысқа тест құрастырып, негізгі даталар мен тұлғаларды бекітіңіз.