Пейіште болмайтын
Танжанова Майгүл, Абылғазинова
Тақырыбы: «Натурал сандар халық даналығында»
Мақсаты
- Сандар ұғымына байланысты халық даналығын дәріптеу, сандардың қасиеті жайлы мәліметтерді көпшілік қажетіне жарату.
- Қазақ халқының қасиетті сандарды ерекше тәрбие көзі ретінде қарастырғанын дәлелдеу.
Міндеттері
- Натурал сандарға түсінік беру.
- Әрбір киелі санның натурал сандар қатарындағы орнын көрсету.
- Жиналған материалдарды бір жүйеге келтіру.
Натурал сандар дегеніміз не?
Нәрселерді санауда пайдаланылатын сандар натурал сандар деп аталады. Натурал сандар қатары 1 санынан басталады.
Қазақ халқының тұрмысында ерекше мәнге ие болып, жиі қолданылатын сандар аз емес. 3, 7, 9, 40 сандары салт-дәстүрден, ырым-тыйымдардан, нақыл сөздер мен мақал-мәтелдерден анық көрінеді. Киелі сандар жайлы деректерді оқып-үйрену арқылы сан мен оның мәнін тереңірек ұғынып, оны тәрбиелік-танымдық мақсатта қолдануға болады.
Киелі сандар және халық даналығы
1 саны туралы
Жалғыздық, бірлік, тұтастық ұғымымен сабақтас.
Алла жалғыз. Алладан басқа ешбір тәңір жоқ.
2 саны туралы
Екілік, жұптық, салыстыру мен тепе-теңдікке ишара.
Күні-түні дем алмайтын екеу
- 1 Ай
- 2 Күн
Патшалық құрған екі мұсылман
- 1 Сүлеймен
- 2 Ескендір Зұлқарнайын
Патшалық құрған екі кәпір
- 1 Нәмруд (Налерут)
- 2 Шиддат
Пейіште көрінбейтін екеу
- 1 Күндіз
- 2 Түн
Пейіште болмайтын екеу
- 1 Ауру-сырқау
- 2 Ұйқы
Екі нәрсемен дос бол
- 1 Әйеліңмен
- 2 Бастығыңмен
3 санының байламдары
«Үш» ұғымы қазақ дүниетанымында жүйелеу мен түйіндеудің өлшемі ретінде жиі көрінеді.
Үш көз
- Су анасы — бұлақ
- Жол анасы — тұяқ
- Сөз анасы — құлақ
Үш тоқтам
- Ақыл — арқан
- Ой — өріс
- Адам — қазық
Үш қасиет
- Өліде — аруақ
- Малда — кие
- Аста — кие (кепиет)
Үш талғам
- Мейірім — сауап
- Жақсылықтан — шарапат
- Жамандықтан — кесепат
Үш жүз
- Ұлы жүз
- Орта жүз
- Кіші жүз
Үш тәтті
- Жан тәтті
- Жар тәтті
- Мал тәтті
Үш қуат
- Ақыл
- Жүрек
- Тіл
Үш жұрт
- Өз жұртың
- Қайын жұртың
- Нағашы жұртың
Үш із
- Бала
- Байлық
- Бақыт — білім
Үш ғайып
- Қонақ
- Нәсіп
- Ажал
Үш алыс
- Жер мен көк
- Жас пен кәрі
- Жақсы мен жаманның арасы
Үш арсыз
- Күлкі
- Ұйқы
- Тамақ
Үш байлық
- Денсаулық
- Ақ жаулық
- Он саулық
Үш қазына
- Жүрген із
- Көне сөз
- Ескі сөз
Үш мақсат
- Саудагердің мақсаты — ұту
- Жолдың мұраты — жету
- Даудың мұраты — біту
Үш үміт
- Жазылам деп науқас үмітті
- Байимын деп кедей үмітті
- Кетем деп қыз үмітті
Үш қадірлі
- Ырыс
- Бақ
- Дәулет
Үш қадірсіз
- Жастық
- Денсаулық
- Жақсы жар
Үш кемшілік
- Атың шабан болса — жалғанның азабы.
- Алғаның жаман болса — дүниенің тозағы.
- Балаң жаман болса — көрінгеннің мазағы.
4 санының қадір-қасиеттері
Төрттік ұғымы кеңістік, уақыт және жүйе түсініктерімен астасады.
Төрт мүлік
- Бас — сандық
- Тіл — кілт
- Қол — мүлік
- Аяқ — табақ
Төрт халифа
- Әбу Бәкір
- Омар
- Оспан
- Әли
Төрт қылыш
- Хәм-хам
- Сәм-сам
- Зұлпхар
- Зұлқажа
Төрт періште
- Жәбірейіл
- Әзірейіл
- Мәкейіл
- Исрафил
Төрт кітап
- Тәурат
- Зәбур
- Інжіл
- Құран
Төрт пір
- Жарлының пірі — Қалтақ ата
- Ұрының пірі — Жалтақ ата
- Шебердің пірі — Тепшен ата
- Кәрінің пірі — Кекшіл ата
Төрт тұлға
- От
- Су
- Жел
- Жер
Төрт құбыла
- Шығыс
- Батыс
- Оңтүстік
- Солтүстік
Төрт маусым
- Көктем
- Жаз
- Күз
- Қыс
Төрт тоқсан
- Қыс тоқсан
- Жаз тоқсан
- Шілде тоқсан
- Күз тоқсан
Төрт бұрыш
Шын-Машын, Мысыр, Рим, Еуропа елдері.
Төрт түлік
- Түйе пірі — Ойсылқара
- Жылқы пірі — Қамбар ата
- Сиыр пірі — Зеңгі баба
- Қой мен ешкі пірі — Шопан ата, Шекшек ата