Емші шығады сахнаға
Көрініс желісі: «Гүл туралы аңыз»
Бұл сахналық қойылым табиғаттың нәзік тепе-теңдігін, гүлдің өмірдегі орнын және адамның жауапкершілігін көркем тілмен жеткізеді. Оқиға қарапайым еңбек иелерінен басталып, бір қате жарлықтың салдары арқылы үлкен тәрбиелік ойға ұласады.
Бастау: еңбек пен береке
Ерте заманда ел іргесі тыныш, айнала көркем болады. Шаруалар күндіз-түні тер төгіп, жерге тұқым сеуіп, егінге күтім жасайды. Еңбектің нәтижесімен бидай да, гүл де өсіп, ауыл мен дала сәнге бөленеді.
Негізгі ой: береке тек нанмен емес, табиғаттың көркімен де өлшенеді.
Бұрылыс: ханның жарлығы
Хан сахнаға шығып, «пайдасы жоқ» деп гүлді орынсыз санайды. Ол елге тек дәнді дақылды егу туралы пәрмен береді де, гүл атаулыны құртуға салық салып, қаталдыққа барады.
«Бидай ғана – ердің көркі, дән өсіру – ел міндеті!» деген сөздің астарында біржақты түсінік жатыр.
Салдар: сұлулық жоғалса — көңіл жүдейді
Хан ашуға мініп, гүл үстінен мал айдатады, бақтағы гүлдерді жұлып, талай жерді өртетеді. Ақыры жер бетінде гүл қалмай, қала да, дала да сәнінен айырылады. Гүлсіз өмірдің қуанышы кеміп, адамдардың жүзін ашу бұлты торлайды.
- Гүл сыйлау дәстүрі көмескіленеді.
- Көңіл-күй түсіп, ортақ шаттық азаяды.
- Табиғаттың үндестігі бұзылады.
Табиғаттың дауысы: аралардың үні
Көріністе ызыңдаған бал аралары ортаға шығады. Гүл жоғалғанда аралар да бал жинай алмай қиналады. Бұл эпизод табиғатта бәрі бір-бірімен байланысқанын әсерлі көрсетеді.
Экологиялық байланыс: гүл — араға нәр, ара — тіршілікке береке.
Шиеленіс: ханның дерті және балдың жоқтығы
Бір күні хан ауырып, айлар бойы айықпайды. Емші бал қосылған дәрі керек екенін айтады. Бірақ гүл жоқ жерде бал да табылмайды. Хан шарасыз күйге түсіп, арманы — бір ғана бал болады.
Себеп
Гүлдің жойылуы
Тізбек
Ара бал жинай алмайды
Нәтиже
Дәрі табылмай, дерт асқынады
Шешім: баланың батылдығы
Бір балақай ханның жарлығына қарамастан, бір тал гүлді таптатпай сақтап қалады. Сол гүлге аралар жиналып, бал пайда болады. Бала гүлді ханға апарып сыйлап, хан дертінен айығады.
Бұл тұс мейірім мен жауапкершіліктің үлкен өзгеріске бастайтынын айқындайды.
Түйін: қателікті мойындау
Хан өз қатесін түсініп, балаға гүл тұқымын әкелуді бұйырады. «Гүлде екен барлық көрік» деп жарлық беріп, елге гүл егуге жол ашады. Жер қайта түрленіп, халықтың қуанышы артады.
- Гүлзарлар қайта жайқалады.
- Аралар гуілдеп, бал молаяды.
- Ел қайта күлімдейді.
Негізгі ой: бидай мен гүл — егіз
Қойылым соңында шаруалар бірігіп шығып, гүлді қастерлейтінін айтады. Бұл тұжырым көрерменге өмірдің мәні тек пайдада емес, табиғатпен үйлесімде екенін жеткізеді:
Бидай — тамақ, тіршілік нәрі.
Гүл — сұлулық, көңілдің шырағы.
Екеуі де адам өміріне қажет, сондықтан «гүл мен бидай — егіз».
Қорытынды
Көрініс аяқталған соң сахна төріне барлық қатысушылар шақырылып, қошемет көрсетіледі. Қойылымның тәрбиелік өзегі — табиғатты қорғау, әсемдікке жанашыр болу, үлкенді сыйлау және туған жерді сүю.