Қазақша рефераттар

Қазақ солдаты

Сабақтың мақсаты мен бағыты

Білімділік

Мәтінді дұрыс түсініп оқуға, өз ойын еркін айтуға, топпен жұмыс істеуге үйрету. Ананың бала өміріндегі орнын ұғындыру және романдағы басты кейіпкер туралы білім қалыптастыру.

Дамытушылық

Оқушылардың тіл байлығын, сөздік қорын, шығармашылық ойлауын және танымдық қабілеттерін дамыту.

Тәрбиелік

Ананы құрметтеуге, адамгершілікке тәрбиелеу. «Батыр да, алып та анадан туады» деген ой арқылы ананың — өмір бастауы екенін терең сезіндіру.

Көрнекіліктер

  • Кітап
  • Слайдтар
  • Кестелер

Әдіс-тәсілдер

  • Әңгімелеу және көрнекілік
  • Топтық жұмыс
  • Сын тұрғысынан ойлау элементтері

Сабақ түрі: жаңаны түсіндіру.

Сабақтың құрылымы

I. Ұйымдастыру

Сыныптың жұмысқа дайындық деңгейін анықтау, сабақ мақсатын қысқаша бағдарлау.

II. Үй жұмысын қорытындылау

  • Мүлкібай қартқа сипаттама (портрет).
  • Үлектің сипаттамасы.
  • Түйін: үлектің иесі — адам. Демек, адам бағындырмайтын белес жоқ.

Ой қозғау

«Ана құшағы» дегенде ойға не келеді? Күннің шуағы жылы болса, ананың құшағы одан да жылы. Осы сезімді көркем жеткізетін үзінді арқылы Ғабит Мүсіреповтің «Қазақ солдаты» романымен танысамыз.

Автор және шығарма әлемі

«Қазақ солдаты»: негізгі өзек

«Қазақ солдаты» атауының өзінен-ақ үлкен тағдырдың лебі сезіледі. Романда бір дәуірдің талай сыры ашылып, адамның рухани ізденісі мен өзгерісі терең өріледі. Бас кейіпкердің арман-тілегі, өрісі мен өресі, көтерілген шыңы мен қинала кешкен ойлары айқын көрінеді.

Көркемдік кеңістік: оқу іздеп ауылдан келген Қайроштың бастан кешкендері, оның достары Бораш пен Шеген, абзал аналар бейнесі, табиғат суреттері, баяндау мәнері, тіл көркемдігі және мақал-мәтелдердің орынды қолданылуы шығарманы ширықтыра түседі.

«Зытып келем, зытып келем. Артыма қарай-қарай зытам… Зытып келе жатқаным — қашып келемін. Артыма қарай беретінім — қорқып келемін…»

Үзіндідегі ырғақ пен қайталым кейіпкердің ішкі күйзелісін, қорқыныш пен үміт арпалысын әсерлі береді.

Оқу әрекеттері және тапсырмалар

Негізгі мағынаны ашу

  • Мәтінмен танысу және түсініп оқу.
  • Оқулықтағы сұрақтарға жауап беру.

Мақсатты оқу

  • Ана мен баланың бір-біріне деген ыстық сезімі суреттелетін тұсты табу.
  • Ананың Қайрошты құшақтаған сәтін тауып, мәнерлеп оқу.
  • Үй тапсырмасы: Қайроштың анасына сипаттама жазып келу.

Топтық жұмыс

1-топ

Ана туралы мақал-мәтелдер айту.

2-топ

Ана туралы өлеңдер оқу.

3-топ

Кесте толтыру арқылы ойды тиянақтау (БҮҮ, RAFT).

Ой-толғаныс

Ана — өмірдің шуағы. Батыр да, ақын да, дана да анадан туады. Сондықтан ананы қадірлеу — адамдықтың биігі. Ана алдында асқар тау да аласа.

Бағалау

Оқу белсенділігі, жауаптың дәлелділігі, топтық жұмыстағы үлесі және тіл мәдениеті негізінде бағалау жүргізіледі.

Үй тапсырмасы

  1. Мәтінді түсініп оқу (мүмкіндік болса, романды толық тауып оқу).
  2. Қайроштың анасына сипаттама жазу.

Қосымша дерек: прототиптің өмір жолы

Дереккөзге шолу

Баспасөз материалдарына сүйенсек, Атырауда «Қазақ солдаты» романы кейіпкерінің прототипі, Кеңес Одағының Батыры Қайырғали Смағұловтың мерейтойы туған жерінде кең көлемде аталып өткен.

Мәліметтерде батырдың анасы Биғайшаның баласын өзі тәрбиелеп өсіргені, білімге құштар ұлының жолына еркіндік бергені айтылады.

Қайырғали Смағұлов: ерлік пен өнегенің сабақтастығы

Қайырғали Смағұлов 1939 жылы әскер қатарына шақырылып, кейін Отанын қорғауға аттанады. 1943 жылдың қарашасында Керчь түбіндегі майданда көрсеткен ерен ерлігі үшін оған Кеңес Одағының Батыры атағы беріледі.

1945 жылы елге оралған соң Алматыда болашақ жары — жауынгер қыз Раямен танысып, отбасын құрады. Үш ұл мен бір қыз тәрбиелеп өсірген.

Өмірінің соңына дейін жас ұрпаққа білім беріп, жастармен кездесулерде Отан сүйгіштік пен адамгершілік құндылықтарын насихаттауға үлес қосқан.

Мұражайдағы мұра

Батыр атындағы мектеп мұражайында Биғайшаның тұрмыста қолданған заттары, майдан киімі, сұр шинелі, аяқкиімі, құтысы сияқты жәдігерлер сақталған. Сондай-ақ батырдың отбасы туралы деректер мен құжаттар да музей төрінен орын алған.

«Көп еді, бір кезде олар жастау еді, әрбірінің өмірі дастан еді…»

Бұл жолдар соғыс салған жараның, майданнан қайтпағандардың тағдырының ауырлығын терең сезіндіреді.

Романның жазылу тарихына қатысты дерек

Филология ғылымдарының докторы, профессор Қадыр Жүсіптің естеліктерінде 1943 жылдың күзінде Керчь түбіндегі майданда жараланып, госпитальда емделген Қайырғали Смағұловтың елге қысқа мерзімді демалысқа келгені айтылады. Сол кезеңдегі мақсат — батырдың кездесулер өткізіп, жастарды патриоттық рухта тәрбиелеуге атсалысуы.

Алматыдағы үлкен жиында жазушы-журналистерге батырдың ерлігі туралы шығарма жазу тапсырылғаны баяндалады. Осы кездесуде Ғ. Мүсірепов Қайырғалиға оның ерлігі болашақ шығарманың өзегіне айналатынын айтып, кейін батырдың әңгімелеріне сүйене отырып роман жазуға кіріскені көрсетіледі. Қайрош бейнесі арқылы қазақ солдатының сом тұлғасы жасалды.

Арада талай жыл өтсе де, романның құндылығы кемімейді: ол ерлік пен адамдықтың, сағыныш пен сауаптың, ана мейірімі мен азаматтық парыздың көркем шежіресі болып қала береді.