Қазақша рефераттар

Саусақ салалы

6-сынып биология сабағы: Жапырақ

Бұл материал 6-сыныпқа арналған «Жапырақ» тақырыбын түсіндіруге бағытталған. Мәтін редакцияланып, ой жүйесі реттеліп, тілдік қателері түзетілді.

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: жапырақтың қызметін, сыртқы құрылысын түсіндіру; жапырақ жүйкеленуі туралы ұғым қалыптастыру.
  • Дамытушылық: оқушылардың қабілетін жетілдіру, ізденімпаздығын және жауапкершілігін дамыту.
  • Тәрбиелік: ұтымды ойлауға, белсенді әрекет етуге, өзгенің пікірін тыңдауға тәрбиелеу.

Ұйымдастыру деректері

Көрнекілігі
Слайдтар, таратпа материалдар, тірек-сызбалар.
Сабақтың түрі
Аралас сабақ.
Әдісі
Тірек-сызбамен жұмыс, топтық жұмыс.

Сабақтың кезеңдері

  1. I Ұйымдастыру кезеңі
  2. II Үй тапсырмасын сұрау (биологиялық диктант)
  3. III Жаңа тақырыпты меңгерту
  4. IV Бекіту тапсырмалары
  5. V Қорытындылау
  6. VI Бағалау
  7. VII Үй тапсырмасы

Үй тапсырмасын тексеру: биологиялық диктант

Төмендегі сөйлемдерді тиісті сөздермен толықтырыңыз:

  1. 1. Түрі өзгерген жер асты өркендерге __________, __________ жатады.
  2. 2. Тамырға ұқсас қоңырқай, күңгірт түсті болғандықтан __________ деп аталған.
  3. 3. Тамырсабақтың ұшында __________ болады.
  4. 4. Шырынды сабақтар __________ өсімдіктерінде болады.
  5. 5. Жер асты пиязшықты өсімдіктерге __________ жатады.
  6. 6. Сабақтың түп жағындағы өркеннің ұшындағы бүршік — __________.
  7. 7. Жапырақ шығармайтын көпжылдық жер асты өркен — __________.
  8. 8. Түйнектері арқылы көбейтетін өсімдік — __________.
  9. 9. Ішке күн сәулесін өткізеді — __________.
  10. 10. Өң, тоз, тін қабатынан тұрады — __________.

Тақырыпты ашу: жұмбақ

Көктемде тұрады бұтаққа асылып,
Күзде жерде жатады шашылып.

Жауабы: жапырақ.

Жаңа тақырып: Жапырақ

Жапырақ — өсімдіктің негізгі өсу мүшелерінің бірі. Ол өсімдіктің тіршілігін қамтамасыз ететін бірнеше маңызды үдерістердің жүретін орны.

Жапырақтың қызметтері

  • Фотосинтез: органикалық заттардың түзілуі.
  • Суды буландыру (транспирация): өсімдіктегі су айналымына қатысу.
  • Газ алмасу: оттек пен көмірқышқыл газының алмасуы.
  • Қор жинау: органикалық заттарды жинақтау.
  • Көбею: кейбір өсімдіктерде жапырақ арқылы вегетативті көбею кездеседі.

Жапырақтың сыртқы құрылысы

Жапырақ жапырақ тақтасынан және сағақтан тұрады.

Егер сағақ болса — сағақты жапырақ, ал сағақ болмаса — сағақсыз жапырақ деп аталады.

Жапырақ тақтасында фотосинтез, суды буландыру, газ алмасу және қор жинау үдерістері жүреді.

Сағақ жапырақ тақтасын сабақпен байланыстырады және жапыраққа беріктік береді.

Жапырақ пішіндері (мысалдар)

Өсімдіктерде жапырақтардың пішіні әртүрлі болады. Төменде кең таралған пішіндер мен мысалдар берілген:

  • Бүйрек тәрізді

    Мысал: бегония

  • Қылқанды

    Мысал: қарағай

  • Таспа тәрізді

    Мысал: бидай

  • Жүрек тәрізді

    Мысал: жөке

  • Жебе тәрізді

    Мысал: шырмауық

Жай және күрделі жапырақ

Жай жапырақ

Бір ғана жапырақ тақтасы болады. Мысалдар: терек, қайың, емен, жөке, қарағаш.

Күрделі жапырақ

Екі немесе одан да көп жапырақшадан тұрады. Жапырақшалардың орналасуына қарай бірнеше түрге бөлінеді:

  • Үш құлақты: сағақта 3 жапырақша орналасады.
  • Саусақ салалы: сағақта 5–7 және одан да көп жапырақша саусаққа ұқсап орналасады.
  • Қауырсын тәрізді: негізгі сағақты бойлай құс қауырсыны сияқты тізіле орналасады.

Жапырақтың жүйкеленуі

Жүйкелену — өткізгіш шоқтардың жапырақ тақтасына орналасу ерекшелігі.

Жүйкеленудің қызметі

  • Су мен онда еріген минералды заттарды тасымалдайды.
  • Жапыраққа беріктік қасиет береді.

Негізгі типтері

  • Қауырсын тәрізді торлы
  • Саусақ салалы
  • Параллель
  • Доғалы

Жапырақтың сабаққа орналасуы

Жапырақтың сабаққа орналасуының негізгі 3 түрі бар:

  • Кезектесе орналасу
  • Қарама-қарсы орналасу
  • Топтанып орналасу

Бекіту сұрақтары (тест)

  1. 1) Күрделі жапырақ жапырақшаларының орналасуына қарай неше топқа бөлінеді?

    а) 1 ә) 3 б) 4 в) 2

  2. 2) Өсімдіктің өсу мүшесі:

    а) сабақ ә) тамыр б) жапырақ в) өркен

  3. 3) Сабақтың әр буынында бір жапырақ қана болатын орналасу:

    а) кезектесе ә) топтана б) қарама-қарсы в) салалы

  4. 4) Жапырақ тақтасының пішіндері нешеу?

    а) 3 ә) 4 б) 5 в) 6

  5. 5) Қай өсімдіктерде жапырақ жүйкеленуі параллель болады?

    а) үйеңкі, бегония ә) бидай, жүгері б) тал, терек в) інжүгүл, жолжелкен

Суретпен жұмыс

  • Суреттен жапырақ тақтасы, сағақ, жапырақ негізі, сабақ, буын бөліктері қай цифрлармен белгіленгенін анықтаңыз.
  • Берілген суреттерден жүйкеленудің қандай типтері көрсетілгенін атаңыз.

Қорытынды

Бүгінгі сабақта жапырақтың өсімдіктің маңызды өсу мүшесі екеніне көз жеткіздік. Жапырақтың сыртқы құрылысын, жүйкелену түрлерін және сабаққа орналасу ерекшеліктерін қарастырдық.

Н.Ә. Назарбаевтың «Жасыл ел» бағдарламасының идеясына үн қосып, елімізді жайқалған жасыл желекке бөлейік.

Бағалау

Оқушылардың белсенділігі, тапсырмаларды орындауы және жауаптарының дәлдігі бойынша бағаланады.

Үйге тапсырма

  • «Жапырақ» тақырыбын оқу, негізгі ұғымдарды қайталау.
  • Жапырақтың қызметі, құрылысы, жүйкеленуі және орналасуы бойынша қысқаша конспект жазу.