Білімнің гуманитарлық парадигмасының діңгегі - оқушы емес, дайын білімді меңгерудегі ақиқатты түсінуші адам
Жаңаша оқыту – уақыт талабы
Білім беру жүйесінің басты міндеті – жеке тұлғаның ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтар негізінде қалыптасуы мен дамуына, сондай-ақ кәсіби жетілуіне қажетті жағдай жасау. Бұл – баланың тәрбиелену, білім алу және жан-жақты қалыптасу, ана тілін меңгеру, ұлттық салт-дәстүрлерді сақтау, ақпараттану, денсаулығын нығайту секілді құқықтарын толық іске асыруды білдіреді.
Негізгі басымдық
Қазіргі білім беру үдерісінде жеке тұлғаның рухани-адамгершілік дамуына айрықша мән беріледі. Сондықтан адамгершілікке тәрбиелеу мен рухани қалыптасу – бүкіл тәрбие жұмысының өзегі.
Мемлекеттік бағдарламадағы мақсат
Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011–2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасындағы негізгі міндеттердің бірі – жалпы білім беретін мектептерде зияткерлік, дене бітімі және рухани тұрғыдан дамыған азамат қалыптастыру. Сонымен қатар, тез өзгеретін әлемде табысты болуына мүмкіндік беретін білім алу қажеттілігін қанағаттандыру көзделеді.
Гуманистік көзқарас: тұлғаның ішкі әлемі
Феноменологиялық немесе гуманистік парадигма жеке тұлғаның ішкі дүниесін дамытуға, оны ерікті әрі рухани тұлға ретінде тануға басымдық береді. Мұнда адамның адамдармен тіл табысу, өз болмысын ашу және қарым-қатынас мәдениетін жетілдіру қабілеттері ерекше мәнге ие.
Білімнің гуманитарлық парадигмасының діңгегі – оқушының өзі емес, дайын білімді механикалық меңгеру емес, ақиқатты түсінуге ұмтылатын адам. Бұл ұстаным оқыту мазмұнын ғана емес, қарым-қатынас мәдениетін де қайта қарауды талап етеді.
Қарым-қатынас форматы
Мұғалім мен оқушы арасындағы өзара әрекеттестік ынтымақтастыққа негізделеді.
Ұстаным
Диалог, өзара жауапкершілік және өз позициясын еркін таңдау мүмкіндігі басым болады.
Жаһандық контекст: рухани-адамгершілік құндылықтар
Рухани-адамгершілік дағдарыс бүгінде жаһандық мәселелердің біріне айналды. Осыған байланысты әлем елдері жалпыадамзаттық құндылықтарға сүйенген жаңа білім беру бағдарламаларын іздестіруде.
Жапония
Білім беру жүйесінде жоғары адамгершілікті тұлға тәрбиелеуге бағытталған курс негізге алынған.
Франция
Өнер арқылы тәрбиелеу тұжырымдамасы табысты жүзеге асырылуда.
Литва
Рухани-адамгершілік білім беру бойынша курс міндетті пән ретінде оқытылады.
Финляндия
Адамдар арасындағы қарым-қатынас, руханилық, қоғамдық өзара әрекет және азаматтық әдеп мәселелері оқытылады.
Қазақстандағы тәжірибе: «Өзін-өзі тану»
Біздің елімізде «Өзін-өзі тану» рухани-адамгершілік білім беру бағдарламасы жүзеге асырылып келеді. Бағдарлама идеясының авторы – Сара Алпысқызы. Ол мәңгілік сауалдарға жауап іздей отырып, адамды жалпыадамзаттық құндылықтарға және өз бастауына қайта оралуға үндейді.
Түйінді ой
Қазіргі білім беру жүйесіндегі шектен тыс талаптарды ғана алға шығармай, өмір әдебін қайта жаңғырту қажет. Халық ерте заманнан бұл құндылықтарды танып, солармен өмір сүріп, руханилықтың кәусарынан сусындап келген. Алайда соңғы онжылдықтардағы өмірдің алақұйын ағымында адам өз бастауын ұмытып қалды. Оған апарар жолды іздеу – әр адамның міндеті.