Жақсы балалар
Сабақтың мақсаты
Білімділік
«Ұрпақ – тіршіліктің жалғасы» ұғымының мәнін түсіндіру. Жануарлардың көбею тәсілдері туралы негізгі түсінік қалыптастыру.
Дамытушылық
Ой-өрісті кеңейту, тіл байлығын дамыту, өз ойын жүйелі әрі толық жеткізуге жетелеу.
Тәрбиелік
Табиғатты, жануарларды және қоршаған ортаны қорғауға, аялауға, сүйіспеншілікпен қарауға тәрбиелеу.
Сабақтың түрі
Жаңа сабақ
Әдістері
Түсіндіру, сұрақ-жауап, ойын, сәйкестендіру
Көрнекілігі
Құстар мен үй жануарларының суреттері
Сабақтың барысы
Ұйымдастыру кезеңі
Психологиялық дайындық ретінде мұғалім мен оқушылар қысқа өлең жолдарын айтып, сабаққа назар аударады.
Мұғалім
Қара, достар, жан-жаққа, Дайынбыз ба сабаққа? Орнында ма, қараңдар, Кітап, дәптер, қаламдар?
Оқушылар
Сыныбымыз тап-таза, Кітап, дәптер тақтада. Денемізді жинақтап, Отырайық партаға.
Одан кейін үй тапсырмасын тексеруге көшеді.
Үй тапсырмасын сұрау
- Үй тапсырмасы: «Әр құсқа өз тұмсығы қажет» мәтінінің мазмұнын айту.
- Оқушылардың қосымша дайындаған жұмыстарын тыңдау.
- Талқылау сұрағы: құстарға тұмсық не үшін қажет?
Негізгі жауаптар
Жаңа сабақ
Тақырыпты ашу
Оқушылар экрандағы ребусты шешіп, сабақ тақырыбына шығады. Содан соң «Ұрпақ – тіршіліктің жалғасы» деген ойды өз сөздерімен түсіндіреді.
Мұғалімнің кіріспе түсіндірмесі
Табиғатта көптеген жануарлар мен жәндіктерге қауіп көп: оларды жыртқыштар аулайды, адамдар да кейбірін жояды. Соған қарамастан түрі құрып кетпей, тіршілік жалғасып отырады. Оның басты себебі — олар ұрпақ береді, яғни көбейеді.
Мысалы, үй жануарларының төлдеуін бәріміз білеміз: сиыр — бұзаулайды, ит — күшіктейді, тауық — жұмыртқа басып балапан шығарады. Сондықтан «Ұрпақ – тіршіліктің жалғасы» деген тұжырым өте орынды.
Бейнематериал
«Тіршілікті танып біл» бейнесін қарап, жануарлардың ұрпақ өрбіту жолдарын талдау ұсынылады.
Көрнекілік
Слайд арқылы жануарлардың төлдерімен бірге жүретін көріністері көрсетіліп, қамқорлық жасау әрекеттері түсіндіріледі.
Негізгі ұғымдар мен мысалдар
Уылдырық
Бақа мен балықтың жұмыртқасын уылдырық дейді. Олар уылдырығын суға шашады.
Дернәсіл
Дернәсіл — жұмыртқадан жаңа шыққан, әлі толық жетілмеген жәндік не жануардың жас кезеңі.
Жорғалаушылардың жұмыртқа салуы
Кесіртке мен жылан жұмыртқасын күн көзі жақсы қыздыратын жерге салады.
Құстар мен төлге қамқорлық
Дала құстары да, үй құстары да балапандарын жауларынан қорғайды, қорек табуға үйретеді.
Көктемгі төлдеу және бейімделу
Көктемде мал төлдейді, оларды көбіне арнайы қорада төлдетеді (мысалы, сиыр бұзауымен). Киік шөбі сирек, ық жерде төлдейді. Лақ (құралай) тек енесі келгенде ғана орнынан тұрады, түсі шөп пен бұтаға ұқсас болып, жаудан жасырынуға көмектеседі.
Жануар төлдерінің атаулары
Оқушылардың сөздік қорын кеңейту үшін «Ойлан, тап!» тапсырмасы орындалады.
Сиыр — бұзау
Жылқы — құлын
Түйе — бота
Ит — күшік
Мысық — марғау
Жолбарыс — алан
Ескертпе
Кейбір атаулар өңірге қарай өзгеруі мүмкін. Мысалы, «қой — қозы», «ешкі — лақ» деп те айтылады.
Оқулықпен жұмыс
97–98-беттер: мәтінді кезекпен және тізбектей оқыту, негізгі ойды айтқызу, мазмұнын сұрау.
Сергіту сәті
«Шөжелерім» өлеңінің ырғағымен қимыл-қозғалыс жасап, бой сергіту.
Ой қозғау
98-беттегі суретке сүйене отырып, «Ұрпақ – тіршіліктің жалғасы» тақырыбында әңгіме құрастыру.
Үлгі мазмұн
Көктемде үй құстары балапан шығарады. Адамдар оларға ұя жасап, жұмыртқа басқан тауыққа жем мен су береді, ұя маңын таза ұстайды. Кейін балапандарды да күтіп, қоректендіреді. Тауық балапанын шамамен 21–26 тәулік басады.
Демек, ересек жануар немесе жәндік көбейгенде ұрпақ пайда болады. Ол өсіп-жетіліп, қайтадан ересек күйге келеді де, тіршілікті жалғастырады. Мысалы, көбелек құсқа жем болса да, оның артында қалған ұрпағы өсіп, өз түрін сақтайды. Осылайша «Ұрпақ – тіршіліктің жалғасы» екені дәлелденеді.
Сызбамен жұмыс
Оқушыларға бірдей сызба таратылып, мұғалімнің көмегімен тіршілік айналымдары толтырылады.
Жәндіктердің түрленуі
- Жұмыртқа → дернәсіл → қуыршақ → имаго (ересек жәндік)
- Жұмыртқа → дернәсіл → қуыршақ → имаго (ересек жәндік)
Басқа жануарлар
- Уылдырық → дернәсіл (шабақ) → балық
- Жұмыртқа → дернәсіл → бақа
- Жұмыртқа → балапан → құс
Қорытынды әңгіме
Талқылау сұрақтары
- Сызбадағы қай жануарлар тобы өз ұрпағына толық қамқорлық жасай алмайды? Неліктен?
- 99-беттегі жануарлар өз ұрпағына қамқорлық жасай ала ма? Қалай?
- Өз бақылауларыңнан мысал келтір.
Қосымша дерек
Жылқы баласын шамамен 10 ай көтереді, қой — шамамен 5 ай.
Жануарлардың тіршілік етуге бейімделуі өте көп, бәрін бір сабақта толық қамту қиын. Сондықтан оларды танып-білу ғана емес, табиғатқа жауапкершілікпен қарап, қамқорлық жасау да маңызды.
Жүректен – жүрекке
Ризамын бүгінге, Ризамын сабаққа, Ризамын бүгінгі қонаққа!
Үй тапсырмасы
- 97–99-беттерді оқу, мазмұнын айту.
- 100-беттегі көкшегіртке мен қоянды мысалға алып, «ұрпақ – тіршіліктің жалғасы» екенін түсіндіріп келу.
Бағалау
Оқушылардың белсенділігі мен жауаптарына қарай мақтау, мадақтау арқылы бағалау жүргізіледі.