Күн сүйіп кереқарыс маңдайынан, Лағыл жырлар төгілген таңдайынан
Мақсаты
Ақынның өмірі мен өлеңдерінің өзіндік табиғатын даралап, саралау арқылы оның өзгешелігін таныту; өлеңді мәнерлеп, жатқа оқуға дағдыландыру; отаншылдыққа, туған жерге сүйіспеншілікке, табиғат әсемдігін түсінуге және қасиетті құндылықтарды қадірлеуге тәрбиелеу.
Көрнекілігі
- Ақын шығармашылығына арналған көрме
- Ақынның портреті
- Кеш тақырыбы жазылған плакат
- Буклеттер
- Слайд-презентация
Жыр әлеміндегі биік тұлға
Мұқағали Мақатаев жыр әлемінде өз ойын, өмір шындығын көркем тілмен, ақындық биік тұрғыдан тұтас шеберлікпен бейнелеген қаламгер. Ол өз дәуірінің шежіресін айқын, айшықты бояумен жеткізіп, ақиқатты қасқая қарап жырлаған. Ақын мұрасы 60–80 жылдардағы көркем ойдың тұтас бір белесі іспетті.
Жүргізуші сөзі
Ей, өлең, маған тиген еншім едің,
Бой жазайын, қасыма келші менің.
Менің саған шамалы жақсылығым,
Сен де маған, әрине, көншімедің.Сананы сары уайым сарылтқанмен,
Тынысты тұйық тұман тарылтқанмен,
Үзбеймін күдерімді жарықтан мен,
Үзбеймін күдерімді халықтан мен!
Дүниедегі құбылысты да, адам санасындағы сан қырлы сезімді де сөзбен жеткізуге болады. Сөз құдіретінің тереңіне бойлап, «мың сөзден бір сөз» таңдап, сөз маржанын бейнелі өрнекпен кестелейтін Мұқағали — қазақ поэзиясындағы жарық жұлдыздардың бірі.
Өмірбаян: дерек пен тағдыр
Мұқағали Мақатаев 1931 жылғы 9 ақпанда Алматы облысы, Нарынқол ауданындағы Қарасаз ауылында дүниеге келді. Орта мектепті бітіргеннен кейін ауыл хатшысы, «Қызыл отау» меңгерушісі болып қызмет атқарды, комсомол жұмысына араласты.
Еңбек жолы
- 1954–1962: Қазақ радиосында диктор
- 1962–1972: «Социалистік Қазақстан», «Қазақ әдебиеті» газеттері; «Мәдениет және тұрмыс», «Жұлдыз» журналдарында бөлім меңгерушісі
- 1972–1973: Қазақстан Жазушылар одағында әдеби кеңесші
Маңызды деректер
- Тұңғыш өлеңі 1948 жылы Нарынқол аудандық «Советтік шекара» газетінде жарияланды
- 1976 жылғы 27 наурызда дүниеден өтті
Әкесі Сүлеймен — шаруа адамы. 1941 жылдың желтоқсанында майданға аттанып, оралмады. Анасы Нағиман да қарапайым еңбек адамы еді. Мұқағали әулеттің тұңғышы болғандықтан, оны әжесі Тиын бауырына басты. Мейірімі мол, қажет тұста қайратты Тиын әженің тәрбиесінде өскен ақын анасын өмір бойы «Нақа» деп атап өтті.
Оқылымға ұсыныс
«Арыз жазып кетейін», «Автограф» өлеңдерін мәнерлеп, жатқа оқу.
Өлеңнен ән туады
Мыңдаған сазгер Мұқағалидың мұңды да сырлы, сан қырлы жырларынан әуен іздеді. Өйткені оның оттай ыстық өлеңдері өз-өзінен әнге, толғауға, термеге сұранып тұратындай. Самалдай жанды сергітетін, көңілге қуат құятын ән — өмірдің серігі, рухани азық.
Музыкалық нөмір
Ән: «Сенің көзің»
Поэзиялық үзінді
Махаббат бүгін тағы қарамады,
Қарамады, жанымды жаралады.
Шәміл-ау, білесің бе шын махаббат —
Осылай қарамаудан жаралады!
Мәнерлеп оқуға ұсынылатын өлеңдер
- «Бақыт іздеп»
- «Ей, өлең»
- «Күрсінбеші»
- «Жылдарым, менің, жылдарым»
- «Қызыма»
Музыкалық нөмір
Ән: «Қарасаз»
Туған жер — тұмар
Айналайын, Атамекен, ақ мекен,
Қандай қазақ іздеп сені тапты екен?!
Туған өлке тәтті екен ғой, тәтті екен!
Мәнерлеп оқуға ұсынылатын өлеңдер
- «Қарасаз»
- «Әкеме»
- «Елім барда»
Поэзияның өзегі
Хас шебердің даңқын тұмшалайтын да, шын бағасын кеш ұғындыратын да кезең болады. Мұқағали «қара өлеңді» қастерлей жүріп, осы жолда талай сүрінді, талай тұрды — бірақ өлеңнен айныған жоқ.
Мәнерлеп оқу: «Қара өлең», «Поэзия».
Би: «Әлқиса»
Естелік сөздер: ақынның өз үні
Бір кездері ақынның арманын қуып келген ару Алматы төрінен көшенің аты берілді, аспантаудың ақиық ақынына биік ескерткіш қойылды. Бұл — Мұқағали мұрасының мәңгілік екенін танытатын белгі. Енді ақынның өз естеліктеріне құлақ түрейік.
Оқушы 1
Қалам ұстаған бауыр-қарындастарым, халықты ұмытпаңдар. Халықсыз күнің қараң. Оны сүйемін деп байбалам салмаңдар. Оған тек ғашық бола біліңдер.
Оқушы 2
Мен өлеңді ойдан құрастырып жазбаймын. Әлдекім құлағыма сыбырлағандай болады. Соны көшіремін. Сенесіз бе?
Оқушы 3
Ашығын айтсам, өзімнің қандай екенімді білмеймін. Көңілшек екенім рас, алайда жаным тым мейірбан, жүрегім өте жұмсақ.
Өмірдің ең үлкен тілегі
Қандай ғана анадан туды адам,
Сәбилердің ұйқысын қуалаған?!
О, тыныштық! Тыныштық қандай рақат,
Қандай рақат сәбилерге жыламаған!
Мәнерлеп оқу: «Бесік жыры», «Біздер деген».
Ән: «Жас қайың»
Ер ақын. Ерен ақын. Ерекше ақын.
Шарасында шаттықтың мұңы басым,
Нұр-сәуле боп жүректе жыры қалсын.
Мұқағали — мұзарттың мұзбалағы,
Шашып өткен әлемге шұғыласын.
Үш анықтама — үш қыр
-
Ер ақын
Шындықты бүкпесіз, тура айтады.
-
Ерен ақын
Сөзі шырайлы, тілі қарапайым, тың өрнекке толы өлеңдер жазды.
-
Ерекше ақын
Ерлігі мен ерендігі бір тұлғада тоғысқандықтан, айрықша құбылысқа айналды.
Түйін сөз
Тірісінде сый көрмей кеткен ақын,
Тек өлген соң атағын жайған ақын.
Ежелден қазақтың бұл қасіреті —
Бармағын тістеп, кейін ойланатын.Күн сүйіп кереқарыс маңдайынан,
Лағыл жырлар төгілген таңдайынан.
Барында бағаламай, білдік кейін —
Қазақтың айырылғанын қандай ұлан?!
Сенім мен ризашылық
Алтынға мейлі толмаса да сандығым,
Ырзамын саған, ырзамын саған, тағдырым!
Ақынның тағдырына ризашылығы — болашаққа деген ұлы сенімінен туған ішкі беріктігі.