Қазақша рефераттар

Өткен сабақты бекіту

Сабақ тақырыбы

Компьютерлік вирустардан қорғау

Сабақ типі
Аралас сабақ
Оқыту әдістері
Сөздік, көрнекілік, практикалық
Оқыту формасы
Жеке, топтық, ұжымдық

Сабақтың мақсаты

  • Оқушыларға компьютерлік вирустың не екенін, оның қайдан пайда болатынын және вирустардан қорғану жолдарын түсіндіру.
  • Дидактикалық материалдар мен деңгейлік тапсырмалар арқылы ой-өрісін, есте сақтау қабілетін дамыту.
  • Жинақылыққа, ұқыптылыққа және ақпараттық мәдениетке тәрбиелеу.

Танымдық іс-әрекеттер

Түсіндірме-көрнекі, ізденіс, зерттеушілік.

Көрнекіліктер

Интерактивті тақта, оқу құралдары, таратпа және тестік материалдар, компьютер, бағалау парақтары.

Сабақ құрылымы

  1. I. Ұйымдастыру

    Сабаққа дайындық, назар аударту.

  2. II. Үй тапсырмасы

    Тексеру және талқылау.

  3. III. Қайталау және бекіту

    Өткен материалды жүйелеу.

  4. IV. Жаңа тақырып

    Түсіндіру, мысалдар.

  5. V. Бекіту

    Тест, «құпия сөз» тапсырмалары.

  6. VI. Практикалық жұмыс

    Тест және қолданбалы тапсырмалар.

  7. VII. Үйге тапсырма

    Тапсырманы түсіндіру.

  8. VIII. Бағалау

    Қорытынды және кері байланыс.

Өткен сабақты қайталау: «Файлдар мен бумаларды іздеу»

Негізгі сұрақтар

1) Файл дегеніміз не?

Файл — байттар жиынтығы түрінде сақтаушы құрылғыға (қатты диск, тасымалданатын тасушы т.б.) жазылған, атауы бар деректер.

2) Файл неше бөліктен тұрады?

Файл атауы екі бөліктен тұрады: негізгі атау және кеңейтімі (әдетте 3–4 таңба). Мысалы, Arai.doc — мәтіндік құжат.

3) Қандай кеңейтімдерді білесіз?

  • .bmp — графикалық файл
  • .xls — кестелік процессор файлы
  • .txt — мәтіндік файл (Блокнот)
  • .wav — дыбыстық файл

4) Файлды/буманы жоғалтып алуға бола ма? Қалай іздейміз?

Иә. Іздеу үшін Бастау (Пуск) → Іздеу (Поиск) командасын қолданамыз: қай жерден іздейтінімізді көрсетіп, қажетті атауды енгізіп, іздеуді бастаймыз.

Сөзжұмбақ (қайталау тапсырмасы)

Көлденеңінен

  • Есептеу процестері мен компьютерді басқаруды және пайдаланушымен аппаратура арасындағы байланысты қамтамасыз ететін бағдарламалар жиынтығы. ОЖ
  • Компьютерден құжаттарды жойғанда уақытша сақталатын орын. Себет
  • Энергияға тәуелсіз, мәліметтерді микросұлбаларға жазып, сақтауға мүмкіндік беретін жады түрі. Флэшка

Тігінен

  • Командалық интерпретатор; бағдарламалық тілден «темір тіліне» аударатын бөлік. Ядро
  • Компьютерге ақпарат енгізуге арналған құрылғы. Пернетақта
  • Ақпаратты қағазға басып шығаратын құрылғы. Принтер
  • Лазер сәулесі арқылы айналмалы барабанға проекциялау принципімен жұмыс істейтін басып шығару түрі. Лазерлік

Карточкамен жұмыс (ұғымдарды толықтыру)

№1. Дербес компьютер

Жеке адамның пайдалануына арналған компьютер.

№2. Компьютер буындары

Шамдық есептеуіш машина → транзисторлы ЭЕМ → интегралдық сызбалар → қазіргі (5-буын) жүйелер.

№3. Ақпарат өлшем бірліктері

1 Кбайт = 1024 байт. 1 Мбайт — 1 Кбайттан үлкен.

№4. Тасымалды компьютер

Жеңіл, ықшам, жұқа экранды дербес компьютер (ноутбук).

№5. Курсор

Экранда әрекет орындалатын орынды көрсететін жылжымалы белгі.

№6. Мәзір (Menu)

Экранда пайда болатын командалар/объектілер тізімі.

№7. Драйвер

Сыртқы құрылғылармен байланысты қамтамасыз ететін жүйелік бағдарлама.

№8. Абзац

Мәтіннің құрылымдық элементі.

№9. Диск

Файл түріндегі ақпарат сақталатын магниттік тасымалдаушы.

№10. Бит

Екілік санау жүйесіндегі ең кіші өлшем бірлігі.

№11. Винчестер

Ақпаратты тұрақты сақтауға арналған қатты магниттік диск жинақтағышы.

№12. Қатты диск

Ақпаратты ұзақ уақытқа сақтайтын магниттік диск.

№13. Оперативті жад

Бағдарламаларды, мәліметтерді және жұмыс нәтижелерін уақытша сақтауға арналған жад.

№14. Бағдарлама

Компьютердің жұмыс істеуіне арналған нұсқаулар жиынтығы.

Қосымша тапсырмалар

  • Пернетақта батырмаларын қайталау (8 батырма).
  • Тест тапсырмалары.
  • Әріптерден сөз құрастыру: Б, М, О, П, С, Ф, А, Ж, Н, К, И, Т, Д.

Жаңа тақырып: Компьютерлік вирустар

Анықтама және негізгі түсініктер

Компьютерлік вирус — өздігінен көбейе алатын арнайы бағдарлама. Ол компьютер жадындағы бағдарламалар мен файлдарды бұзуы, жоюы және жүйенің жұмысын істен шығаруы мүмкін.

Ішінде вирусы бар файл немесе бағдарлама зақымданған файл/бағдарлама деп аталады. Вирус бағдарламаға еніп алған соң алдымен сол ортаға зиянын тигізіп, кейін басқа бағдарламаларға немесе жүйелерге таралады. Көп жағдайда зақымданған бағдарлама бастапқыда қалыпты жұмыс істеп тұрғандай көрінеді.

Вирустар не істей алады?

  • Көрнекі әсерлер

    Экранға мәтіндік хабарлама шығару, дыбыстық немесе бейне эффектілер көрсету (әріптердің өздігінен сырғанауы, «қар жауу», экранның дірілдеуі, түсініксіз суреттердің пайда болуы).

  • Жүйені баяулату

    Компьютердің жұмысын тежейді, жедел жад ресурстарын негізсіз пайдаланады.

  • Тұрақсыздық тудыру

    Құрылғылардың дұрыс жұмыс істемеуі, бағдарламалардың «қатып қалуы», жүйенің қайта жүктелуі сияқты мәселелерге әкелуі мүмкін.

  • Қауіпті бұзушылық

    Қатты дискіні форматтау, жүктелу параметрлерін өзгерту, секторларды өшіру, кей деректерді құпия түрде басқа машиналарға тарату сияқты әрекеттер жасауы ықтимал.

Қысқаша тарихи дерек

Компьютерлік вирустар мәселесіне қатысты алғашқы ғылыми еңбектердің бірі ретінде 1984 жылы Фред Коэннің «Компьютерлік вирустар: теория және тәжірибелер» еңбегі аталады.

1988 жылғы 2 қарашада желі арқылы таралған әйгілі оқиғалардың бірі тіркелді: университет желісіне таралған зиянды бағдарламаның салдарынан көптеген машиналар зақымданғаны белгілі болды (тарихта «Morris Worm» оқиғасы ретінде кең таралған).

Мекендеу ортасына қарай вирустар

Түрі Сипаттамасы
Файлдық Қолданбалы бағдарламалар файлдарының ішіне енгізіліп, бағдарлама іске қосылғанда белсендіріледі.
Жүктейтін (Boot) Негізгі жүктеу жазбасына (MBR) немесе жүктеу секторына жұғады; операциялық жүйе жүктелгенде іске қосылады.
Макровирус Көбіне Word құжаттары мен Excel кестелеріне жұғады; құжат ашылған сәтте орындалуы мүмкін.

Қауіптілігіне қарай мысал

Өте қауіпті вирустардың бірі ретінде «Чернобыль» (CIH) жиі аталады: кей деректерде ол айдың 26-сы күні белсенділігі артып, қатты дискідегі мәліметтерді жоюы мүмкін деп сипатталған.

Вирустардың кең тараған түрлері

  • Компаньон вирус
  • Паразитті вирус
  • Құрттар (worms)
  • Репликатор
  • Стелс (көрінбейтін)
  • Призрак (ghost)
  • Мутантты
  • Полиморфты
  • Макровирус
  • Троян
  • Монолитті

Вирусқа қарсы бағдарламалар не істейді?

Вирусқа қарсы бағдарламалар «медицина» ұғымымен салыстырғанда: диагностика жасайды, емдейді, вирусты жояды, ал қауіпсіз файлдарға қорғаныс (иммундау) элементтерін қолдануы мүмкін.

Антивирус түрлері

  • Детекторлар — вирусты анықтауға бағытталған.
  • Фагтар (дезинфекторлар) — жұққан файлды «тазалап», қалпына келтіруге тырысады.
  • Ревизорлар — файл/жүйе өзгерістерін бақылап, күдікті ауытқуларды табады.
  • Фильтрлер (күзетшілер) — қауіпті әрекеттерді нақты уақытта тоқтатуға тырысады.

Тасымалдаушы арқылы вирус жұқтырмау: флэшканы тексеру

  1. 1-қадам

    Флэш-жадты жүйелік блокқа (компьютерге) қосыңыз.

  2. 2-қадам

    Менің компьютерім (This PC) терезесін ашыңыз.

  3. 3-қадам

    Флэш-жад терезесі автоматты ашылса, оны жабыңыз немесе Болдырмау (Cancel) таңдаңыз.

  4. 4-қадам

    Тасымалдаушыны белгілеп, тінтуірдің оң жақ батырмасымен басып, «Вирусқа тексеру (Сканировать)» пәрменін таңдаңыз.

Бекіту тапсырмасы

Жаңа сабақты қорытындылау үшін «құпия сөздер» және шатасқан әріптерді дұрыс орналастыру тапсырмалары орындалады.