Балаларға ертегілерге берілген жұмбақтарды жасыру
Мектепке дейінгі тәрбие және оқыту
Заманауи инновациялық әдістер арқылы баланы жан-жақты дамыту
«Еліміздің ертеңі бүгінгі жас ұрпақтың қолында, ал жас ұрпақтың тағдыры ұстаздардың қолында». (Н. Ә. Назарбаев)
Қазіргі өмірдің талаптарына сай келу, жаңашылдықты үздіксіз дамыту және тәрбиені жүйелі ұйымдастыру — ең алдымен мектепке дейінгі ұйымдардан басталуы тиіс. Бала тәрбиесі отбасынан басталғанымен, ғылыми негізделген әдіс-тәсілдер арқылы берілетін тәлім-тәрбие көбіне балабақшада қалыптасып, баланың тұлғалық дамуына кең өріс ашады.
Әсіресе балабақшадағы тәрбие баланың табиғатына ерекше ықпал етіп, өмір бойы сақталатын ізгілік пен мағыналы құндылықтарды орнықтырады. Сондықтан мектепалды даярлық — үздіксіз білім беру жүйесіндегі маңызы жоғары, өзектілігі ешқашан төмендемейтін бағыттардың бірі.
Инновациялық білім беру құралдары: мүмкіндіктері мен пайдасы
Мектепке дейінгі мекемелерде инновациялық білім беру құралдарын қолдану оқыту мен тәрбиенің сапасын арттырады. Мұндай құралдарға аудио және видео материалдар, компьютер, интерактивті тақта, интернет, мультимедиялық құралдар, электрондық оқулықтар, оқу-әдістемелік кешендер, ақпараттық банктер және білім беру сайттары жатады.
Нәтиже
Тәрбиеші уақытты тиімді жоспарлап, көрнекілікті жиі ауыстыруға кететін күшті азайтады.
Тәжірибе
Интерактивті бағдарламалар мен графикалық құралдар арқылы қозғалмалы объектілерді құру және қолдану жеңілдейді.
Осындай тиімді шешімдердің бірі — мультимедиялық оқулықтарды балабақшада кеңінен пайдалану. Бұл тәсіл оқу іс-әрекетін динамикалы етіп, тәрбиешінің жұмысын жүйелейді.
Ертегі арқылы тәрбиелеу: құндылықты түсіндіретін тіл
Жаңа технологияларды оқу процесі мен тәрбие аясында шебер қолдану — тәрбиешінің кәсіби міндеті. Ал ертегілерді оқу іс-әрекетіне өз орнынымен кіріктіре білу балаларды жан-жақты дамытуда ерекше нәтиже береді. Ертегі кейіпкерлері арқылы бала «жақсылық» пен «жамандықтың» мәнін ажыратып, мінез-құлық үлгілерін салыстырады.
Негізгі педагогикалық артықшылық
Ертегілерді әртүрлі оқу іс-әрекетіне енгізу арқылы пәнаралық байланысты жүзеге асыруға болады: тіл дамыту, логика, қимыл-қозғалыс, музыка, бейнелеу және қоршаған ортамен танысу.
Әр ертегінің өзіндік құрылымы бар: сюжет басталады, оқиға желісі күрделене түседі, соңында шешімін табады. Кей тұста сықақ пен мысқыл бала эмоциясын оятып, қызығушылығын арттырады. Жағымсыз кейіпкердің іс-әрекеті баланы сақтыққа үйретіп, жақсылыққа ұмтылдырады. Ертегіні әсерлі, түсінікті әрі бала санасына лайық жеткізу — айтушының шынайы шеберлігіне тікелей байланысты.
Топ ерекшелігіне сай жұмыс: сәбилерден бастап жүйелеу
Сәбилер тобында
- Ауызша әңгімелеп беру тәсілі қолданылады.
- Тыңдату мен әңгімелету қатар жүргізіледі.
- Мақсат: ертегіні ауызекі әңгімелеуге төселдіру және шыдамдылықпен тыңдай білуге үйрету.
Жоспарлау қағидасы
Оқу жұмысы баланың жас ерекшелігіне сай жоспарланып, тапсырмалар күрделілігі біртіндеп артады. Бұл тәсіл балаға жүктемені тең бөліп, қызығушылықты сақтайды.
Белсенді әдістер: ассоциация, ой қозғау, сұрақтар, Венн диаграммасы
Ассоциация әдісі
Тыңдалған ертегі бойынша ақпаратты есте сақтауды жеңілдетеді. Мысалы, «Бауырсақ» ертегісінде бауырсақты ортасына орналастырып, тармақтарына кейіпкерлерді (әже, ата, қоян, қасқыр, аю, түлкі, үй) балалар көп бөлікті суреттерден таңдап жапсырады.
Ой қозғау (жұмбақ арқылы)
Жалпақ тұмсық көріп пе ең,
Жер қазатын тінткілеп.
Ілмек дерсің құйрығын,
Кебіс дерсің тұяғын.
Білсең енді таба ғой,
Қай кейіпкер екенін?
Жауабы: «Үш торай» ертегісіндегі кейіпкер.
Әжей жақсы көретін осы қызға,
Қызыл түсті телпек сыйлапты.
Ұнатқаны сонша бұл сыйлықты,
Есімі де соған айналыпты.
Ал, айтшы сен, бұл есімі?
Жауабы: Қызыл телпек.
Сұрақтар арқылы ой салу
- Неліктен мұны ертегі деп ойлайсың?
- Халық ертегісі мен авторлық ертегінің айырмашылығы қандай?
- «Қызыл телпек» ертегісінің авторы кім?
- Егер сен Қызыл телпектің орнында болсаң, не істер едің?
Сын тұрғысынан ойлау (СТО): Венн диаграммасы
Екі ертегіні салыстыру арқылы ортақ белгілерін табу, қорытынды жасау және нақтылау дағдылары қалыптасады.
Интерактивті тақтамен жұмыс: «Бауырсақтың жолы» (графикалық диктант)
Флипчарттағы құралдар арқылы сызғышпен әртүрлі бағытта «Бауырсақтың» жолын сызуға болады. Презентациядағы суреттерді орналастырып, актив қалам көмегімен бауырсақты жүргіземіз. Балалар бағыттарды дауыстап айтады — бұл тәсіл графикалық диктант ретінде өте ыңғайлы.
Сюжет
Жата-жата жалыққан бауырсақ терезеден секіріп түсіп, домалай жөнеледі.
Мақсат
Кеңістіктік бағдар, тілдік дәлдік, тыңдау және әрекетті үйлестіру дағдыларын дамыту.
1) Қоянға дейін
Бағыт: төмен → оңға → төмен.
Ассоциация: қоян — қорқақ, ұзын құлақ, ерні жырық, артқы аяғы жақсы дамыған; қыста тонын ауыстырады, құйрығы кішкентай, секіреді. Балалар орнынан тұрып секіреді.
2) Қасқырға дейін
Бағыт: солға → төмен → оңға → жоғары.
Ассоциация: қасқыр — жабайы жануар, сұр, жағымсыз кейіпкер, жыртқыш; итке ұқсайды, ұлиды. Түймені басып қасқырдың дыбысын тыңдатуға болады.
3) Аюға дейін
Бағыт: оңға → жоғары → оңға → төмен.
Ассоциация: аю — жабайы жануар; бал мен жидек жейді, қорбаңдап жүреді, аяғы талтақ, ақырады. Дыбысын тыңдатуға болады.
4) Түлкіге дейін
Бағыт: оңға → төмен.
Ассоциация: түлкі — қу, айлакер, құйрығы ұзын, сылаңдап жүреді.
Бауырсақ түлкіге жем болғысы келмей, үйіне қайтқысы келеді. Бір бала активті қаламмен бауырсақты келген жолымен кері домалатады, ал балалар бағыттарды айтып отырады.
Қарама-қарсы мінезді кейіпкерлерді табу
Кіші топта жағымды кейіпкерді тәрбиеші айтып, бала қарсы кейіпкерді жалғастырады. Мысалдар:
- Қызыл телпек — Қасқыр
- Күлше қыз — Өгей шешесі
- Қарлығаш — Жылан
- Ит — Мысық
- Қасқыр — Түлкі
Құмдағы ойындар: табиғи орта арқылы оқыту және дамыту
Құмдағы ойындар — баланың табиғи әрекет формаларының бірі. Сондықтан құммен ойнайтын ортаны оқыту және дамыту сабақтарында тиімді қолдануға болады. Құмға сурет салып, әртүрлі оқиғаларды құрастыру арқылы балаға білім мен өмірлік тәжірибені әлдеқайда қызықты әрі түсінікті түрде жеткіземіз.
Тапсырма идеясы
«Өз қиялыңдағы ертегіні құрастыр»: ұсақ ойыншықтар, табиғи заттар, тастанды материалдар, алдын ала қағаздан немесе ермексаздан жасалған бөлшектер арқылы оқиға құру.
Мақсаттары
- Бала өзін жайлы әрі қорғалған сезінетін, шығармашылық белсенділікке ынталандыратын табиғи орта қалыптастыру.
- Танымдық және психикалық процестерді дамыту: түйсік (форма, түс, тұтастық), ес, зейін, қиял, кеңістіктік түсінік, тактильді-кинестетикалық сезім және ұсақ моторика.
- Ауызша және ауызша емес әдістер арқылы тәжірибелік қарым-қатынас дағдыларын жетілдіру.
- Көрнекі-бейнелік, сөздік-логикалық, көрнекі іс-әрекеттік ойлауды, шығармашылық және сын тұрғысынан ойлауды дамыту; зейінді шоғырландыру мен эмпатияның қалыптасуына ықпал ету.
Міндеттері
- Танымдық қабілеттерді дамыту: зейін, жады, қиял, қабылдау.
- Интеллектуалдық ортаны қалыптастыру: ойлай білу, көрнекі-шынайылық, көрнекі-бейнелік, сөздік-логикалық және шығармашылық ойлау.
- Эмоционалдық және коммуникативтік ортаны дамыту: ауызша және ауызша емес құралдарды орынды қолдану.
- Жеке тұлғалық және психофизиологиялық дамуды қолдау: тактильді-кинестетикалық сезім мен қолдың ұсақ моторикасы.
Негізгі принциптері
1) Қауіпсіз әрі ынталандыратын орта: тапсырмаларды баланың мүмкіндігіне сай таңдау, ертегі түрінде нұсқаулық беру, нәтижесін және әрекетін жағымсыз бағалауға жол бермеу.
2) «Бірге өмір сүру» қағидасы: ертегі кейіпкерлерімен жағдаяттарды ойнау арқылы қиял мен шынайылық арасында еркін ауысу. Мысалы, бала ханшайымды құтқарушы рөлінде шешім ұсынып, оны құмда шағын фигуралармен нақты ойнап көреді. Осылайша өз таңдауының дұрыстығын немесе қателігін түсінеді.
Қажетті материалдар мен жабдықтар (құм терапиясы және құм алаңы)
-
Су өткізбейтін ағаш қорап
Ішкі қабаты (түбі мен қабырғалары) көк/көгілдір түске боялады: түбі — су, қабырғалары — аспан символы.
-
Таза өзен құмы
Алдын ала жуылған, залалсыздандырылған; тым ұсақ емес. Қорап түбіне толтырылады. Ылғалды құм ойынға қолайлы.
-
Түрлі-түсті құм
Ашық түстердің мектепке дейінгі балаларға эмоционалдық әсерін ескере отырып қолданылады.
-
Шағын фигуралар коллекциясы
Биіктігі 8 см-ден аспайтын ойыншықтар (мысалы, Kinder түріндегі). Құрамы: адамдар, үй/жабайы/теңіз жануарлары, көліктер, өсімдіктер, табиғи заттар (ұлутастар, бұтақ, әртүрлі тастар), тастанды материалдар (пластик ыдыстар, тығындар), әріптер, сандар, геометриялық пішіндер.
Қажет фигура жетіспесе, оны ермексаздан, тұзды қамырдан илеп немесе қағаздан қиып жасауға болады.
Қорытынды
Педагогикалық процестің негізгі бағыты — әр баланың дара ерекшелігін ескере отырып, тұлғалық мәдениетін тәрбиелеу және қойылған міндеттерді іске асыратын ең тиімді әдіс-тәсілдерді дұрыс ұйымдастыру. Заманауи инновациялық әдістерді мектеп жасына дейінгі балалардың дамуында орынды қолдану балаларды шаршатпай, жалықтырмай, олардың жан-жақты дамуына елеулі үлес қосады.