Наурыз тілек
Наурыз — думан
Ұлыстың ұлы күні — Наурыз мерекесі жер әлемді жайнатып, құстарды сайратып, жұртты жақсылыққа үндейтін ерекше күн. Наурыз — жыл басы. Мұсылман халықтары Наурыз айының 22-сінде жаңа жылды қарсы алған. Парсы тілінде «Наурыз» — «жаңа күн» дегенді білдіреді. Бүгінгі тәрбие сағатымыз осы мерекеге арналады.
Мақсаты
- Қазақтың әдеп-ғұрыптары мен жол-жоралғылары туралы білімді кеңейту.
- Сөйлеу шеберлігін жетілдіру, мәнерлеп оқу дағдыларын дамыту.
- Ән айту, сахналау өнеріне баулу.
- Балаларды ұлттық салт-дәстүр үлгісінде тәрбиелеу.
Көрнекілігі
- Суреттер
- Үнтаспа
Бағдарлама (барысы)
- 1.Ұйымдастыру кезеңі
- 2.Кіріспе сөз
- 3.Наурыз тілектер
- 4.Наурыз жырлары
- 5.Наурыз жұмбақтары
- 6.Наурыз көже
- 7.Наурыз бата
- 8.«Ақ серек, көк серек» ойыны
- 9.«Қара жорға» биі
- 10.Қорытынды
Ұйымдастыру кезеңі
Шаттық шеңбері
Армысың, шапағатты күніміз,
Армысың, мейірімді жеріміз.
Армысың, табиғат анамыз,
Келді сізге өзіңіздей балаңыз.
Наурыз тілектер
Бұл күні әр адам өзіне, отбасына, туыс-туғаны мен дос-жаранына ізгі тілек айтып, амандық-саулық сұрасқан. Төменде сәлемдесу рәсімін сахналау үлгілері берілді.
Ыбырай ауылы — Ақнұр мен Әділбек
Ақнұр: Ассалаумағалейкүм! Ұлыс оң болсын, ақ мол болсын!
Әділбек: Уағалайкүмассалам! Сізге Алланың нұры жаусын!
Екі бала төс қағыстырып, тілек айтады.
Мұхтар ауылы — Меруерт пен Ақниет
Меруерт: Амансың ба, құрбым? Ұлыс бақ болсын, төрт түлігің ақты болсын! Ұлыс береке берсін, бәле-жәле жерге енсін.
Ақниет: Аманбыз, аманбыз! Ұлыс оң болсын! Қайда барсаң жол болсын!
Абай ауылы — Қыдыр мен Ерлан
Қыдыр: Наурыз құтты болсын! Елде тыныштық болсын!
Ерлан: Ақ мол болсын, қайда барсаң жол болсын!
Наурыз жырлары
Наурыз мерекесінде өлең оқу — көптен келе жатқан дәстүр. Бұл бөлімде мәнерлеп оқу үлгілері ұсынылады.
-
Ыбырай ауылы — Аружан
Өлең: «Құтты болсын, Наурыз»
Авторы: Оразақын Асқар
-
Мұхтар ауылы — Динара
Өлең: «Наурыз»
Авторы: Оразақын Асқар
-
Абай ауылы — Қыдыр
Өлең: «Наурыз жыры»
Наурыз жұмбақтары
Табиғатқа, аспан әлеміне, ауа райына, күн мен түнге қатысты жұмбақтар Наурыз мерекесінде жиі айтылады. Төмендегі сұрақтар — соның үлгісі.
Жұмбақ 1
Алауға оранып, көкке өрлеп шығады.
Бір айналып оралып, көкжиекке бұғады.
Жауабы: Күн
Жұмбақ 2
Орақ болып туады,
Табақ болып тынады.
Жауабы: Ай
Жұмбақ 3
Жылт-жылт етіп төбемде,
Түсе алмай тұр төменге.
Жауабы: Жұлдыз
Жұмбақ 4
Көшіп жүріп желменен,
Сеуіп шықты тамшысын,
Қыраттарға шөлдеген.
Жауабы: Бұлт
Жұмбақ 5
Дүрліктіріп қырқаны,
Шақпақ тастың жарқылы
Бұлт көрпесін жыртады.
Жауабы: Найзағай
Жұмбақ 6
Жарқылдан соң жаңағы,
Суға бөкті бар алап.
Көкте түрлі жолақты,
Өрнек тұрды ғаламат!
Жауабы: Кемпірқосақ
Наурыз көже
Наурыз көже — тек осы мерекеге тән, көпшілікке арналған дәстүрлі тағам. Ол береке мен ырыстың, молшылықтың белгісі саналады.
Ыбырай ауылы
Наурыз тойын әдемі,
Әжем еске түсірді.
Біздерге арнап әдейі,
Наурыз көже пісірді.
Мұхтар ауылы
Ашылды да кебеже,
Дәм әзірлеу басталды.
Әжем Наурыз көжеге,
Жеті түрлі ас салды.
Абай ауылы
Бидай, күріш, тары бар,
Бар сүт, ет пен шұжығы.
Ащы құрты тағы бар —
Көже елдің ырысы.
Наурыз бата
Халықта батаның түрі көп. Соның бірі — Наурыз бата. Бұл бата Наурыз көжеге шақырған үй иелеріне, өнер көрсеткен өнерпаздарға, мерекеге жиналған көпшілікке арналып беріледі.
Абай ауылы
Ұлыс әр кез оң болсын,
Әр үйде ақ мол болсын.
Не тілесең — сол болсын,
Қайда барсаң — жол болсын.
Мұхтар ауылы
Ниеттерің ақ болсын, Наурыздың қарындай,
Бастарыңа бақ қонсын, шаштарыңның санындай.
Тыныш болсын даламыз, түгел болсын нуымыз,
Таза болсын ауамыз, тынық болсын суымыз. Әумин!
Қорытынды бата
Ұлыс оң болсын!
Ақ мол болсын!
Жас ұрпақ ғұмырлы болсын,
Әр күндерің көңілді болсын.
Ойын: «Ақ серек, көк серек»
Ойын барысында Наурыз туралы сұрақ-жауап ұйымдастырылады. Төмендегі тапсырмалар — үлгі нұсқа.
-
1
«Наурыз» сөзі қандай ұғымды білдіреді?
Жауабы: Жаңа күн.
-
2
21-наурыз түні қалай аталады?
Жауабы: Қыдыр түні.
-
3
Ұлыс күні жасалатын тағам қандай?
Жауабы: Наурыз көже.
-
4
Киіз үйдің негізгі бөліктерін атаңыз.
Жауабы: Есік, шаңырақ, кереге, уық.
-
5
Көшіп-қонуға қолайлы қазақ баспанасы қалай аталады?
Жауабы: Киіз үй.
-
6
Ескіше жыл аттарын атаңыз.
Жауабы: Тышқан, сиыр, барыс, қоян, ұлу, жылан, жылқы, қой, мешін, тауық, ит, доңыз.
-
7
Наурыз мерекесінде қандай тілектер айтылады?
Жауабы: «Ұлыс оң болсын, ақ мол болсын», «Төрт түлік ақты болсын», «Ұлыстың ұлы күні құтты болсын».
Ескерту: «Наурыз тойы қай жылдан бастап қайта тойлана бастады?» деген сұраққа жауап нұсқасы бастапқы мәтінде көрсетілмеген. Қажет болса, оқулық/дереккөзге сай нақты жылды қосып, осы жерді толықтыруға болады.
Би: «Қара жорға»
Мерекелік бағдарламаның көрігін қыздыратын өнер бөлімі — «Қара жорға» биі. Бұл би — ұлттық нақышты, серпінді қимыл-қозғалысымен ерекшеленетін көпшілікке танымал туынды.
Қорытынды
Наурыз — бірлік пен берекенің, жаңару мен жақсылықтың мерекесі. Салт-дәстүрді дәріптеу арқылы біз ұлттық құндылықтарды сақтап, жас ұрпаққа өнеге қалдырамыз.