Ертегі мазмұнына иллюстрация жасау
Сабақ тақырыбы
“Абай шығармашылығына иллюстрация жасау”
Білімділік мақсаты
Абай шығармаларының мазмұнына терең мән беруді үйрету және мазмұнға сәйкес иллюстрация сала білу дағдысын қалыптастыру.
Тәрбиелік мақсаты
Ақынның адамгершілік пен адалдық қасиеттерін, парасаттылығын, нәзік лирикасын және елге, жерге деген сүйіспеншілігін дәріптеу.
Дамытушылық мақсаты
Абай шығармаларын сүйіп оқуға қызықтыру, шығармашылық ойлауды дамыту және сурет салу қабілетін жетілдіру.
Сабақтың форматы
- Әдістері: музыка тыңдау, мазмұнын әңгімелеу, түсіндірмелі-иллюстративтік тәсіл, сұрақ-жауап.
- Көрнекілігі: сурет дәптері, үлгі материалдар, плакаттар, бағалау парағы, интерактивті тақта.
- Пәнаралық байланыс: қазақ тілі, қазақ әдебиеті, география.
Ұйымдастыру және бағалау логикасы
Сабақ басында оқушылар түгенделеді, сынып тазалығы тексеріледі, оқушының назарын сабаққа аудару ұйымдастырылады. Бағалау парағының тәртібі түсіндіріледі.
Бағалау белгісі: “шапақ”
Өте жақсы жұмыстарға — 2 шапақ, жақсы жұмыстарға — 1 шапақ беріледі. Бұл тәсіл оқушыны ізденіске, шығармашылыққа және кітапқа қызығушылыққа ынталандырады.
Үй тапсырмасын тексеру
Үйге берілген тапсырма: ертегі мазмұнына иллюстрация жасау. Оқушы жұмыстары талданып, бағаланады.
Ертегінің тартымды, әсерлі сюжетін аша алған иллюстрациялар ерекше атап өтіледі. Оқушылардың сурет салу үшін ізденгені, жаңа ертегілермен танысып, ой-өрісін кеңейткені байқалады.
Иллюстрация тек ертегіге ғана емес, кез келген жанрға жасалады: кино, спектакль, опера, әңгіме, өлең және т.б.
Жаңа сабақ
Бүгінгі сабақта табиғат көрінісін әсерлі жеткізетін Абайдың лирикалық өлеңіне иллюстрация жасаймыз: “Желсіз түнде жарық ай”.
Өлең мәтіні
Желсіз түнде жарық ай,
Сәулесі суда дірілдеп.
Ауылдың жаны — терең сай,
Тасыған өзен күрілдеп.
Қалың ағаш жапырағы
Сыбырласып өзді-өзі,
Көрінбей жердің топырағы,
Құлпырған жасыл жер жүзі.
Тау жаңғырып, ән қосып,
Үрген ит пен айтаққа,
Келмеп пе едің жол тосып,
Жолығуға аулаққа?
Өлең мазмұны бойынша алдымен нобай жасалып, композициялық құрылым анықталады. Нобайды өлеңдегі сөз тіркестерімен тікелей байланыстырып салу — бейнелеуді жеңілдетеді.
Композицияға арналған тірек сөздер
Өлеңдегі табиғат суреттелуіне қарап, көріністің таулы аймақ екенін аңғаруға болады. Бұл — ақынның туған өлкесінің табиғатымен сабақтас бейне.
Суретті бояу кезеңі
Бояуға кіріспес бұрын палитра мен су бояу дайындалады. Музыка тыңдай отырып, жұмысты кезең-кезеңімен жалғастырамыз.
Алдымен жалпы фон мен негізгі астар түстері беріледі. Бұл жұмысты жалпақ қылқаламмен орындау ыңғайлы.
Түс таңдаудағы негізгі қағида
Көрініс түнгі мезгілге тән болғандықтан суық түстер колориті басым беріледі. Дегенмен, жазғы түннің жылы лебін де нәзік түрде сезіндіру маңызды.
Сергіту сәті: ассоциация әдісі
Бояу дегдігенше, палитрадан суық түстерді табуға бағытталған шағын тапсырма орындаймыз. Мақсат — түстердің араласуынан пайда болатын реңктерді сезіну.
Сұрақтар
- Қызыл мен жасыл қосылса, қандай түс шығады?
- Қызыл мен көк қосылса, қандай түс пайда болады?
- Қоңыр мен көкшіл араласса, қандай ортақ реңкке келеді?
- Қоңыр, қызыл, сарыны араластырғанда қандай түс алынады?
- Көк пен жасыл, қызылмен үйлескенде қандай реңк түзіледі?
Нәтиже
Суық түстер колориті шығарманы одан әрі дамыту барысында көріністің тынысын ашып, түнгі табиғаттың әсерін күшейтеді. Түстерді талғаммен қолданған оқушылар қосымша “шапақпен” ынталандырылады.
Сабақты бекіту: сұрақ-жауап
1) “Желсіз түнде жарық ай” өлеңінің мазмұнын қалай түсінесің?
Өлең табиғаттың тылсым сырын өте әсерлі бейнелейді. Мәтіндегі сөз тіркестері бейнелеу кезеңдерін жүйелеп, сурет салуды жеңілдетеді.
2) Уақыт мезгілін қандай бояумен жеткіземіз?
Түнгі көрініске сай суық түстер үндестіріледі. Алайда жазғы мезгілдің жылы әсерін нәзік реңк арқылы сезіндіру қажет.
3) Өлең мазмұны мен салынған суреттің байланысы қандай болуы керек?
Өлеңдегі әрбір бейнелі тіркес сурет кеңістігінен өз орнын табуы тиіс: көрініс ырғақпен, үйлесіммен және логикалық байланыспен құралады.
Мазмұнды әрі нақты жауап берген оқушыларға қосымша “шапақ” беріледі.
Қорытынды бағалау
“Шапақ” саны есептеліп, оқушы реттілігіне қарай күннің шапақтары боялады. Соған сәйкес баға қойылады:
| Шапақ саны | Баға |
|---|---|
| 1–2 | 3 |
| 3–4 | 4 |
| 5–6 | 5 |
Үй тапсырмасы
Иллюстрацияны аяқтап келу.
Жекелеген нәзік нюанстарды, ұсақ бөлшектерді және детальдарды жіңішке қылқаламмен айқындап, композицияны толықтыру.