Оқушыларды мадақтау
Сабақтың тақырыбы: М. Мақатаев — «Аққулар ұйықтағанда»
Сабақтың мақсаты
- Білімділік: Мұқағали Мақатаев туралы дерек беру; поэманың тақырыбы, тілі және идеясы жөнінде кең түсінік қалыптастыру.
- Дамытушылық: Ақын тіліндегі табиғат суреті арқылы эстетикалық талғамды дамыту, табиғатқа адамгершілік қатынасты шыңдау.
- Тәрбиелік: Қоршаған ортаны аялай білуге баулу, мәнерлеп және шығармашылық оқу дағдыларын жетілдіру.
Ресурстар
- Мұқағали Мақатаевтың фотосуреттері, кітаптары
- Жетімкөл, шыршалы тоғай, аққу бейнеленген суреттер
- Бейнежазба, интерактивті тапсырмалар
Пәнаралық байланыс
Биология, музыка, бейнелеу өнері.
Сабақ құрылымы
- 1 Жаңа материалға тірек болатын білім мен іскерлікті жаңғырту
- 2 Жаңа сабақ: «Поэма осылай туған еді…»
- 3 Мәтінмен жұмыс
- 4 «Сурет, бояу құдіреті» (бейнелеу тапсырмасы)
- 5 Ой толғау: қасиет пен қасірет туралы поэма
- 6 Рөлдерге бөліп оқу
- 7 Үй тапсырмасы және бағалау
Тақтадағы эпиграф
Мұқағали рухы — өлеңнің жауапкершілігі
Өлмеу үшін, құлқынды жемдеу үшін,
Мен-дағы өлең жазбаймын ермек үшін.
Жаздым үлгі жастарға бермек үшін,
Абай жаққан бір сәуле сөнбеу үшін.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушыларды 3 топқа бөліп, дөңгелене отырғызу.
- Топтарға атау беру, жұмыс ережесін нақтылау.
II. Үй тапсырмасын пысықтау
Өткен сабақта Мұқағали Мақатаевтың өмірі мен шығармашылығына тоқталған едік. Бүгінгі сабақ та ақын мұрасына байланысты болғандықтан, үй тапсырмасын шолып өтеміз.
Үй тапсырмасы:
- Ақынның өмірбаянын қайталау.
- Өзіңе ұнаған өлеңдерін жатқа оқу.
- «Аққулар ұйықтағанда» поэмасын оқып келу.
Оқушы оқуы (үзінді)
Поэзия, менімен егіз бе едің?
Сен мені сезесің бе, неге іздедім?
Алауыртқан таңдардан сені іздедім.
Қарауытқан таңдардан сені іздедім.
Сені іздедім кездескен адамдардан…
Оқушы оқуы (үзінді)
Арпалысып ақылмен, төзімменен,
Бір сәт те дем алмайды сезім деген.
Шыр етіп жерге түскен шілдехана
Келеді дүниені кезуменен.
«Сезім» өлеңі толық оқылады.
Мұқағали Мақатаев: қысқаша өмірбаян
Мұқағали Мақатаев 1931 жылғы 9 ақпанда Алматы облысы, Нарынқол ауданындағы Қарасаз ауылында дүниеге келген.
Әкесі Сүлеймен ел ішінде алғашқы колхоз ұйымдастырушылардың бірі болған. Ол соғысқа өз еркімен аттанып, Калининград майданында ерлікпен қаза табады.
Ақын балалық шағынан ерте есейеді. Үш ұлымен қалған анасы Нағимаға балаларды өсіру оңай соқпайды. Мектепті бітірген соң Мұқағали еңбекке ерте араласып, ауылдық кеңестің хатшысы, комсомол қызметкері, кейін мектеп мұғалімі болып жұмыс істейді.
1960 жылдардың басында Нарынқол аудандық «Советтік шекара» газетінде қызметін бастап, кейін «Жұлдыз» журналында жалғастырады. 1962 жылдан бастап поэзиядағы жолы айқын көріне бастайды.
Сабақтағы белсенді жұмыстар
Тақтамен жұмыс: шығармалар картасы
Ақынның белгілі туындыларын схема түрінде жазып, әдеби кеңістігін шолып шығу:
Лексикалық жұмыс
«Сұлу» сөзінің синонимдерін табу: ажарлы, келбетті, әсем (т.б.).
Ізденушілік тапсырмалар (топтық жұмыс)
I топ
Аққудың рең-сұлулығын айқындайтын сөздер мен тіркестерді табу.
II топ
- Табиғаттың ерекшелігін білдіретін жолдарды табу.
- Теріс ниетпен көлге барған ананың толғанысын талдау: психологиялық күй қалай берілген?
Әр топ өз дәлелін келтіріп, мәтіннен мысалдармен қорғайды.
«Сурет, бояу құдіреті»: бейнелеу тапсырмасы
«Туған жер», Жетімкөлдің сұлулығы, аққу үні және ақынның ішкі сезімі шығармада қалай бейнеленеді? Топтар сурет салып, кейін жұмыстарын талдап, қорғайды.
Нысана
Жетімкөл көрінісі
Нысана
Аққу үні, қимылы
Нысана
Ақын сезімі, көңіл күй
Оқулықпен жұмыс: психологиялық талдау
Ананың психологиялық жай-күйін ақын қалай берген? Мәтіннен тауып оқып, көркем тіркестерді анықтау.
Рөлдік желі
Жылқышы — Ана — Автор: оқиғалық және эмоциялық қақтығысты бөліп көрсету.
Мәнерлеп оқу
Оқулықтағы 206-бет: соңғы абзацты жатқа, мәнерлеп оқу (әр топтан оқушы).
Талқылау сұрағы
Ананы «қасиетке оқ атуға» мәжбүрлеген не?
Талқылау сұрағы
Баласының өлімінен кейін ананың күйін ақын қалай жырлайды?
«Сөздіктер елінде»: таны да, есте сақта
Оқушылар поэмадағы түсінбеген сөздерге белгі қойып отырады. Интерактивті тақтада қиын сөздердің баламалары беріледі, қажет жерде ауызша түсіндірме жасалады.
Еркін жауап, шығармашылық тапсырмалар
Еркін жауап: ақын және поэма туралы қосымша ой айту.
Оқушы ізденісі: жергілікті материалмен байланысты дерек ұсыну.
«Ақынға хат»: алдын ала берілген тапсырма бойынша оқушылар өз хаттарын оқып береді.
Болжау және «Үкім»
Болжау
Оқиғаны сен қалай аяқтар едің? (Әр топтан 1–2 оқушы өз нұсқасын ұсынады.)
Үкім
Аққуды атуға бола ма? Әр топ өз дәлелі мен тұжырымын айтады.
Қорытынды және бекіту
Фариза Оңғарсынова: «Мұқағалидай ақыны бар халық — бақытты халық» деген. Олай болса, ақынның өміршең шығармасымен танысқан сендер — сол бақытты халықтың бақытты ұрпағысыңдар.
Музыкалық байланыс
Сұлулықты жанымен сүйген ақын ерекше қастерлеген өнер иелерінің бірі — сазгер Нұрғиса Тілендиев. Сабақ соңында «Аққу» күйін тыңдау ұсынылады.
Үй тапсырмасы және бағалау
Үй тапсырмасы
- «Ақын және аққу» тақырыбына шығарма жазу.
Бағалау
Белсенді қатысқан оқушыларды мадақтау, топтық жұмысты және жеке жауаптарды жинақтап бағалау.