Екі шеңбер құра
Тақырыбы
Мен — көшбасшымын
Мақсаты
Жоғары сынып оқушыларының көшбасшылық қасиеттерін ашу, бүгінгі қоғамдағы көшбасшының рөлін анықтап, дәріптеу.
Күтілетін нәтиже
- Көшбасшылық қабілеттің өлшемдерін біледі.
- Көшбасшылық сапасын анықтайтын сауалнама (тест) құрастырады.
- «Мен үшін көшбасшы кім?» тақырыбында постер жасайды.
- Өзін-өзі бағалап, әлсіз тұстарын дамытуға нақты әрекет жасайды.
Ресурстар
- Парақтар, батман, түрлі-түсті қағаз
- Қайшы, желім, фломастер/қарындаш
- Газет-журналдар, суреттер
- Ойнақы әуен (фондық музыка)
- Шырақ (немесе қауіпсіз балама: жарық шам/муляж)
Коучинг барысы
Құрылым: қызығушылықты ояту → таныстыру → шығармашылық → тест → тренинг → кері байланыс
Қызығушылықты ояту
3 минутПсихологиялық ахуал: «Қалыптан тыс амандасу» ойыны. Қатысушылар ретсіз қозғалып жүріп, бір-бірімен әртүрлі тәсілмен амандасады:
- Бас иіп
- Күлімдеп
- Көзбен
- Қол алысып
- Иықпен
- Арқамен
- Тіземен
Тұсаукесер
10 минут«Аквариум» жаттығуы: оқушыларға парақтар үлестіріледі. Олар теңіз түбінде қандай балық болуы мүмкін екенін ойлап, сол балықтың бейнесін қиып, бояп, атын жазып дайындайды. Кейін әркім өз балығын аквариум бейнеленген батманға орналастырады.
Орналасуына қарай талқылау жүргізіледі: кімнің балығы тереңде, кімнің балығы жоғарыда тұр — бұл таңдаудың артындағы ой мен өзіндік ұстанымға назар аударылады.
Топ ережелері
3 минутКоучинг басында қатысушылар бірлескен жұмысты жеңілдететін ортақ қағидаларды талқылап, қабылдайды:
- Сенімді қарым-қатынас: өзара қолдау және қауіпсіз орта.
- «Қазір және осы жерде»: осы сәтке толық қатысу.
- «Менің ойымша» форматы: пікірді өз атынан айту.
- Басқа адамның атынан баға бермеу: жорамалдан аулақ болу.
- Белсенділік: барлық тапсырмада қатысуға ұмтылу.
- Құрметті тыңдау: баяндамашыны бөлмей, назар қою.
Тақырыппен таныстыру
2 минутМұғалім коучингтің тақырыбы мен мақсатын хабарлайды, талқылауға бағыттайтын сұрақтар қояды:
Көшбасшы деген кім?
Оның қандай қабілеттері бар?
Өз көшбасшылық қабілетіңді қалай анықтайсың?
Шығармашылық жұмыс
«Көшбасшы — бұл…»Топ қатысушыларына әртүрлі кеңсе материалдары (газет, журнал, суреттер және т.б.) беріледі. Сол материалдарды пайдаланып, «Мен — көшбасшымын!» тақырыбында коллаж/постер құрастырады. Жұмыс барысында көшбасшының адамдарды өзіне тарта білуі, бағыт көрсетуі, жауапкершілікті көтеруі сияқты қасиеттері айқындалуы керек.
Оқушылар жұмыс істеп жатқанда, көңіл күйді көтеріп, шығармашылықты арттыратын жеңіл әуен қосылады. Қорытынды талдауда әр топ постерін таныстырып, «Көшбасшы — бұл…» деп бастап өз ойларын негіздейді.
Өзін көшбасшы деп санамайтын қатысушыға постерде аталған көшбасшылық қасиеттері жазылып, қолдау белгісі ретінде жапсырылады.
Тест
«Мен көшбасшымын ба?»Нәтижені талдау үшін A және B жауаптарының ұпайлары саналады.
Жоғары деңгей
A: 7–10
Орта деңгей
A: 4–6
Төмен деңгей
A: 1–3
Өте төмен деңгей
B ұпайлары
Сергіту сәті
5 минут«Шеңбер және мен» ойыны: бір жүргізуші таңдалады. Қатысушылар тығыз шеңбер құрады, ал жүргізуші сол шеңберге кіруге талпынып көреді. Ол үшін 3 минут ішінде түрлі тәсілдерді қолдана алады: өтіну, бұйыру, ашық сөйлесу, алдау, мақтау.
Жүргізуші шеңберден 1–5 метр қашықтықта тұрады, шеңбер құрушылар оған арқасын беріп тұрады. Жаттығу басталарда қолдау сөздері айтылады: «Батылдығың үшін рахмет! Ақылмен күш сынасуда сәттілік тілеймін! Алға!»
Талдау сұрағы
Жаттығу барысында қандай сезімде болдыңдар?
Тренинг
5 минут«Басшысы жоқ» жаттығуы: осы сәттен бастап әркім өзі үшін жауап береді. Қарым-қатынастың барлық түріне уақытша тыйым салынады: сөйлеу, ишара жасау, қолмен ұстау, сыбырлау. Барлығы үнсіз жұмыс істейді; көбіне көзқарас арқылы түсінісуге тырысады.
Нұсқаулар (үнсіз орындау)
- Шеңбер құрыңдар.
- Бойларың бойынша сапқа тұрыңдар.
- Екі шеңбер құрыңдар.
- Үшбұрыш құрыңдар.
- Теңдей 4 сапқа бөлініңдер.
Қосымша тапсырмалар
- Бой бойынша қайта сапқа тұрыңдар.
- Шаш түсі ең ашықтан ең қоюға дейін сап құрыңдар.
- «Жұлдыз», «Медуза», «Тасбақа» мүсіндерін құрыңдар.
Талдау сұрақтары
- Бұл жаттығу көшбасшылық тестіне жата ма? Неге?
- Кімді көшбасшы деп ойлайсыңдар?
- Жетекшілік рөлінен шығу оңай болды ма?
- Біреудің нұсқауынсыз, кеңесінсіз қалу қиын болды ма?
- Өзің үшін жауап беру және өз шешіміңді қабылдау ұнады ма?
Кері байланыс
3 минут«Шырақ» жаттығуы: оқушылар шеңберге тұрып, шырақты (немесе оның қауіпсіз баламасын) бір-біріне береді. Әр қатысушы төмендегі сұрақтарға жауап береді:
Қандай жаңалық аштың?
Қай жаттығу көбірек есте қалды?
Коучингтен қандай сезім алдың?
Қорытындыда қатысушылар өз әсерін қысқаша бөлісіп, көшбасшылық қасиеттерін дамытуға бір нақты қадам жоспарлайды: «Мен келесі жолы … жасаймын» форматы.