Тоғызқұмалақ үйірмесінің жұмыс жоспары
Түсінік хат
Тоғызқұмалақ: ұлттық зияткерлік мұра және жарыстар тарихы
Тоғызқұмалақ — қазақ арасында кең тараған, қызығы мен ой тереңдігі үйлескен зияткерлік ойын. Оны көп жағдайда «ұлттық шахматымыз» деп атауға болады: ойын логиканы, есептеуді, стратегияны және төзімділікті шыңдайды.
Тарихи негіз және таралу аймағы
Қаратау өңіріндегі қазбалар арасынан табылған тас қазан кей зерттеушілердің пайымдауынша тоғызқұмалақ тақтасын еске түсіреді. Бұл дерек ойынның тамыры тереңде жатқанын аңғартады.
Тоғызқұмалақ тек Қазақстанда ғана емес, Қырғызстан, Моңғолия, Қарақалпақстан өңірлерінде, сондай-ақ Өзбекстандағы қазақтар мен шетелдегі қазақ диаспорасы арасында да кең дамыған.
Негізгі ерекшелік
Дәстүрлі сипаттамада ойын 162 таспен ойналатыны айтылады. Бұл сан ойынның есеп-қисапқа құрылатын табиғатын айқын көрсетеді.
Ойын мәні
Стратегия, дәл есептеу, сабыр, бірнеше жүрісті алдын ала болжау.
Мәдени маңызы
Ұлттық дәстүрді сақтайтын, ұрпақтар сабақтастығын бекітетін рухани құндылық.
Ойынның сақталуына сіңген еңбектер
Тоғызқұмалақтың жоғалып кетпеуі мен кеңінен насихатталуына бірқатар тұлғалардың еңбегі зор. Атап айтқанда, академик-жазушы Мұхтар Әуезов, халық әртісі Қалибек Қуанышбаев, техника ғылымдарының кандидаты М. Ибраев, шахматшы Е. Браун бұл істің жанашыры болған.
М. Әуезов
академик-жазушы
Қ. Қуанышбаев
халық әртісі
М. Ибраев
ғалым
Е. Браун
шахматшы
Алғашқы республикалық жарыстар және чемпиондар
Тоғызқұмалақтан алғашқы республикалық жарыс 1948 жылы өткізілді. Бұл жарысқа халық ойынының шеберлері қатысып, ұлттық ойынның спорттық деңгейде дамуына серпін берді.
Ысқақов
Абайдың немересі, Семей
Аңдамас Жөкеев
Қарағанды
Оспан Қаржауов
Семей
Шорман Өтегенов
Жамбыл
Тұңғыш чемпион
Ш. Өтегенов
1948 жылғы республикалық жарыстың жеңімпазы ретінде тарихта қалды.
Кейінгі жылдар
1948–1960 жылдар аралығында Қазақстанның әр аймағында көптеген біріншіліктер өтті. Осы кезеңде Жамбыл облысының өкілі Рахымбай Ахмамбетов қатарынан алты жыл бойы бірінші орынды жеңіп алды.
Кейінгі жылдары чемпиондық атақты В. Поляков пен Қасымов алма-кезек иеленіп отырды.
Абай және тоғызқұмалақ
Халқымыздың кемеңгер ақыны Абай тоғызқұмалақты ерекше меңгерген, аса шебер ойыншы болғаны да жиі айтылады. Бұл дерек ойынның мәдени кеңістіктегі салмағын күшейтіп, оның тәрбиелік әрі танымдық қырын айқындай түседі.
Үйірменің жұмыс жоспары туралы
Берілген мәтінде «тоғызқұмалақ үйірмесінің жұмыс жоспары» атауы аталғанымен, жоспардың нақты тармақтары көрсетілмеген. Егер сіз мақсаттары, айлық тақырыптық жоспар, оқу нәтижелері, турнир кестесі және бағалау өлшемдері сияқты бөлімдерді жіберсеңіз, оны да осы стильде толыққанды блог жазбасына айналдырып беремін.
Мақсат пен міндет
дағды, тәрбие, логика
Тақырыптық жоспар
апта/ай бойынша
Жарыс күнтізбесі
ішкі турнир, іріктеу
Ескертпе
Мәтін редакцияланып, грамматикалық тұрғыда түзетілді; мағынасы сақталып, баяндау біріздендірілді.