Дыбыс және әріпті қайталаймыз Сабақтың мақсаты
Қазақ тілі • 3-сынып
Дыбыс пен әріпті қайталау: сабақ жоспары
Бұл сабақта оқушылар дыбыс пен әріп туралы бұрынғы білімдерін еске түсіріп, дауысты мен дауыссыз дыбыстардың ерекшеліктерін тәжірибе арқылы нақтылайды. Топтық тапсырмалар арқылы ойлау, талдау, пікір айту және бірін-бірі тыңдау дағдылары дамытылады.
Сабақтың мақсаты
- 2-сыныпта алған білімді еске түсіру және қайталау; дауыссыз дыбыстардың айтылу ерекшеліктерін пысықтау.
- Түрлі тапсырмалар арқылы шығармашылық қабілетті дамыту.
- Топпен жұмыс арқылы ұйымшылдыққа, бірін-бірі тыңдай білуге тәрбиелеу.
Әдіс-тәсілдер мен ресурстар
Әдістер
Топтық жұмыс, «Ұқсастық пен даралық», «3 қадамдық сұхбат» (СТО стратегиялары).
Көрнекіліктер
Сызбалар, деңгейлік тапсырмалар, суреттер.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Қызығушылықты оятуОқушылар топтарға бөлінеді. Әр топта рөлдер (мысалы: баяндамашы, хатшы, бақылаушы) бөлініп, жұмыс ережелері келісіліп алынады.
II. Өткенді қайталау
Дыбыстар мен әріптер туралы білім сұрақ-жауап арқылы еске түсіріледі. Тақтаға мына сөздер жазылады:
1-тапсырма
Сөздердегі тек дауысты дыбыстардың тізбегін жазыңыз:
Талқылау сұрағы: Бұл тізбекке қарап, қандай сөз екенін анықтауға бола ма?
2-тапсырма
Енді сөздердің тек дауыссыз дыбыстарын көшіріп жазыңыз:
Талқылау сұрағы: Бұл әріптер тізбегінен сөз құрастыруға бола ма?
Тапсырмалардан кейін топ мүшелері пікірлесіп, қорытынды жасайды:
- Дауысты дыбыстар буын құрай алады.
- Сөйлеуде дауысты дыбыстармен қатар дауыссыз дыбыстар да маңызды.
- Дауысты мен дауыссыз дыбыстар бірін-бірі толықтырады: екеуінсіз сөз құрау қиын.
Сабақ басындағы қайталауға арналған қосымша тапсырмалар оқулық бойынша орындалады: оқушылар көп нүктенің орнына тиісті сөздерді қойып, сөйлемдерді ауызша толықтырады.
III. Мағынаны тану
1-жаттығу: жуан және жіңішке дауысты дыбыстар қайталанады. Сөздегі дауысты дыбыстардың жуан не жіңішке болуына қарай сөздің де жуан немесе жіңішке айтылатыны еске түсіріледі.
2-жаттығу: дыбыстарды қосу арқылы жаңа сөздер құралады. Нәтижесінде «Оқу түбі — тоқу» мақалын шығару көзделеді.
Негізгі ой: бір ғана дыбыстың өзгеруі сөздің мағынасын өзгерте алады.
3 және 5-жаттығулар: бір дыбыстың ауысуы арқылы жасалған жаңа сөздерді табу. Оқушылар өзгерген сөздердің мағынасын түсіндіріп, мысал келтіреді.
4-жаттығу: сөздерге дыбыстық талдау жасалады. Осы арқылы дыбыс пен әріптің айырмашылығы бекітіледі.
IV. Бекіту: «Ұқсастық пен даралық» тапсырмасы
Жаттығулардан кейін әр топқа дауысты және дауыссыз дыбыстардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау ұсынылады. Сызбаны топ өз қалауынша әртүрлі формада (үшбұрыш, ашылған кітап, үй пішіні және т.б.) жасай алады.
Дауысты дыбыстар
Мысалдар: а, ә, о, ө, ұ, ү, ы, і, у
- Созылып айтылады, кедергіге ұшырамайды.
- Жуан және жіңішке болып бөлінеді.
- Буын құрайды.
- Екі дауысты дыбыс қатар келмейді.
Дауыссыз дыбыстар
Мысалдар: к, қ, м, н, ң, р, й
- Созылмайды, кедергіге ұшырайды.
- Қатаң, ұяң, үнді болып бөлінеді.
- Буын құрамайды.
- Екі дауыссыз дыбыс қатар келе береді.
Ортақ тұстар (екі топқа да тән)
- Екеуі де дыбыс.
- Әріп арқылы таңбаланады.
- Сөз құрауға қатысады.
- Қазақ әліпбиінің құрамын жасайды.
- Дыбыстың өзгеруі сөз мағынасын өзгертуі мүмкін.
Нұсқаулық: бастапқы шеңбердің ішіне айырмашылықтары, ал қиылысқан бөлікке ұқсастықтары жазылады.
V. Ой толғаныс
«Егер дыбыстар мен әріптер болмаса…» тақырыбында шағын эссе жазу.
Бағыттаушы сұрақтар
- Адамдар ақпаратты қалай жеткізер еді?
- Оқу мен жазу қалай өзгерер еді?
- Тілдің қоғамдағы рөлі қандай болар еді?
VI. Бағалау
- Топтық жұмыстағы белсенділік және пікір айту мәдениеті.
- Жаттығуларды орындау дәлдігі.
- Эсседегі ойдың жүйелілігі және тіл байлығы.
VII. Үй тапсырмасы
Оқулықтағы тақырыпқа сәйкес тапсырмаларды орындау және дыбыс пен әріптің айырмашылығына 3 мысал келтіру.