Жалған бәрі
Мақсат пен ой өзегі
Мақсаты
Табиғатты қорғау мен сақтаудың қажеттігін түсіндіру, жауапкершілік пен ынта қалыптастыру.
Тәрбиелік мәні
Туған жер табиғатына сүйіспеншілікті арттыру, табиғат сұлулығын сезіне білуге баулу.
Нәтижесі
Экологиялық мәдениет қалыптастыру, өз ортасында сымбатты әрі шыныққан тұлға болуға ұмтылдыру.
Кіріспе сөз
Мұғалім: Армысыздар, құрметті қонақтар, ұстаздар және оқушылар! Бүгінгі таңда әлемді дүр сілкіндірген ғаламдық экология мәселесіне үн қосу үшін «Аяласаң, табиғатты аяла» атты тәрбие сағатымызды бастаймыз.
I жүргізуші
Табиғат, Жер-ана, Отан, туған жер, атамекен — құлаққа жылы естіліп, жүрекке шаттық ұялататын қасиетті ұғымдар.
II жүргізуші
Адам — Табиғат пен Жер-ананың перзенті. Жер-ананы сүйіп, аялау — әр адамның азаматтық борышы.
Адам әрекеті және табиғатқа салдары
Табиғатты қорғау — ортақ міндет
1-оқушы: Табиғатты қорғау — бәріміздің борышымыз. Қазір теңіз тартылып, орман кесіледі, құнарлы жер сортаңданады. Бұған кім кінәлі? Әрине, адам.
2-оқушы: Бұл — адамдардың рақымсыз істерінің салдары. Табиғатты аялаған ата-баба өсиетін орындамай келеміз.
Су — тіршіліктің өзегі
3-оқушы: Арал теңізі суалып, сортаңға айналып барады. Су — тіршілік көзі екенін білген ата-бабамыз суға ерекше мән берген.
Халық даналығы
- «Су ішкен құдығыңа түкірме»
- «Судың да сұрауы бар»
- «Сусыз жер — нусыз жер»
Суы тартылып, сәні кеткен Арал маңында тұрмыс-тіршілік ауырлап отыр. (Арал туралы суреттерге шолу жасалады.)
Аймақтар тағдыры
4-оқушы: Адамдардың кесірінен бүлінбеген жер қалмады. Арал өңірі, Балқаш аймағы, Абай елі, тұз басқан Сыр өңірі — бәрі де өз келбетін жоғалтып барады.
Үміт пен қиял
5-оқушы: Шіркін, мен сиқыршы болсам, Арал мен Балқашты суға толтырып, қамыс-құрақты қалпына келтіріп, құс базарын қайта думандатар едім. Ластану мен қатыгездік салдарынан күн сайын қаншама құс пен өсімдік тіршілігін тоқтатады.
Өндіріс және ауа
6-оқушы: Улы газын ауаға шығаратын зауыттар мен көліктерге бақылау орнатар едім. Өскемен, Шымкент, Атырау түтінінен қаншама адам мен табиғат зардап шегіп жатыр. Байлық қуғандар ең негізгі байлығымыздан — таза табиғаттан айырылып жатқанын сезе ме?
Құс қырғыны — ар алдындағы сын
7-оқушы: Ақтөбе облысындағы көлдерде қырылып жатқан аққуларды көргенде жүрегің езіледі. Улы қалдық төгілген көлшікті кәдімгі көл деп ойлап қонған құстардың бәрі қырылып қалған.
Өлең — жан айғайы
8-оқушы:
О, достарым, құста қандай айып бар,
Келген құсқа құшағыңды жайып қал.
Әлем — теңіз, өмір — толқын, жыл құсы,
Желкендерін жел көтерген қайықтар.
I жүргізуші: Табиғи байлықты игеріп, дүлей күшін жеңдік деп жүріп, өзімізге өзіміз қастандық жасадық.
II жүргізуші: 1949 жылдан бастап Семей даласында ядролық қару сынақтары жүргізілді.
Семей полигоны: тарихтың жарасы
9-оқушы:
Өмір қымбат қашанда әрбір жанға,
Оны қорғау — борышың, елім, онда.
Кешегі бір жылдарда айналыпты
Қазағымның даласы полигонға.
10-оқушы:
Ауа райы бұзылды жеріміздің,
Өзен-көлі тартылды еліміздің.
Неше түрлі құбыжық қаптап кетті,
Көрмеуіміз мүмкін бе оны біздің.
11-оқушы:
Жоқ, мұндайға төзуге енді болмас,
Өкініштің оп-оңай орны толмас.
Осылай деп полигон зардабының
Ауызын жапты қазағым, әкем алғаш.
I жүргізуші: «Семей–Невада» қозғалысының талабы бойынша 1991 жылы маусымда 40 жыл бойы үздіксіз жүргізілген сынақтарға тыйым салынды.
(Бейнефильм мен суреттер көрсетіліп, «Заман-ай» әні орындалады.)
Жер-ана үні
II жүргізуші: «Жері байдың — елі бай», «Күте білсең жер жомарт» деген түсінікте жер мен топырақ — бір мағыналы ұғым.
Жер-ана
Уа, ұрпақтарым, қасиетті жерімізді қандай қайғылы күйге түсірдіңдер? Біз сендерге өлкенің байлығын, асыл қазыналарын, айдын көлдері мен теңіздерін, таза ауасын бүлдіріп, ұшқан құс пен жүгірген аңды қырып-жойыңдар деп қалдырған жоқ едік қой. Көздің қарашығындай сақтап, табиғи қалпын бұзбай, игіліктеріңе жаратыңдар деп аманаттамадық па?
Асан Қайғы:
Құйрығы жоқ, жалы жоқ,
Құлан қайтіп күн көрер?
Аяғы жоқ, қолы жоқ,
Жылан қайтіп күн көрер?
Диалог
I жүргізуші: Жер-ана, адамдарға қандай тілегің бар?
Жер-ана: Қан төгіп соғыспаңдар, өтінемін. Тыныш күнге жетпейді екен еш нәрсе. Адам ақылынан азап тауып, алмағайып қыл үстінде тұрмасын.
Көрініс: «Аққудың киесі»
(Қобыз үні естіледі. Сахнада ауру баланы тербеткен ана, мұңға батқан әке. Тәуіптің сөзі, ана үміті, әке ар-ұяты мен табиғат киесі қақтығысады. Н. Тілендиевтің «Аққу» күйі орындалады. Екі оқушы аққу биін билейді. Мылтық үні естіліп, бір аққу құлайды. Ана күйзеліп, тәубесіне келеді.)
Түйін: Қасиетке қол көтеру — қасіретке жол ашу. Табиғатқа жасалған қиянат түбі адам жүрегін жаралайды.
Екі Ана туралы ой
I жүргізуші: Адам — табиғат перзенті. Дүниеде екі Ана бар: бірі — тіршіліктің Анасы, табиғат-ана; екіншісі — адамның Анасы.
II жүргізуші: Екеуі де мейірімді. Сондықтан бұл екі Анаға да қаталдық көрсетуге, жанын жаралауға болмайды.
12-оқушы:
Сұлу дала, менің сүйген еркемсің,
Жаным сенен жаратылған өлкемсің.
Қандай жақсы қазақ болып туғаным,
О, туған жер, тамашасың, көркемсің.
13-оқушы:
Табиғат, қызығам сенің суретіңе,
Бас ием сенің құдіретіңе.
Тұрасың күллі әлемге нұр таратып,
Тіршіліктің тұтқасы — күн бетінде.
14-оқушы:
Экология — бөтен сөз емес, бір туғаның.
Өз үйің, өз өлең төсегің — табиғат.
Оған атқан кесегің — өз басыңды жаралар.
«Эко» — үй, Отан, ежелден-ақ грекше.
Экология — өмірдің соғып тұрған жүрегі.
«Тиме, аққуға!» — киені тану
Тиме, аққуға — аққудың киесі бар.
Мендейлердің атын ал, түйесін ал.
Мендейлердің затын ал, биесін ал,
Тиме, аққуға — аққудың киесі бар.
Көрініс: Орман тағдыры
Әже мен немере
Әже: Балам-ау, неге сонша үңілдің? Газетіңде не жазылған?
Немере: Апа, мына газетті оқып қынжылып отырмын.
Әже: Не болды? Түрің өзгеріп кетіпті. Ауырып қалған жоқсың ба?
Газет дерегі
Немере (оқиды): Семей аймағында ерекше қарағайлы таспалы орман созылып жатыр. Мұндай орман жер бетінде екі жерде ғана бар: Қазақстанда және Канадада. Канада оны көзінің қарашығындай қорғайды, ал бізде қарағайлы орман аяусыз жойылуда.
- Орман қоры: 655 мың гектар
- Жойылғаны: 10 мың гектар
- Ай сайын кесілуі: 23 мың м³
- Қалған көлемі: 6 117 210 м³
Әже: Енді қайттік? 22 жылдан соң жеріміз де, еліміз де не болмақ?
14-оқушы:
Енді құртып орманды алмақпыз ба?
Сөз қадірі қажет пе салмақсызға?
Орман өрті жүректі жарып жатыр,
Шынында, енді ормансыз қалмақпыз ба?
Іштен тынып, дәрменсіз сыңсиды орман,
Жаз дәуренің, ну орман, қайда қалған?
Құлап жатқан қарағай отқа оранып,
Өртсіз күндер кете ме болып арман?
Әже:
Қазақ, қайда барасың күнә арқалап?
Ессіз ұлың орманды жүр балталап.
Орман менен арманың қатар келсе,
Намысыңды кім сенің қорғап қалмақ?
Қорытынды үндеу
I жүргізуші: Табиғатымыз аман болсын, тіршілігіміз таусылмасын!
II жүргізуші: Табиғатты түсіне білейік!
Бәрі бірге:
Табиғатты қорғау үшін бәріміз күресейік.
Бір-бір ағаш егейік.
Текке отырмай, жасымыз бен кәріміз,
Таза ауа үшін терімізді төгейік.