Амандық ағадан
Аға–іні туралы мақал-мәтелдер
Төмендегі мақал-мәтелдер аға мен інінің, сондай-ақ әпке мен сіңлінің арасындағы сыйластық, тәлім-тәрбие, әдеп пен жауапкершілік жайын терең бейнелейді. Оқуға жеңіл болуы үшін олар мағынасына қарай топтастырылды.
Сыйластық пен әдеп
- Аға алғанша, жеңге жегенше.
- Аға алдында арсыз іні сөйлейді.
- Аға алдында пейіліңді көрсет, іні алдында мейіріңді көрсет.
- Аға әдепті болса, іні әдепті; апа әдепті болса, сіңлі әдепті.
- Жасы кіші ініні ақылы артса — аға тұт; жасы үлкен ағаны жақсы сыйлап — жаға тұт.
- Ардагер аға алдында тұрсын, әдепті іні артында тұрсын.
Ақыл, тәлім және ұстаздық
Нақыл
Ағадан — ақыл, атадан — нақыл.
Өсиет
Аға болсаң ақыл айт, ақыл айтсаң мақұл айт.
Ізет
Ағадан ақыл, ініден — ізет.
Ұстаздық
Аға — ініге ұстаз, апа — сіңліге ұстаз.
Ағаны көріп іні өсер, апаны көріп сіңлі өсер.
Аға еңбекпен көркем, бала біліммен көркем.
Үлгі, ықпал және жауапкершілік
- Аға — бор, іні — тас.
- Өз ағасын ағалаған — қолда барды бағалаған.
- Ағасына қарай — інісі, апасына қарай — сіңлісі.
- Аға ішкен бұлақтан інісі де су ішеді.
- Амандық — ағадан.
- Арттағыны қозғау — ағалық, алдағыны болжау — даналық.
Ағадан қалғанды іні киіп өседі, ападан қалғанды сіңлі киіп өседі — көргендерін бойына түйіп өседі.
Қоғам, елдік және бедел
Ел ағасыз болмас, көл жағасыз болмас.
Ел ағасыз болмас, су сағасыз болмас.
Елдің баласы бола алмаған — ағасы да бола алмайды.
Береке туралы
Ағасы ақылдының ауылы азбайды, жеңгесі шебердің жеңі тозбайды.
Бірлік, көптік және туыстық тәмсілдер
- Асыл аға, алғыр іні.
- Екеу болса — жас аға, біреу болса — бөрік аға.
- Алпысқа келгенде — алты ағаң болсын. Жетпіске келгенде — жеті інің болсын.
- Ағаның үйі — ақ жайлау.
Қатаң ескерту
Жөн білмеген ағалар: бүлініп кетсең — қуанып, сүрініп кетсең — табалар.
Ағасы ұрар болар, інісі тұтар болар.
Аманат пен мұра
- Аға өлсе — жеңге мұра, іні өлсе — келін мұра.