Машина инесінің құрылысы
Бұл сабақта сырмалы ілгекті (сыдырманы) тігуге арналған арнайы табан және тігін машинасы инесінің құрылысы қарастырылады. Матамен жұмыс істеуде дәлдік пен қауіпсіздік — сапалы нәтижеге жеткізетін негізгі шарт.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Арнайы табанмен сыдырма тігу тәсілін және ине құрылысының негізгі бөліктерін түсіндіру.
Тәрбиелік
Эстетикалық талғамды қалыптастыру, өз бетінше жұмыс істеуге үйрету, қол икемін дамыту.
Дамытушылық
Сыдырманы дұрыс тігуді меңгерту, кәсіптік қызығушылық пен бейімділікті арттыру.
Сабақ форматы
- Сабақ түрі: жаңа білім беру
- Әдісі: тірек сызбалары арқылы түсіндіру
- Пәнаралық байланыс: тарих, сызу, сурет
Қажетті құрал-жабдықтар
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушыларды түгендеу.
- Сабаққа дайындықты қадағалау.
II. Үй тапсырмасын тексеру
А) Графикалық диктант: «Иә» — сызықша, «Жоқ» — үшбұрыш.
- Жүн және жібек маталары табиғи талшықтардан тоқылады.
- Ең көп жүнді ешкілерден алады.
- Жүнді алғаш өңдеу кезеңдері: сұрыптау, қопсыту, жуу, кептіру.
- Табиғи жібек химиялық жолмен алынады.
- Табиғи жібек маталар жұмсақ, жылтыр, берік әрі әдемі болады.
- Ылғал өткізгіштік — жуған кезде матаның өлшемінің кішіреюі.
- Жібек мата жоғары температураға төзімді.
- Шаң өткізгіштік — матаның шаңды тез қабылдауы.
- Матаның гигиеналық қасиеттеріне беріктігі, мыжылуы, төзімділігі жатады.
- Жібек маталар мақта маталарға қарағанда шаңды көбірек сіңіреді.
Ә) Қауіпсіздік ережелері: сурет пен кесте бойынша ережелерді тиісті орындарға орналастыру.
Қолмен жұмыс жасағанда
- Инені ауызға салмау, киімге қадамау.
- Жіп пен инені арнайы қобдишада сақтау.
Тігін машинасымен жұмыс жасағанда
- Машинада дұрыс отыру ережесін сақтау.
- Ине ауыстырғанда немесе тазалағанда машинаны тоқтан ажырату.
Үтікпен жұмыс жасағанда
- Үтікті қызған күйде қараусыз қалдырмау.
- Сымды, розетканы және үтіктің тұтқасын жарамдылыққа тексеру.
III. Жаңа сабақ
Сыдырма тігуге арналған арнайы табан
Сыдырманы (сырмалы ілгекті) сапалы тігу үшін тігін машинасына арнайы табан орнатылады. Кәдімгі табанмен тіккенде тігіс мата бүкпесінен шамамен 5–7 мм қашықтықта жүргізіледі. Ал арнайы табан қолданылса, тігіс сыдырманың дәл түбіне жақын жүргізіледі.
Негізгі ерекшеліктері
- Табанның бір жағы (көбіне оң жақ жартысы) ашық болады — тігісті тісшелерге барынша жақындатуға мүмкіндік береді.
- Сыдырманы табанның астына салғанда тісшелері тиісті жақта дұрыс жатқанына назар аудару керек.
- Нәтижесінде сыдырма бұйымға ыңғайлы әрі ұқыпты тігіледі.
Тігін машинасы инесінің құрылысы
Машина инесі қол инесі сияқты әртүрлі нөмірмен белгіленеді. Негізгі міндеті — тұрақты әрі сапалы тігіс жүргізу. Ине жылтыр болаттан жасалады: ұшы жіңішке әрі үшкір, жоғарғы бөлігі жуандау келеді.
Басты бөліктері
- Колба — иненің жуандау үстіңгі бөлігі.
- Стержень — колбадан төмен жалғасатын бөлік.
- Көз — жіп өткізілетін тесік (ұшына жақын орналасады).
Ойықтар және жіп сабақтау
- Стерженьде ұзын және қысқа ойықтар болады.
- Ұзын ойық жіпті иненің жүрісі кезінде үйкелістен қорғайды.
- Жіпті ұзын ойық жағы арқылы сабақтайды.
Тарихи дерек және ине таңдау
Қазіргі біз қолданатын ине конструкциясы XIX ғасырдың 30-жылдары АҚШ-та ұсынылған.
Ине нөмірі матаның қалыңдығына қарай таңдалады: жұқа маталар үшін — 70/80/90, қалың маталар үшін — 100/110/120.
Бағалау парағы (негізгі сұрақтар)
| Сұрақ | Жауап |
|---|---|
| Тігін машинасы жібінің қай нөмірі өтімді (жиі қолданылатын)? | 40-нөмірлі жіп |
| Ине конструкциясы қай елде, қай ғасырда ойлап табылды? | АҚШ-та, XIX ғасырда |
| Сыдырма тігу үшін қандай табан қолданылады? | Арнайы табан |
| Сыдырма тігісі мата бүкпесінен қанша мм қашықтықта жүргізіледі (кәдімгі табанда)? | 5–7 мм |
Венн диаграммасы (талдау тапсырмасы)
Төмендегі үлгі бойынша қол инесі мен тігін машинасы инесінің ортақ және айырмашылық белгілерін салыстырыңыз.
Қол инесі
- Қолмен тігуге арналған.
- Құрылысы қарапайым, басқару толықтай қол еңбегіне тәуелді.
Ортақ белгілер
- Тігіс жүргізуге арналған.
- Ұшы үшкір, жіп өткізетін көзі бар.
Тігін машинасының инесі
- Машина механизмімен бірге жұмыс істейді.
- Колба, ойықтар сияқты нақты техникалық элементтері бар.
Үй тапсырмасы
- Дөңгелек анкета (сауалнама) үлгісін толтыру.
- Әрбір анықтамаға түсінік беру: құрылысы, қайда қолданылатынын және негізгі қызметін қайталау.
Қорытындылау және бағалау
Сабақ соңында оқушылар арнайы табанның артықшылықтарын, сыдырма тігісінің дәлдігін қамтамасыз ету жолдарын және ине құрылысының тігіс сапасына әсерін қорытындылайды. Бағалау сұрақтары арқылы меңгеру деңгейі тексеріледі.