Экономикалық өзгерістер
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Тақырып
Үндістан (ХХ ғасырдың басы)
Сабақ типі
Аралас сабақ
Әдіс-тәсілдер
Сұрақ-жауап, логикалық тапсырмалар, сыни тұрғыдан ойлау
Көрнекіліктер
- Карта
- Слайд/презентация
Мақсаттар
- 1 ХХ ғасыр басындағы Үндістанның саяси-әлеуметтік жағдайын және ұлт-азаттық қозғалысты түсіндіру.
- 2 Оқушылардың өз бетімен ізденуін және тарихи тілде еркін сөйлеу дағдыларын дамыту.
- 3 Басқа халықтардың тарихына құрметпен қарауға тәрбиелеу.
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру
Сыныптың дайындығын тексеру, сабақ мақсаты мен жұмыс ретін қысқаша таныстыру.
II. Үй тапсырмасын тексеру
«Жылдардағы құпиялар»
Оқушылар берілген жылдар бойынша оқиғаларды анықтайды және түсіндіреді.
- 1914 жыл
- 1915 жыл
- 1917 жыл
- 1918 жыл
- 1919 жыл, 9 тамыз
- 1920 жыл, 5 маусым
- 1921 жыл, 4 тамыз
- 1925 жыл
- 1941 жыл, 12 шілде
- 1941 жыл, 25 тамыз
- 1943 жыл, 9 қыркүйек
Ауғанстан бойынша жылдар
- 1919 жыл, 21 ақпан
- 1919 жыл, 27 ақпан
- 1921 жыл
- 1923–1929 жылдар
- 1931 жыл, 24 маусым
- 1932 жыл
- 1933 жыл
- 1934 жыл
Теориялық тапсырмалар
- Ирандағы ұлт-азаттық көтеріліс
- Реза ханның экономикалық саясаты
- Реза ханның сыртқы саясаты
- Аманулла хан реформалары
- Әлеуметтік өзгерістер
- Экономикалық өзгерістер
- Әскери өзгерістер
III. Жаңа сабаққа дайындық (қызығушылықты ояту)
Елдер мен астаналарды сәйкестендіру
Берілген атаулар бойынша «ел — астана» немесе «астана — ел» жұбын анықтаңдар.
Ассоциациялар
Төмендегі ұғымдар қай мемлекетпен көбірек байланысты екенін анықтаңдар.
IV. Жаңа сабақ: Үндістан (ХХ ғасырдың басы)
1) Географиялық жағдайы
Үндістан — Үндістан түбегінде орналасқан мемлекет. Елдің оңтүстігін Үнді мұхиты, батысын Араб теңізі, шығысын Бенгал шығанағының сулары шайып жатыр. Солтүстігінде Гималай таулары созылып, солтүстік-шығысы ойпаттармен ұласады.
Үндістан Пәкістан, Бангладеш, Мьянма, Қытай, Непал және Бутан елдерімен шектеседі.
Ұлттық валюта
Үнді рупиі.
Ескерту: Бастапқы мәтіндегі «1 рупи АҚШ-тың 2 долларына тең» деген дерек тарихи-экономикалық тұрғыдан күмәнді және нақтылауды қажет етеді.
Маңызды контекст
ХХ ғасырдың басында Үндістан Ұлыбританияның отары болды. Осы кезеңде ұлт-азаттық қозғалыс айқын күшейді.
2) Саяси ахуал және ұлт-азаттық қозғалыстың өрлеуі
Үнді ұлттық конгресі
1885 жылы Үнді ұлттық конгресі (ҮҰК) құрылды.
Ұрандар мен идеялар: сварадж (өзін-өзі басқару) және свадеши (ұлттық өнімді қолдау).
Кей дереккөздерде Бал Гангадхар Тилак ықпалды көшбасшылардың бірі ретінде аталады.
Мұсылман лигасы
Мұсылман лигасы (МЛ) құрылып, мұсылмандарды да азаттық күреске жұмылдыруға ұмтылды.
Кейінгі кезеңде бұл ұйымның саяси рөлі күрделеніп, ұстанымдары әртүрлі бағытта дамыды.
Махатма Ганди
Ұлт-азаттық қозғалыстың көрнекті тұлғасы — М. Ганди.
Негізгі ұстанымы: сатьяграха — ақиқатқа сүйенген, күш қолданбай қарсыласу.
3) Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Үндістанда саяси белсенділік артты. Осы кезеңдегі маңызды тақырыптар: Монтегью—Челмсфорд реформалары, Роулетт заңы және жаппай азаматтық қарсылық әрекеттері.
1919 жыл: Роулетт заңы және хартал
1919 жылғы Роулетт заңы қоғамдық наразылық тудырды. 6 сәуірде Гандидің бастамасымен хартал — жаппай ереуіл ұйымдастырылды.
Халифатшылар қозғалысы және дағдарыс
Халифатшылар қозғалысы да қоғамдық-саяси ахуалға ықпал етті. Дағдарыс жылдары әлеуметтік қысымды күшейтіп, наразылық формаларын көбейтті.
«Тұз жорығы»
Азаматтық бағынбаудың ең танымал акцияларының бірі — Тұз жорығы. Ол отарлық салық саясатына қарсы символдық әрі ұйымдасқан қарсылықтың үлгісіне айналды.
4) Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Үндістан
Екінші дүниежүзілік соғыс жылдары Үндістанның экономикалық және саяси өміріне елеулі әсер етті: ресурстарды жұмылдыру, қоғамдық пікірдің радикалдануы және тәуелсіздік мәселесінің өткірленуі байқалды.
V. Бекіту және қорытынды тапсырмалар
Бекіту сұрақтары (тұжырымдарды бағалау)
Әр тұжырымның дұрыстығын талдап, дәлел келтіріңдер.
- 1916 жылы ҮҰК пен МЛ Лакхнау қаласында съезд шақырды.
- Үндістан Францияның отары болды.
- Амритсар қаласында 1 мың адам оққа ұшты, 2 мыңға жуық адам жарақаттанды.
- Тұз жорығын Д. Д. Неру ұйымдастырды.
- 1917 жылы ағылшын үкіметі жергілікті және орталық үкімет қызметіне үнділіктерді қатыстырды.
- Үндістанның астанасы — Калькутта.
Сәйкестендіру тесті
Венн диаграммасы (идея)
«Қазақстан ХХ ғасырдың басында» және «Үндістан ХХ ғасырдың басында» тақырыптарын салыстырып, ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтаңдар.
- Отарлық тәуелділік пен ұлттық сана
- Қоғамдық-саяси қозғалыстардың формалары
- Реформалар мен қарсылықтың өзара байланысы
Есте сақтауды дамыту тапсырмасы
Төмендегі сөздерді дәптерге жазып, қысқаша түсіндірме беріңдер.
VI. Бағалау
Оқушылардың жауаптарының дәлдігі, тарихи терминдерді қолдануы, логикалық тапсырмаларды орындауы және талдау жасау қабілеті бойынша бағалау жүргізіледі.
VII. Үй тапсырмасы
Жазбаша жұмыс
Махатма Ганди туралы қысқаша мазмұндама жазып келу (өмірі, идеялары, қозғалыстағы рөлі).
Қосымша материал
«Үндістанға саяхат» тақырыбындағы бейнематериалды қарап келу.