Оқушыларды қазақ халқының дара тұлғасы, ұлы жазушы Ілияс Есенберлиннің бай шығармашылығымен таныстыру
Тәрбие сағатының мазмұны
Бұл тәрбие сағаты қазақ халқының дара тұлғасы, тарихи роман жанрын биікке көтерген ұлы жазушы Ілияс Есенберлиннің өмірі мен шығармашылығына арналады. 2015 жылы қаламгердің 100 жылдық мерейтойы аталып өтілді.
Халық жадында сақталған сөз бар: «Жақсының аты, ғалымның хаты өлмейді». Осы ой Ілияс Есенберлин мұрасының құндылығын айқын көрсетеді.
Білімділік мақсаты
Оқушыларды І. Есенберлиннің бай шығармашылық мұрасымен таныстыру, тарихи роман табиғатын ұғындыру.
Дамытушылық мақсаты
Шығармашылық ізденіс пен зерттеушілік дағдыны қалыптастыру, дерекпен жұмыс істеуге баулу.
Тәрбиелік мақсаты
Жазушы қалдырған биік туындылар арқылы оқушы жүрегінде сүйіспеншілік оятып, құрмет пен үлгі алуға тәрбиелеу.
Сабақтың форматы мен ресурстары
- Сабақтың түрі
- Ізденіс, зерттеушілік сабақ.
- Көрнекілігі
- І. Есенберлиннің портреті, шығармалар көрмесі, интерактивті тақта, слайдтар.
- Пәнаралық байланыс
- Әдебиет, тарих.
Эпиграф
«І. Есенберлин — қазақ әдебиетінің ғана емес, қазақ халқы тарихының төрінен лайықты орын алатын дара тұлға...»
Ұйымдастыру кезеңі
- 1 Топқа бөлу: оқушылар «Алаш» және «Көшпенділер» атаулары жазылған парақшаларды таңдау арқылы екі топқа бірігеді.
- 2 Сергіту сәті: оқушылар допты кезекпен бір-біріне ұсынып, 2015 жылы аталып өтетін тарихи оқиғалар мен ақын-жазушылардың, қоғам қайраткерлерінің мерейтойларын атап шығады.
Мұғалімнің кіріспе сөзі: ой қозғау
Ілияс Есенберлин — атақты «Көшпенділер» трилогиясының авторы, тарихи прозаның ірі өкілі. Қаламгердің 100 жылдық мерейтойы 2015 жылы аталып өтті, мерейлі дата ЮНЕСКО деңгейінде де кеңінен дәріптелді.
Ал біз жазушы туралы нені білеміз? Оның өмір жолы қандай сынақтардан өтті, ал шығармалары ұлт санасына қандай ой салды?
Мағынаны тану: дерек пен дәйек
1-оқушы: туған күні және тұлғалық орны
10 қаңтар — Қазақстан Республикасы мемлекеттік сыйлығының лауреаты, қазақ әдебиеті тарихында ең көп роман жазған (17 роман) жазушы Ілияс Есенберлиннің туған күні.
Ілияс Есенберлин (10 қаңтар 1915 жыл, қазіргі Ақмола облысы, Атбасар қаласы — қазан 1983 жыл, Алматы) — қазақ жазушысы. «Есін білетін қазақ Есенберлинді танымайды» деу — елдігімізге сын.
«Есенберлин Ілияс қызық еді, Ерейменнің сілемі, үзігі еді.
Арғымағы болса да арық тіпті, аламанда, әйтеуір, жарып шықты.
Тірескеннің біразы шыдамады, тізесі де қатты еді жарықтықтың!
Саялайтын кісісін саялайтын, аялайтын адамын аялайтын.
Ағайын деп жатпайтын, ағайынды аямайтын жерінде аямайтын!
Елім дейтін, әйтеуір, жерім дейтін. Ер үстінде ешкімге берілмейтін.
Жазуға да, әрине, жалықпайтын, егеске де — шіркін-ай! — ерінбейтін!
Бұл — мінез ғой...»
2-оқушы: өмірі мен еңбек жолының бастауы
Жазушының балалық шағы аштық жайлаған қасіретті кезеңге тұспа-тұс келді. Ол 5 жасында жетім қалып, балалар үйіне тапсырылды. Қабырға газетіне өлең жазып, шығармашылыққа жақын болып өсті.
Мектепті аяқтаған соң Қызылорда қаласына барып, интернатта мұғалім болып жұмыс істеді. Кейін Қарсақпайдағы аудандық атқару комитетінде қызмет атқарды. Қызметпен қатар Алматыдағы Қазақ тау-кен институтына оқуға түсті.
Талантты да талапты жас 1937 жылы Қазақстан КСР-ның алғашқы Конституциясын қабылдаған Қазақстан Кеңестерінің Төтенше съезіне делегат болып сайланды.
3-оқушы: кәсіби жолы және қоғамдық қызметі
1940 жылы Қазақ тау-кен институтын бітіріп, Жезқазған рудниктерінде инженер болып еңбек етті. Ұлы Отан соғысына қатысқан.
Қызметтері (таңдамалы хронология)
- 1942–1947: Қазақстан КП ОК-нің нұсқаушысы
- 1951: Қазақ мемлекеттік филармониясының директоры
- 1953–1954: ҚР Геология министрлігінде аға инспектор
- 1954–1955: Берсүгір шахта басқармасының бастығы (Ақтөбе облысы)
- 1955–1957: Қазақ мемлекеттік көркем әдебиет баспасының аға редакторы
- 1958–1967: «Қазақфильм» киностудиясының аға редакторы, сценарий редколлегиясының мүшесі
- 1967–1971: «Жазушы» баспасының директоры
- 1971–1975: Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының екінші хатшысы
Жазушының шығармашылық ұстанымы
Мұғалім сөзінше, Ілияс Есенберлиннің болмысын ашудың бір жолы — оның жазу әдісін түсіну. Жазушы ең алдымен материал жинап, деректерді іздеп, айғақты оқиғаларды салыстырып, халық фольклорына сүйенген. Жазба мұраларды зерттеп, оқып, қатар қойып таразылаған.
«Материал дайындалғаннан кейін, алдымен ойға саламын: бір жыл өте ме, көп жыл өте ме — миымда пісіремін. Не туралы болуы керек? Осы кітапты жазғанда асыл арманым не еді? Нені көтергім, нені ашып айтқым келеді? Тереңдеп ізденіп, ақылым жеткен жеріне дейін жазамын».
Қорытынды ой
Ілияс Есенберлин — қазақ тарихы мен әдебиетін қатар сөйлеткен суреткер. Оның еңбектері ұлт жадының терең қатпарларын жаңғыртып, оқырманды өткенді тануға, бүгінді бағалауға жетелейді. Тәрбие сағатының өзегі — қаламгер мұрасын құрметтеу ғана емес, ізденіс мәдениетін қалыптастыру.