Имандылық - тәрбие негізі
Имандылық – тәрбие негізі
Қазіргі кезде «ел болашағы – жастар», «Қазақстанның келешегін көркейтетін – білімді ұрпақ» деген сөздерді жиі естиміз. Әлбетте, кез келген халықтың мемлекеттік даму стратегиясында жастарға, жас буынға, олардың тәрбиеленіп, заман талабына сай озық білім игеруіне айрықша мән беріледі.
Ақпарат пен технология күн сайын жаңарып отырған дәуірде оқуға, ғылымға, тәжірибеге сүйеніп, жетістіктерге иек артудың мәні зор. Алайда жастардың саналы азамат болып қалыптасуының кілті тек құрғақ білімде деп айту – үлкен қателік. Адам баласының тура жолдан адаспай, толыққанды, кемел, ақыл-есі түзу азамат болып қалыптасуы жас шағында алған тәрбиесіне, ата-анасының мейірім мен жауапкершілікті үйлестіре білуіне тікелей байланысты.
Жаһандану дәуіріндегі сын-қатер және жауапкершілік
Жасыратыны жоқ, бүгінде космополиттік идеяның ықпалы күшейіп, туған ұлтына жаны ашымайтын мәңгүрттік сипаттағы жастардың көбейіп келе жатуы – алаңдатарлық құбылыс.
Бұл үшін жетпіс жылға жуық кеңестік сүзгіден өткен, қорғаншақтық күйді бастан кешкен аға буынды түгел кінәлау қиянат болар. Дегенмен, кез келген нәрсеге көз жұма қарау, сүйекке сіңген салғырттық болашағымызды тұмшалап тастағаны да шындық. Құлдық психологиядан, қараңғы қорқыныштан, үрей мен ықпалдан толық арыла алмай отырғанымызды мойындауымыз керек.
Тәуелсіздік алғаннан кейінгі жылдары дүниеге келген ұрпақтың бойынан ерекше ұмтылыс пен қуат сезіледі. Қоғам мен адамды қатар шырмаған күрделі қиындықтардың, бітпес даулардың көп өтпей еңсерілетініне сенгіміз келеді. Бұл арманды жүзеге асыратын да – бүгінгі жас өскін.
Ең бастысы – өскелең ұрпақты жаһанданудың жойқын соққысына, тілсіздік дертіне ұрындырмай, өз ұлтының мәдениет мәйегінен алшақтамай өсуіне жол ашу.
Рухани құндылыққа қайта үңілу
Ол үшін жүріп өткен жолымызға қайта бір бұрылып, жеткен жетістіктерімізді салмақтап, рухани құндылықтарды ұрпақ санасына орнықтыра білу қажет. Бабаларымыз қастер тұтып, атадан балаға аманаттап, жүрекке дарытып келген асыл қасиеттер аз емес. Халқымыз сыртқы қалыппен емес, жүрекпен ұғылатын адамгершілік құндылықтарды жоғары дәріптеген.
Қастерлі ұстаным
Имандылық
Ұят, ар, ынсап, қанағат секілді ізгі қасиеттерді бір арнаға тоғыстыратын кең ұғым.
Қоғамдық өлшем
Әділеттілік
Хақ жолдың тірегі, адам мен қоғам арасындағы сенімнің іргетасы.
Адамдық болмыс
Ізгілік пен мейірім
Қайырымдылыққа жетелейтін ішкі тәрбие, жүрек жұмсақтығы мен жауапкершілік белгісі.
Қазақ «ер жігіттің үш байлығы бар: бірінші – иманы, екінші – ырысының тұрағы, үшінші – дәулетінің тұрағы» деп аталы сөз қалдырған. Қазіргідей пайда үшін біреуді алдап, біреуді арбайтын жандар кездескен тұста бұл ойдың салмағы тіпті арта түседі. Аталарымыз жиған-терген дәулетіне жүрегін байламай, одан да биік өлшем бар екенін білген.
Иман ұғымының тереңдігі
Иман – қазақ халқының рухани дүниетанымындағы парасат пайымымен сабақтасып жатқан, өлшемі кең ұғым. Ол – ата-бабамыздың ақиқатқа жетелер сенімінің басты тірегі, адамның бет-болмысы мен мінез-құлқының айнасы.
«Кімде болса шын мінез,
Болмас онда екі сөз.
Өлтірсе де көзбе-көз
Иманын сатып алмас бөз».
«Имандылық» деген бір ғана сөздің бойына ұят, ар, ынсап, қанағат секілді барша жақсы қасиет сыйып тұр. Сол себепті қазақ жүзі жылы жанға жолықса, «бетінен иманы төгіліп тұр» немесе «иманжүзді кісі» деп бағалаған.
Махаббаттың да негізі — имандылық
Тіпті адам ғұмырының мәні саналатын махаббат сезімінің де түп-төркіні имандылықтан бастау алады. Абай бұл ұғымды «үш сүюмен» байланыстырып, «имани гүл» деп атайды.
«Махаббатпен жаратқан адамзатты,
Сен де сүй ол Алланы жаннан тәтті.
Адамзаттың бәрін сүй бауырым деп,
Және хақ жол осы деп әділетті».
Қорытынды ой
Имандылық – тәрбие негізі. Білім мен білікті толықтыратын, адамдық болмысты бекемдейтін ең басты тірек – рухани құндылық.