Табиғи қышқылдар мен негіздер
7-сынып
Табиғи қышқылдар мен негіздер. Индикаторлар
Бұл сабақта оқушылар қышқылдар мен сілтілерді pH шкаласы және әмбебап индикатор арқылы анықтауды, сондай-ақ бейтараптану реакциясының мәнін антацидтік заттар мысалында түсінуді үйренеді.
Оқу мақсаттары
- 7.3.4.1 — pH шкаласы негізінде әмбебап индикаторды қолданып, қышқылдар мен сілтілерді анықтау.
- 7.3.4.2 — антацидтік заттарды қолдану мысалында қышқылдардың бейтараптануын түсіну.
Бағалау критерийлері
- Табиғи қышқылдар мен сілтілерді атайды және олардың қасиеттерін сипаттайды.
- Әмбебап индикатор көмегімен қышқыл, сілті және бейтарап ортаны ажыратады.
- Бейтараптану реакциясының мағынасын түсіндіреді және мысал келтіреді.
Сабақ мақсаттары
Барлық оқушылар
- Табиғи қышқылдар мен сілтілер туралы түсінік береді.
- Индикатор түрлерін ажыратады.
Оқушылардың басым бөлігі
- Индикатор көмегімен қышқылдар мен сілтілерді анықтайды.
- Қышқылдардың бейтараптану реакциясын біледі.
Кейбір оқушылар
- Индикаторлардың түстерінің өзгеруіне нақты мысалдар келтіреді.
- Қышқылдардың қолданылу аясын және қышқыл-сілті ерітінділерімен жұмыс ережелерін түсіндіреді.
Тілдік мақсат және терминдер
Оқушылар индикатор көмегімен қышқыл, сілті және бейтарап ортаны ажыратып, өз ойын пәндік терминдермен дәлелдеп жеткізеді.
Сыныптағы диалогқа арналған сұрақтар
Түсінікті нақтылау
- Қышқылдар мен сілтілер туралы не білеміз?
- Индикаторлардың қандай түрлері бар?
- Индикаторлардың аттарын атаңдар.
Болжау және дәлелдеу
- Қышқыл ортаға лакмус тамызғанда қандай түске өзгереді?
- Фенолфталеиннің бейтарап ортадағы түсі қандай?
Сабақтың құрылымы
Сабақтың басы
Ұйымдастыру және өткенді қайталау
Жағымды ахуал (2 мин)
«Жақыныңа тілек айт» әдісі арқылы оқушылар бір-біріне жылы лебіз білдіріп, сабаққа назарын шоғырландырады.
Өткен тақырыпты қайталау (13 мин)
- «Серпілген сауал» (3 мин): оқушылар үй тапсырмасы бойынша бір-біріне сұрақ қояды.
- «Оңайдан қиынға: Баспалдақ» (5 мин): тапсырманы әр оқушы жеке орындайды, нәтижесіне қарай «баспалдақ» деңгейін көрсетеді; сыныптастар қолдау көрсетеді.
Топқа бөлу (1 мин)
«Мозайка» әдісі: оқушылар қызыл, көк, сары түсті қиындыларды таңдап, түстері бойынша үш топқа бөлінеді: 1-топ — Қышқылдар, 2-топ — Негіздер, 3-топ — Бейтарап.
Жаңа тақырыпты ашу (4 мин)
Венн диаграммасы және ой-толғаныс арқылы қышқылдар мен негіздердің ортақ және айырмашылық белгілері анықталып, сабақтың зерттеу бағыты белгіленеді.
Сабақтың ортасы
Зерттеу және тәжірибе
Дескрипторлар (бағалау өлшемдері)
- Табиғи қышқылдар мен сілтілер туралы түсінік береді — 1 балл.
- Индикаторларды ажыратады — 1 балл.
- Индикатор арқылы қышқыл және сілтіні анықтайды — 2 балл.
- Бейтараптану реакциясын түсіндіреді — 2 балл.
- Индикатор түстерінің өзгеруіне мысал келтіреді — 2 балл.
- Қышқылдардың қолданылу аясын біледі — 1 балл.
- Қышқыл және сілті ерітінділерімен қауіпсіз жұмыс ережелерін сақтайды — 1 балл.
№7 зертханалық тәжірибе
Ерітінділердің қышқылдық және сілтілік ортасын анықтау
Әмбебап индикаторды қолданып, берілген заттардың pH мәнін анықтап, оларды қышқыл, сілті және бейтарап топтарына бөліп, постерге түсіріңіз.
Заттар тізімі
- алма
- лимон
- апельсин
- сірке суы
- қызанақ
- сүт
- жұмыртқа
- су
- сабын суы
- балаларға арналған сұйық сабын
- сода
- қазан жуғыш құрал
- ағартқыш
- тұз қышқылы
- натрий гидроксиді
Уақытты жоспарлау
- Жұмысты орындау — 5 минут.
- Әр топ постерін қорғау — 1 минуттан.
№8 зертханалық тәжірибе
Бейтараптану реакциясы
Қышқыл мен негіз әрекеттескенде тұз бен су түзілетінін тәжірибе арқылы байқаңыз. Нәтижені индикатордың түс өзгерісімен дәлелдеңіз.
Қауіпсіздік
Қышқылдармен және негіздермен жұмыс істеу кезінде қауіпсіздік белгілерін еске түсіріп, қорғаныс құралдарын қолданыңыз. Ерітінділерді абайлап араластырып, мұғалімнің нұсқаулығын сақтаңыз.